DEMENTERENDE
GEDETINEERDEN
De zoektocht naar de juiste zorg voor dementerende gedetineerden
binnen de Penitentiaire Psychiatrische Centra in Nederland zolang een
juiste vervolgplek ontbreekt.
Anouk
Afstudeeronderzoek
Karin Kloostra
1-12-20222
Sociaal Pedagogische Hulpverlening
Hoge School van Amsterdam
Penitentiair Psychiatrisch Centrum
Justitieel Complex Zaanstad
Aantal woorden: 21157
VOORWOORD
,Met het (her)schrijven van deze scriptie ben ik na vier en een half jaar aan het einde
gekomen van de opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Deze vier jaar heb
ik als een leuke tijd ervaren: veel geleerd, werkervaring opgedaan en er een aantal
vrienden aan overgehouden. Mijn eindonderzoek heb ik mogen uitvoeren binnen het
Penitentiair Psychiatrisch Centrum in Justitieel Complex Zaanstad. Tevens dezelfde
plek waar ik mijn derdejaars stage heb afgerond en méga veel geleerd heb en een
hoop ervaring heb opgedaan. De start van het werken in de (forensische) psychiatrie.
Na het niet behalen van mijn eerste twee kansen, heb ik daarna gerichter kunnen
onderzoeken. Soms is een stapje terug nodig om twee stappen vooruit te doen. Wel
was het erg lastig om het onderzoek op veel vlakken theoretisch te onderbouwen. Er
is nog weinig kennis over deze doelgroep en de onderzoeken naar het effect van
nieuwe wetten met betrekking hierop zijn nog volop in gang. Om die redenen is er
weinig literatuur te vinden die het onderzoek onderbouwen kan. Het huidige
onderzoeksonderwerp heeft wel wat meer mogelijkheden en kansen, en met succes.
In dit onderzoek hebben wat veranderingen plaatsgevonden: de literatuur is
theoretisch meer onderbouwd, er zijn meerdere aspecten uit de beroepscode
toegevoegd, de micro- en mesoniveaus zijn meer met elkaar verbonden en er is een
kritische reflectie geschreven. Ik wil de mensen bedanken die mij hebben
meegeholpen hun kennis te delen en mij elke keer weer te motiveren wanneer ik het
nut van het onderzoek niet meer in zag. Aan steun geen gebrek gehad dit
onderzoek.
SAMENVATTING
Dit rapport is geschreven in opdracht van het Penitentiair Psychiatrisch Centrum
binnen Justitieel Complex Zaanstad (PPC). De aanleiding voor dit onderzoek is de
2
,opvallend grote groei van dementerende 65+ers in detentie. Deze patiënten
verblijven in het PPC zodat er wat meer zicht is op deze patiënten en er hier en daar
wat extra’s geboden kan worden. Echter zijn die extraatjes zo minimaal, dat er
gesteld kan worden dat de nodige zorg niet geleverd kan worden binnen het PPC.
De dementerende gedetineerden hebben andere behoeften dan een psychiatrisch
patiënt zonder dementie. Duidelijk is worden dat het gevangeniswezen veel
differentiaties kent, maar het ouderenstrafrecht en de omgang met deze doelgroep
nog ontbreekt. Uit eerder onderzoek is gebleken dat een geschikte vervolgplek
vinden voor deze doelgroep een tamelijk lastige zoektocht is. Forensische plekken
gespecialiseerd in geriatrie zijn er simpelweg nog niet in Nederland. Wel gaan er
geruchten dat er plannen zijn voor de bouw van een speciale seniorenvleugel in het
Justitieel Centrum voor Somatische Zorg in Scheveningen. Tot die tijd is het van
belang, volgens de penitentiaire beginselen wet, dat elke gedetineerden de zorg
verdiend die de patiënt buiten de muren ook zou krijgen. Er is in dit onderzoek
bekeken wat deze patiënten dan nodig hebben, en hoe PPC Zaanstad dit zou
kunnen realiseren. Om dit te onderzoeken is er een hoofdvraag opgesteld, deze
wordt in de conclusie beantwoord aan de hand van drie opgestelde deelvragen. Er
zijn belemmeringen, knelpunten maar ook kansen onderzocht in dit onderzoek.
Gedurende het onderzoek werd het duidelijk dat er weinig evidence based kennis is
over de doelgroep dementerende gedetineerden. Om die reden is er voornamelijk
gebruik gemaakt van literatuur die geschreven is over reguliere geriatrie. Toch is er
met weinig gepaste literatuur een geschikt beroepsproduct ontwikkelt en
gepresenteerd die innovatie brengt in het PPC. Er is een innovatie ontwikkelt die de
zorgverlening binnen het PPC voor de dementerende gedetineerden wat verbreed.
