Hummelen – Psychiatrie voor juristen
Hoofdstuk 1 Psychiatrische stoornis en diagnostiek
1.1 Inleiding: een psychiatrische stoornis is een stoornis in de psychische functies van de hersenen.
Deze gaan gepaard met klachten en verschijnselen die beschouwd kunnen worden als symptomen
van de psychiatrische stoornis.
1.2 Psychiatrische ziekte: er wordt een onderscheid gemaakt tussen lichamelijke en psychiatrische
ziekten – dit is vooral een kwestie van afspraak. Sommige ziekten liggen op het grensgebied:
dementie kan als een neurologische en als een psychiatrische ziekte worden beschouw omdat er
vooral psychiatrische symptomen optreden, maar de oorzaken neurologisch zijn. Als er sprake is van
een psychiatrische ziekte moet er sprake zijn van lijden en/of sociaal disfunctioneren. Of psychische
klachten en verschijnselen beschouwd kunnen worden als psychiatrische ziekten wordt namelijk ook
bepaald door sociale en culturele normen. De cultuur bepaalt mede of de betrokkene onder de
klachten lijdt en/of er maatschappelijk door disfunctioneert.
De hersenen zijn het orgaan dat informatie van buiten en binnen het lichaam opneemt
(waarneming), deze informatie toetst aan eerdere ervaringen (geheugen) en deze informatie direct
waardeert (emoties) of vervolgens weegt (beoordelen). Neurologische functies (zintuiglijke
waarneming, motoriek, reflexen) zijn goed te lokaliseren. De psychische functies zijn complexer, niet
op één plaats in de hersenen lokaliseerbaar. Het is dus (nog) niet mogelijk om psychische stoornissen
in de hersenfuncties en de oorzaken hiervan objectief vast te stellen.
1.3 De psychische functies: de psychische functies: Er zijn drie psychische hoofdfuncties (de trias
psychica), namelijk:
1. Cognitieve functies (denken – bewustzijn, aandacht, intelligentie, geheugen, oriëntatie etc.)
2. Affectieve functies (voelen – stemming, affect)
3. Conatieve functies (willen – psychomotoriek, motivatie, gedrag)
Een psychiatrische ziekte is een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve functies die
gepaard gaat met een significant lijden en/of sociaal disfunctioneren.
1.4 Doelen en onderdelen psychiatrische diagnostiek: het doel van de psychiatrische diagnostiek is:
1. het vaststellen of er sprake is van een ziekte
2. zo ja, welke ziekte
3. uitzoeken wat de mogelijke oorzaken zijn
4. uitzoeken wat de aanwezige behandeling is
Voor het vaststellen van de mogelijke oorzaken van de psychiatrische stoornis is de psychiater
meestal aangewezen op het verhaal van de betrokkene. Het kan hier gaan om een traumatische
ervaring, kwetsbaarheid of bijvoorbeeld lichamelijke factoren. In grote lijnen is de psychiatrische
diagnostiek in tweeën te delen:
1. de anamnese (het vragen naar psychiatrische klachten en mogelijke oorzaken) en
2. het eigenlijke onderzoek (het vaststellen van de psychiatrische symptomen)
Psychiatrische meetinstrumenten: in de psychiatrie wordt toenemend gebruik gemaakt van
gestructureerde interviews en vragenlijsten om symptomen van psychiatrische stoornissen in maat
Hoofdstuk 1 Psychiatrische stoornis en diagnostiek
1.1 Inleiding: een psychiatrische stoornis is een stoornis in de psychische functies van de hersenen.
Deze gaan gepaard met klachten en verschijnselen die beschouwd kunnen worden als symptomen
van de psychiatrische stoornis.
1.2 Psychiatrische ziekte: er wordt een onderscheid gemaakt tussen lichamelijke en psychiatrische
ziekten – dit is vooral een kwestie van afspraak. Sommige ziekten liggen op het grensgebied:
dementie kan als een neurologische en als een psychiatrische ziekte worden beschouw omdat er
vooral psychiatrische symptomen optreden, maar de oorzaken neurologisch zijn. Als er sprake is van
een psychiatrische ziekte moet er sprake zijn van lijden en/of sociaal disfunctioneren. Of psychische
klachten en verschijnselen beschouwd kunnen worden als psychiatrische ziekten wordt namelijk ook
bepaald door sociale en culturele normen. De cultuur bepaalt mede of de betrokkene onder de
klachten lijdt en/of er maatschappelijk door disfunctioneert.
De hersenen zijn het orgaan dat informatie van buiten en binnen het lichaam opneemt
(waarneming), deze informatie toetst aan eerdere ervaringen (geheugen) en deze informatie direct
waardeert (emoties) of vervolgens weegt (beoordelen). Neurologische functies (zintuiglijke
waarneming, motoriek, reflexen) zijn goed te lokaliseren. De psychische functies zijn complexer, niet
op één plaats in de hersenen lokaliseerbaar. Het is dus (nog) niet mogelijk om psychische stoornissen
in de hersenfuncties en de oorzaken hiervan objectief vast te stellen.
1.3 De psychische functies: de psychische functies: Er zijn drie psychische hoofdfuncties (de trias
psychica), namelijk:
1. Cognitieve functies (denken – bewustzijn, aandacht, intelligentie, geheugen, oriëntatie etc.)
2. Affectieve functies (voelen – stemming, affect)
3. Conatieve functies (willen – psychomotoriek, motivatie, gedrag)
Een psychiatrische ziekte is een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve functies die
gepaard gaat met een significant lijden en/of sociaal disfunctioneren.
1.4 Doelen en onderdelen psychiatrische diagnostiek: het doel van de psychiatrische diagnostiek is:
1. het vaststellen of er sprake is van een ziekte
2. zo ja, welke ziekte
3. uitzoeken wat de mogelijke oorzaken zijn
4. uitzoeken wat de aanwezige behandeling is
Voor het vaststellen van de mogelijke oorzaken van de psychiatrische stoornis is de psychiater
meestal aangewezen op het verhaal van de betrokkene. Het kan hier gaan om een traumatische
ervaring, kwetsbaarheid of bijvoorbeeld lichamelijke factoren. In grote lijnen is de psychiatrische
diagnostiek in tweeën te delen:
1. de anamnese (het vragen naar psychiatrische klachten en mogelijke oorzaken) en
2. het eigenlijke onderzoek (het vaststellen van de psychiatrische symptomen)
Psychiatrische meetinstrumenten: in de psychiatrie wordt toenemend gebruik gemaakt van
gestructureerde interviews en vragenlijsten om symptomen van psychiatrische stoornissen in maat
