Jurisprudentie burgerlijk recht I
Week 1
Dépex/curatoren Bergel (blz. 180)
Gaat over art. 3:4 lid 1 BW: bestanddeel is hetgeen naar verkeersopvatting onderdeel van de zaak
uitmaakt. Na moet worden gegaan of de hoofdzaak zonder het bewuste onderdeel naar
verkeersopvatting incompleet zou zijn.
Er hoeft geen fysieke verbinding tussen de zaken te bestaan, het feit dat de dakpan eenvoudig en
zonder schade kan worden verwijderd, staat aan haar status van bestanddeel niet in de weg. De
vraag is of het onderdeel naar zijn aard niet kan worden gemist.
Aanwijzing dat dit het geval is, is wanneer de zaken in constructief opzicht specifiek aan elkaar zijn
afgestemd (denk aan extreme afmetingen en/of unieke vormen). Als tweede kan worden gekeken
naar het voltooidheidscriterium: is de zaak onvoltooid zonder het bestanddeel? Hierbij moet niet
worden gekeken naar de functie van het bestanddeel.
Portacabin (blz. 249)
Gaat over de vraag of vereniging duurzaam is. Een gebouw is duurzaam indien het naar aard en
inrichting bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven. Bij beantwoording van deze vraag moet
gekeken worden naar de bedoeling van de bouwer voor zover deze naar buiten kenbaar is. De
bestemming van een bouwsel om duurzaam ter plaatse te zijn moet naar buiten kenbaar zijn. Deze
criteria kunnen met behulp van de verkeersopvatting worden beantwoord.
Woonark (blz. 419)
Gaat over de vraag of iets verenigd is met de grond. Een verbinding tussen een schip en de onder het
schip gelegen bodem die toelaat dat het schip met de waterstand mee beweegt, kan niet leiden tot
het oordeel dat het schip verenigd is met de bodem. Vereniging kan niet worden aangenomen enkel
op grond van een verbinding door middel van kabels en de aansluiting op nutsleidingen en riolering.
Havenkranen (blz. 455)
Gaat over de vraag of iets verenigd is met de grond. In het arrest wordt gekeken naar de uiterlijke
kenmerken van de kranen en hun eventuele waarneembare samenhang met het terrein. De kranen
zijn indirect via rails constant in verbinding met de grond, ondanks de beweegbaarheid zijn zij met de
grond verenigd. Daarnaast zijn kranen gezien hun constructie bedoeld om zich op het land te
begeven.
UTB/Glencore (blz. 762)
Gaat over de vraag of er sprake is van één zaak, en dan specifiek het hechte verbindingscriterium van
art. 3:4 lid 2 BW. Belangrijk om te overwegen is de omvang van de schade die door de afscheiding
ontstaat, in verhouding tot de waarde van de betrokken zaak of zaken, naar objectieve maatstaven
beoordeeld. In het arrest worden ook nog enkele omstandigheden genoemd die in deze specifieke
zaak belangrijk waren.
Bowi (blz. 773)
De vraag is of rangwijziging ten aanzien van pandrecht mogelijk is. Rangwijziging voor
hypotheekrecht is in de wet geregeld, maar voor pandrecht staat er niks in de wet. Toch is het voor
pandrecht ook toegestaan om art. 3:262 lid 1 BW analoog toe te passen. Er moet dus aan dezelfde
vereisten worden voldaan, deze vereisten worden in het arrest benoemd.
, Week 2
Teixeira de Mattos (blz. 51)
Gaat over oneigenlijke vermenging. Wil iemand zijn eigendomsrecht op een zaak uit een hoeveelheid
soortgelijke zaken opeisen, dan moet hij precies en nauwkeurig aantonen welke zaak aan hem
toebehoort. Deze zaak moet voldoende identificeerbaar zijn. Indien hij dit niet kan wordt er vanuit
gegaan dat degene die het goed onder zich heeft ook bezitter is (art. 3:109 BW) en de bezitter wordt
vermoed eigenaar te zijn (art. 3:119 BW). Wel is een vordering op grond van wanprestatie mogelijk.
Breda/Antonius (blz. 164)
Gaat het over voor zichzelf vormen of doen vormen? Om deze vraag te beantwoorden geeft dit
arrest enkele gezichtspunten voor het bepalen wie de eigenaar is. Ten eerste is belangrijk wie
beslissende invloed had op de wijze van productie en de definitieve vorm van het product en wie in
het kader van die rechtsverhouding het risico droeg ter zake van verliezen wegens tegenvallende
bruikbaarheid, verhandelbaarheid of winstgevendheid van het product.