Ook zijn er nog twee andere aanbevelingen geschreven die goed te realiseren zijn.
INHOUDSOPGAVE
3
, SAMENVATTING.....................................................................................................................2
INLEIDING................................................................................................................................6
Aanleiding onderzoek.............................................................................................................8
Leeswijzer...............................................................................................................................8
Competenties verwerkt in de materiële prestatie:...................................................................8
1. PROBLEEMANALYSE.........................................................................................................9
1.1 Macro................................................................................................................................9
1.1.2 Maatschappelijke stigmatisering..............................................................................11
1.2 Meso................................................................................................................................12
1.2.1 Personeel PPC..........................................................................................................13
1.3 Micro...............................................................................................................................15
1.3.1 Richtlijn dementie met probleemgedrag..................................................................16
1.4 Probleemstelling..............................................................................................................17
1.4.1 Vraagstelling................................................................................................................18
Hoofdstuk 3 Methodologische verantwoording........................................................................19
3.1 Onderzoeksobjecten........................................................................................................19
3.2 Onderzoeksbenadering, databronnen, dataverzamelingstechniek en onderzoekspopulatie
...............................................................................................................................................19
3.2.1 Onderzoeksbenadering.............................................................................................19
3.2.2 Databronnen............................................................................................................19
3.2.3 Dataverzamelingstechniek.......................................................................................20
3.2.4 Onderzoekspopulatie................................................................................................21
Informatie Respondent 1...................................................................................................21
Informatie Respondent 2...................................................................................................21
Informatie Respondent 3...................................................................................................21
Informatie Respondent 4...................................................................................................21
3.3 Bruikbaarheid, betrouwbaarheid en validiteit.................................................................22
3.3.1 Bruikbaarheid..........................................................................................................22
3.3.2 Betrouwbaarheid......................................................................................................22
3.3.3 Validiteit...................................................................................................................23
4. RESULTATEN.....................................................................................................................24
5. CONCLUSIE........................................................................................................................30
5.1 DISCUSSIE....................................................................................................................31
Externe validiteit...............................................................................................................31
Interviewen doelgroep.......................................................................................................31
KRITISCH REFLECTEREN...................................................................................................32
6. AANBEVELINGEN.............................................................................................................33
4
GEDETINEERDEN
De zoektocht naar de juiste zorg voor dementerende gedetineerden
binnen de Penitentiaire Psychiatrische Centra in Nederland zolang een
juiste vervolgplek ontbreekt.
Anouk
Afstudeeronderzoek
Karin Kloostra
1-12-20222
Sociaal Pedagogische Hulpverlening
Hoge School van Amsterdam
Penitentiair Psychiatrisch Centrum
Justitieel Complex Zaanstad
Aantal woorden: 21157
VOORWOORD
,Met het (her)schrijven van deze scriptie ben ik na vier en een half jaar aan het einde
gekomen van de opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Deze vier jaar heb
ik als een leuke tijd ervaren: veel geleerd, werkervaring opgedaan en er een aantal
vrienden aan overgehouden. Mijn eindonderzoek heb ik mogen uitvoeren binnen het
Penitentiair Psychiatrisch Centrum in Justitieel Complex Zaanstad. Tevens dezelfde
plek waar ik mijn derdejaars stage heb afgerond en méga veel geleerd heb en een
hoop ervaring heb opgedaan. De start van het werken in de (forensische) psychiatrie.
Na het niet behalen van mijn eerste twee kansen, heb ik daarna gerichter kunnen
onderzoeken. Soms is een stapje terug nodig om twee stappen vooruit te doen. Wel
was het erg lastig om het onderzoek op veel vlakken theoretisch te onderbouwen. Er
is nog weinig kennis over deze doelgroep en de onderzoeken naar het effect van
nieuwe wetten met betrekking hierop zijn nog volop in gang. Om die redenen is er
weinig literatuur te vinden die het onderzoek onderbouwen kan. Het huidige
onderzoeksonderwerp heeft wel wat meer mogelijkheden en kansen, en met succes.
In dit onderzoek hebben wat veranderingen plaatsgevonden: de literatuur is
theoretisch meer onderbouwd, er zijn meerdere aspecten uit de beroepscode
toegevoegd, de micro- en mesoniveaus zijn meer met elkaar verbonden en er is een
kritische reflectie geschreven. Ik wil de mensen bedanken die mij hebben
meegeholpen hun kennis te delen en mij elke keer weer te motiveren wanneer ik het
nut van het onderzoek niet meer in zag. Aan steun geen gebrek gehad dit
onderzoek.
