Thema 5 Erfelijkheid en Evolutie – incl. afbeeldingen die je moet leren
Biologie voor jou (bvj) Boek 2B havo/vwo
Release 8.1 isbn: 9789402072792
Basisstof 1 t/m 6
Extra stof 7 en 8
Basisstof 1 Genotype en fenotype
Chromosomen: zijn dunne ‘draden’ in elke celkern.
– Ze bestaan voor een groot deel uit de stof DNA.
– DNA bevat de informatie voor erfelijke eigenschappen.
– Elke celkern bevat de complete informatie voor alle erfelijke
eigenschappen van een organisme.
– Gen: de stukjes DNA die samen de informatie bevatten voor een
erfelijke eigenschap.
Omschrijf wat wat het Genotype: de informatie voor de erfelijke eigenschappen van een organisme.
genotype en het – Alle genen in een celkern samen vormen het genotype.
fenotype zijn. – Het genotype van een organisme ontstaat op het moment van bevruchting.
Fenotype: de eigenschappen van een organisme, waaronder het uiterlijk.
– Het fenotype komt tot stand door het genotype en door invloeden uit het milieu
(leefstijl en omgeving).
Elke lichaamscel bevat
alle genen, maar niet
alle genen zijn actief.
2e afbeelding:
Fenotype = genotype +
invloed uit het mileu
Leg uit dat cellen alleen • Een cel gebruikt alleen de genen die hij nodig heeft.
de erfelijke informatie – De andere genen zijn in deze cel niet actief.
gebruiken die ze nodig – Dit hangt samen met de functie van een cel.Bijv. in levercellen staan de genen voor
hebben. galproductie aan. In hoofdhuidcellen staan dezegenen uit.
– Een gen kan een beetje tot erg actief zijn (zacht of hard staan).
Bevruchting en
celdeling
, Basisstof 2 Chromosomen
Leg uit hoe elk van de • In lichaamscellen komen de chromosomen in paren voor.
ouders 50% van de – De twee chromosomen van een paar bestaan uit dezelfde genen.
chromosomen levert. – Bij een mens bevat de kern van elke lichaamscel 23 paren chromosomen.
Van elk chromosomenpaar is één chromosoom afkomstig van de moeder en het andere
van de vader.
• Genvariant: de informatie op een van de genen van een genenpaar.
In lichaamscellen bevatten de twee genvarianten van een gen informatie voor dezelfde
erfelijke eigenschap.
– Deze informatie kan gelijk of ongelijk zijn. Bijv. het gen voor de haarvorm kan informatie
bevatten voor steil haar en/of voor krullend haar.
• In geslachtscellen komen de chromosomen enkelvoudig voor.
– Bij een mens bevat de kern van elke geslachtscel 23 chromosomen.
– Welk van beide chromosomen in een geslachtscel terechtkomt, is afhankelijk van het
toeval.
De chromosomen van
een vrouw, in paren
gerangschikt.
Geslachtschromosomen man:
Verschillende
informatie op een
chromosomenpaar
Bij de vorming van
geslachtscellen ontstaat
veel variatie in
genotypen
Leg uit dat het geslacht • Geslachtschromosomen: het 23e chromosomenpaar:
bij mensen wordt – vrouw: twee X-chromosomen (XX)
bepaald door de – man: een X- en een Y-chromosoom (XY)
geslachtschromosomen – intersekse: bijv. meisje met XY, jongen met XX
Leg uit hoe door • Bij de vorming van geslachtscellen komt van elk chromosomenpaar één chromosoom in
geslachtelijke een geslachtscel terecht.
Biologie voor jou (bvj) Boek 2B havo/vwo
Release 8.1 isbn: 9789402072792
Basisstof 1 t/m 6
Extra stof 7 en 8
Basisstof 1 Genotype en fenotype
Chromosomen: zijn dunne ‘draden’ in elke celkern.
– Ze bestaan voor een groot deel uit de stof DNA.
– DNA bevat de informatie voor erfelijke eigenschappen.
– Elke celkern bevat de complete informatie voor alle erfelijke
eigenschappen van een organisme.
– Gen: de stukjes DNA die samen de informatie bevatten voor een
erfelijke eigenschap.
Omschrijf wat wat het Genotype: de informatie voor de erfelijke eigenschappen van een organisme.
genotype en het – Alle genen in een celkern samen vormen het genotype.
fenotype zijn. – Het genotype van een organisme ontstaat op het moment van bevruchting.
Fenotype: de eigenschappen van een organisme, waaronder het uiterlijk.
– Het fenotype komt tot stand door het genotype en door invloeden uit het milieu
(leefstijl en omgeving).
Elke lichaamscel bevat
alle genen, maar niet
alle genen zijn actief.
2e afbeelding:
Fenotype = genotype +
invloed uit het mileu
Leg uit dat cellen alleen • Een cel gebruikt alleen de genen die hij nodig heeft.
de erfelijke informatie – De andere genen zijn in deze cel niet actief.
gebruiken die ze nodig – Dit hangt samen met de functie van een cel.Bijv. in levercellen staan de genen voor
hebben. galproductie aan. In hoofdhuidcellen staan dezegenen uit.
– Een gen kan een beetje tot erg actief zijn (zacht of hard staan).
Bevruchting en
celdeling
, Basisstof 2 Chromosomen
Leg uit hoe elk van de • In lichaamscellen komen de chromosomen in paren voor.
ouders 50% van de – De twee chromosomen van een paar bestaan uit dezelfde genen.
chromosomen levert. – Bij een mens bevat de kern van elke lichaamscel 23 paren chromosomen.
Van elk chromosomenpaar is één chromosoom afkomstig van de moeder en het andere
van de vader.
• Genvariant: de informatie op een van de genen van een genenpaar.
In lichaamscellen bevatten de twee genvarianten van een gen informatie voor dezelfde
erfelijke eigenschap.
– Deze informatie kan gelijk of ongelijk zijn. Bijv. het gen voor de haarvorm kan informatie
bevatten voor steil haar en/of voor krullend haar.
• In geslachtscellen komen de chromosomen enkelvoudig voor.
– Bij een mens bevat de kern van elke geslachtscel 23 chromosomen.
– Welk van beide chromosomen in een geslachtscel terechtkomt, is afhankelijk van het
toeval.
De chromosomen van
een vrouw, in paren
gerangschikt.
Geslachtschromosomen man:
Verschillende
informatie op een
chromosomenpaar
Bij de vorming van
geslachtscellen ontstaat
veel variatie in
genotypen
Leg uit dat het geslacht • Geslachtschromosomen: het 23e chromosomenpaar:
bij mensen wordt – vrouw: twee X-chromosomen (XX)
bepaald door de – man: een X- en een Y-chromosoom (XY)
geslachtschromosomen – intersekse: bijv. meisje met XY, jongen met XX
Leg uit hoe door • Bij de vorming van geslachtscellen komt van elk chromosomenpaar één chromosoom in
geslachtelijke een geslachtscel terecht.
