Samenvatting De Wereld van Aardrijkskunde HAVO 4/5 H4 Vraagstukken in Nederland

Aardrijkskunde examen

Hoofdstuk 4 – Vraagstukken in Nederland
4.1 – De wereld van de waterschappen
Nederland – gevecht tegen het water (rivieren en zee)

Daarom kwamen er terpen (wierden -Gronings-) en dijken (2000 jaar geleden)

Voor nieuwe landbouwgrond werden nieuwe gebieden bedijkt  samenwerking – waterschappen
vanaf middeleeuwen

Waterschappen:

 Democratisch gekozen
 Partijen
 4-jarige stemming
 Verschillen in keuzes tussen partijen
o Economie tegen landbouw bijv.

Taken waterschap:

 Bescherming tegen hoogwater
o Storm en hoogwater weerstaan
o Inspectie en onderhoud
o Bijv. duinaanleg
o Ook recreatie/toerisme/natuurontwikkeling
 Zorgen voor voldoende grond- en oppervlaktewater
o Zandgebieden grondwaterstand laag -> slecht voor natuurgebieden
 Door landbouw/naaldbossen ook minder grondwater
 Verdroging -> planten verdwijnen (zoals heide)
 Zorgen voor een goede waterkwaliteit
o Oppervlaktewater is moeilijk schoon te houden (vooral door dichtbevolking)
o Slib en afval oorzaken watervervuiling
 Zuivering van afvalwater
o Gebeurt in rioolzuiveringsinstallaties
o Bezinken en zeven -> water schoon
o 95% schoon water -> kan in rivieren en meren
o Wat overblijft -> slib -> biogas/papier/kunstmest van gemaakt

Is NL veilig?  niet helemaal, denk aan bijna overstroming in 1995  gevoel van veiligheid verdwijnt

Ook verandering vanwege klimaatverandering (onvoorziene omstandigheden) -> meer regenval
bijv.?



4.2 – De stroomgebieden van Rijn en Maas
 Rivieren -> veel invloed op ruimtelijke inrichting Nederland
o Vormen NL
o Door overstroming -> opnieuw inrichting

, Stroomgebied (gebied dat water afvoert via één hoofdrivier met zijrivieren)

 Rijn: stroomgebied 185 duizend km2
o Komt vanuit Alpen
o Regenval en smeltende gletsjers
o Stroomstelsel (stelsel van hoofdrivier en zijrivieren) is sterk vertakt (in Moezel, Ruhr
en IJssel bijv.)
 Maas: stroomgebied 35.000 km2
o Vanuit noordoosten FR
o In bovenloop (gedeelte van een rivier dicht bij de bron) = geen gletsjers 
regenrivier

Grens tussen twee rivieren = waterscheiding  bepaald door hoogste delen in het landschap
(waterscheiding Rijn en Maas = Ardennen/Zwarte Woud)

Hoeveel water komt er in de rivier? 5 factoren:

 Hoeveelheid neerslag
 Hoeveelheid verdamping (via oppervlakte/vegetatie)
 Hoeveel wordt er vastgehouden (retentie)
 Hoeveel water wordt er opgeslagen (bergen – in langzaam stromend en stilstaand water)
 Hoeveel water wordt er gebruikt (door mensen en natuur)



Retentie/berging  vertraagt en houdt water vast  als dat veel is = vertragingstijd: lang

Hoeveelheid water op één moment afgegeven = debiet

Verdeling over het jaar = regiem

Maximale afvoer rivier – veel neerslag en/of smeltwater  piekafvoer

Eigenschappen rivier: schematisch afbeelden  bijv. lengteprofiel

 Hoogte rivier laten zien
 Hoogte water laten zien

Verval = hoogteverschil tussen twee punten

Verhang = verval in meters per kilometer

Een rivier wordt in de middenloop en benedenloop bijna altijd dieper

Dwarsprofiel = doorsnede rivier overdwars (kun je bijv. dijken/kribben/diepte op 1 punt zien)

Voor bedijking  rivieren ongehinderd stromen  bovenrivierengebied stroomsnelheid groter 
zand uit bedding mee  als slib beneden afgezet (lagergelegen gebieden = kommen)

Bij overstromingen in lagergelegen NL  zand in rivierbedding – alleen klei afgezet  gevolg:
oeverwallen kleiig en er kwam laagveen

Na 9e eeuw:

 Bevolkingsgroei
 Ontginning bossen en veen