SAMENVATTING
Dit rapport is geschreven in opdracht van het Penitentiair Psychiatrisch Centrum
binnen Justitieel Complex Zaanstad (PPC). De aanleiding voor dit onderzoek is de
2
,opvallend grote groei van dementerende 65+ers in detentie. Deze patiënten
verblijven in het PPC zodat er wat meer zicht is op deze patiënten en er hier en daar
wat extra’s geboden kan worden. Echter zijn die extraatjes zo minimaal, dat er
gesteld kan worden dat de nodige zorg niet geleverd kan worden binnen het PPC.
De dementerende gedetineerden hebben andere behoeften dan een psychiatrisch
patiënt zonder dementie. Duidelijk is worden dat het gevangeniswezen veel
differentiaties kent, maar het ouderenstrafrecht en de omgang met deze doelgroep
nog ontbreekt. Uit eerder onderzoek is gebleken dat een geschikte vervolgplek
vinden voor deze doelgroep een tamelijk lastige zoektocht is. Forensische plekken
gespecialiseerd in geriatrie zijn er simpelweg nog niet in Nederland. Wel gaan er
geruchten dat er plannen zijn voor de bouw van een speciale seniorenvleugel in het
Justitieel Centrum voor Somatische Zorg in Scheveningen. Tot die tijd is het van
belang, volgens de penitentiaire beginselen wet, dat elke gedetineerden de zorg
verdiend die de patiënt buiten de muren ook zou krijgen. Er is in dit onderzoek
bekeken wat deze patiënten dan nodig hebben, en hoe PPC Zaanstad dit zou
kunnen realiseren. Om dit te onderzoeken is er een hoofdvraag opgesteld, deze
wordt in de conclusie beantwoord aan de hand van drie opgestelde deelvragen. Er
zijn belemmeringen, knelpunten maar ook kansen onderzocht in dit onderzoek.
Gedurende het onderzoek werd het duidelijk dat er weinig evidence based kennis is
over de doelgroep dementerende gedetineerden. Om die reden is er voornamelijk
gebruik gemaakt van literatuur die geschreven is over reguliere geriatrie. Toch is er
met weinig gepaste literatuur een geschikt beroepsproduct ontwikkelt en
gepresenteerd die innovatie brengt in het PPC. Er is een innovatie ontwikkelt die de
zorgverlening binnen het PPC voor de dementerende gedetineerden wat verbreed.
Ook zijn er nog twee andere aanbevelingen geschreven die goed te realiseren zijn.
INHOUDSOPGAVE
3
, SAMENVATTING.....................................................................................................................2
INLEIDING................................................................................................................................6
Aanleiding onderzoek.............................................................................................................8
Leeswijzer...............................................................................................................................8
Competenties verwerkt in de materiële prestatie:...................................................................8
1. PROBLEEMANALYSE.........................................................................................................9
1.1 Macro................................................................................................................................9
1.1.2 Maatschappelijke stigmatisering..............................................................................11
1.2 Meso................................................................................................................................12
1.2.1 Personeel PPC..........................................................................................................13
1.3 Micro...............................................................................................................................15
1.3.1 Richtlijn dementie met probleemgedrag..................................................................16
1.4 Probleemstelling..............................................................................................................17
1.4.1 Vraagstelling................................................................................................................18
Hoofdstuk 3 Methodologische verantwoording........................................................................19
3.1 Onderzoeksobjecten........................................................................................................19
3.2 Onderzoeksbenadering, databronnen, dataverzamelingstechniek en onderzoekspopulatie
...............................................................................................................................................19
3.2.1 Onderzoeksbenadering.............................................................................................19
3.2.2 Databronnen............................................................................................................19
3.2.3 Dataverzamelingstechniek.......................................................................................20
3.2.4 Onderzoekspopulatie................................................................................................21
Informatie Respondent 1...................................................................................................21
Informatie Respondent 2...................................................................................................21
Informatie Respondent 3...................................................................................................21
Informatie Respondent 4...................................................................................................21
3.3 Bruikbaarheid, betrouwbaarheid en validiteit.................................................................22
3.3.1 Bruikbaarheid..........................................................................................................22
3.3.2 Betrouwbaarheid......................................................................................................22
3.3.3 Validiteit...................................................................................................................23
4. RESULTATEN.....................................................................................................................24
5. CONCLUSIE........................................................................................................................30
5.1 DISCUSSIE....................................................................................................................31
Externe validiteit...............................................................................................................31
Interviewen doelgroep.......................................................................................................31
KRITISCH REFLECTEREN...................................................................................................32
6. AANBEVELINGEN.............................................................................................................33
4