Hinck/Van der Werff & Visser (blz. 187)
Gaat over de vraag of er sprake is van zaaksvorming en daarnaast over beschikkingsbevoegdheid
indien er sprake is van een eigendomsvoorbehoud. Het casco van een schip met aanbouw is reeds
een schip en heeft geen nieuwe identiteit doordat het wordt afgebouwd en voorzien van nieuwe
apparatuur. Van zaaksvorming was dus geen sprake. Daarnaast kan de koper onder
eigendomsvoorbehoud beschikkingsbevoegd zijn ondanks het feit dat hij de koopprijs nog niet heeft
betaald, dit is afhankelijk van wat er expliciet is afgesproken tussen koper en verkoper. Als zaken zijn
bestemd voor doorverkoop is dit wel een belangrijke aanwijzing dat de koper wel
beschikkingsbevoegd was tot vervreemding, maar het betekent niet metéén dat de koper ook echt
beschikkingsbevoegd is.
Hollander’s Kuikenbroederij (blz. 223)
Gaat over de vraag er sprake is van een nieuwe zaak. Het moet gaan om een eigen nieuwe identiteit
die te onderscheiden is van de oude zaak, wordt beoordeeld aan de hand van de verkeersopvatting.
Daarnaast moeten er menselijke inspanningen aan te pas komen.
Ook blijkt uit dit arrest dat een levering bij voorbaat van een toekomstig goed niet werkt tegen
iemand die het goed ingevolge een eerdere levering bij voorbaat heeft gekregen.
Zalco (blz. 563)
Gaat over het aanwijzen van de hoofdzaak bij vermenging en de gevolgen voor beperkte rechten die
rusten op de vermengde zaken. Als door vermenging een nieuwe zaak ontstaat zal een op de
oorspronkelijke zaken rustend beperkt recht teniet gaan. Ontstaat geen nieuwe zaak, maar trekt een
hoofdzaak een bestanddeel na, dan volgt dat wanneer op het bestanddeel een beperkt recht rustte,
dit beperkt recht door vermenging tenietgegaan is en andersom, dat als op de hoofdzaak een
beperkt recht ruste, dit na vermenging ook op het nagetrokken bestanddeel berust.
In geval van vermenging van gelijksoortige zaken geeft de verkeersopvatting geen bruikbaar
criterium, en is dus het waardeoordeel beslissend. Dit moet dan wel gaan om een aanmerkelijk
waardeverschil, dit wordt niet snel aangenomen.
Week 1
Dépex/curatoren Bergel (blz. 180)
Gaat over art. 3:4 lid 1 BW: bestanddeel is hetgeen naar verkeersopvatting onderdeel van de zaak
uitmaakt. Na moet worden gegaan of de hoofdzaak zonder het bewuste onderdeel naar
verkeersopvatting incompleet zou zijn.
Er hoeft geen fysieke verbinding tussen de zaken te bestaan, het feit dat de dakpan eenvoudig en
zonder schade kan worden verwijderd, staat aan haar status van bestanddeel niet in de weg. De
vraag is of het onderdeel naar zijn aard niet kan worden gemist.
Aanwijzing dat dit het geval is, is wanneer de zaken in constructief opzicht specifiek aan elkaar zijn
afgestemd (denk aan extreme afmetingen en/of unieke vormen). Als tweede kan worden gekeken
naar het voltooidheidscriterium: is de zaak onvoltooid zonder het bestanddeel? Hierbij moet niet
worden gekeken naar de functie van het bestanddeel.
Portacabin (blz. 249)
Gaat over de vraag of vereniging duurzaam is. Een gebouw is duurzaam indien het naar aard en
inrichting bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven. Bij beantwoording van deze vraag moet
gekeken worden naar de bedoeling van de bouwer voor zover deze naar buiten kenbaar is. De
bestemming van een bouwsel om duurzaam ter plaatse te zijn moet naar buiten kenbaar zijn. Deze
criteria kunnen met behulp van de verkeersopvatting worden beantwoord.
Woonark (blz. 419)
Gaat over de vraag of iets verenigd is met de grond. Een verbinding tussen een schip en de onder het
schip gelegen bodem die toelaat dat het schip met de waterstand mee beweegt, kan niet leiden tot
het oordeel dat het schip verenigd is met de bodem. Vereniging kan niet worden aangenomen enkel
op grond van een verbinding door middel van kabels en de aansluiting op nutsleidingen en riolering.
Havenkranen (blz. 455)
Gaat over de vraag of iets verenigd is met de grond. In het arrest wordt gekeken naar de uiterlijke
kenmerken van de kranen en hun eventuele waarneembare samenhang met het terrein. De kranen
zijn indirect via rails constant in verbinding met de grond, ondanks de beweegbaarheid zijn zij met de
grond verenigd. Daarnaast zijn kranen gezien hun constructie bedoeld om zich op het land te
begeven.
UTB/Glencore (blz. 762)
Gaat over de vraag of er sprake is van één zaak, en dan specifiek het hechte verbindingscriterium van
art. 3:4 lid 2 BW. Belangrijk om te overwegen is de omvang van de schade die door de afscheiding
ontstaat, in verhouding tot de waarde van de betrokken zaak of zaken, naar objectieve maatstaven
beoordeeld. In het arrest worden ook nog enkele omstandigheden genoemd die in deze specifieke
zaak belangrijk waren.
Bowi (blz. 773)
De vraag is of rangwijziging ten aanzien van pandrecht mogelijk is. Rangwijziging voor
hypotheekrecht is in de wet geregeld, maar voor pandrecht staat er niks in de wet. Toch is het voor
pandrecht ook toegestaan om art. 3:262 lid 1 BW analoog toe te passen. Er moet dus aan dezelfde
vereisten worden voldaan, deze vereisten worden in het arrest benoemd.
, Week 2
Teixeira de Mattos (blz. 51)
Gaat over oneigenlijke vermenging. Wil iemand zijn eigendomsrecht op een zaak uit een hoeveelheid
soortgelijke zaken opeisen, dan moet hij precies en nauwkeurig aantonen welke zaak aan hem
toebehoort. Deze zaak moet voldoende identificeerbaar zijn. Indien hij dit niet kan wordt er vanuit
gegaan dat degene die het goed onder zich heeft ook bezitter is (art. 3:109 BW) en de bezitter wordt
vermoed eigenaar te zijn (art. 3:119 BW). Wel is een vordering op grond van wanprestatie mogelijk.
Breda/Antonius (blz. 164)
Gaat het over voor zichzelf vormen of doen vormen? Om deze vraag te beantwoorden geeft dit
arrest enkele gezichtspunten voor het bepalen wie de eigenaar is. Ten eerste is belangrijk wie
beslissende invloed had op de wijze van productie en de definitieve vorm van het product en wie in
het kader van die rechtsverhouding het risico droeg ter zake van verliezen wegens tegenvallende
bruikbaarheid, verhandelbaarheid of winstgevendheid van het product.
Hinck/Van der Werff & Visser (blz. 187)
Gaat over de vraag of er sprake is van zaaksvorming en daarnaast over beschikkingsbevoegdheid
indien er sprake is van een eigendomsvoorbehoud. Het casco van een schip met aanbouw is reeds
een schip en heeft geen nieuwe identiteit doordat het wordt afgebouwd en voorzien van nieuwe
apparatuur. Van zaaksvorming was dus geen sprake. Daarnaast kan de koper onder
eigendomsvoorbehoud beschikkingsbevoegd zijn ondanks het feit dat hij de koopprijs nog niet heeft
betaald, dit is afhankelijk van wat er expliciet is afgesproken tussen koper en verkoper. Als zaken zijn
bestemd voor doorverkoop is dit wel een belangrijke aanwijzing dat de koper wel
beschikkingsbevoegd was tot vervreemding, maar het betekent niet metéén dat de koper ook echt
beschikkingsbevoegd is.
Hollander’s Kuikenbroederij (blz. 223)
Gaat over de vraag er sprake is van een nieuwe zaak. Het moet gaan om een eigen nieuwe identiteit
die te onderscheiden is van de oude zaak, wordt beoordeeld aan de hand van de verkeersopvatting.
Daarnaast moeten er menselijke inspanningen aan te pas komen.
Ook blijkt uit dit arrest dat een levering bij voorbaat van een toekomstig goed niet werkt tegen
iemand die het goed ingevolge een eerdere levering bij voorbaat heeft gekregen.
Zalco (blz. 563)
Gaat over het aanwijzen van de hoofdzaak bij vermenging en de gevolgen voor beperkte rechten die
rusten op de vermengde zaken. Als door vermenging een nieuwe zaak ontstaat zal een op de
oorspronkelijke zaken rustend beperkt recht teniet gaan. Ontstaat geen nieuwe zaak, maar trekt een
hoofdzaak een bestanddeel na, dan volgt dat wanneer op het bestanddeel een beperkt recht rustte,
dit beperkt recht door vermenging tenietgegaan is en andersom, dat als op de hoofdzaak een
beperkt recht ruste, dit na vermenging ook op het nagetrokken bestanddeel berust.
In geval van vermenging van gelijksoortige zaken geeft de verkeersopvatting geen bruikbaar
criterium, en is dus het waardeoordeel beslissend. Dit moet dan wel gaan om een aanmerkelijk
waardeverschil, dit wordt niet snel aangenomen.
