Orthopedagogiek: antwoorden op vraagstellingen
H1. De orthopedagogische vraagstelling
1.1 Ontwikkelen en opvoeden: het opvoedingsproces
Opvoeders: nemen initiatieven kind: lokken in hun gedrag reacties uit dwingen
opvoeders tot actief handelen
Moeilijke periode horen bij opvoeden. Er wordt antwoord gezocht op de vraag wat er aan de hand is
en wat er moet gaan gebeuren specifiek aandachtspunt. Het opvoedingsproces stagneert niet.
Als het probleem groter wordt en er sprake is van een specifieke opvoeding, dan is het een
stagnerend opvoedingsproces. Er is dan niet meer één of meer specifieke aandachtspunten.
Kenmerkend orthopedagogiek: gericht op het verbeteren van het pedagogisch handelen
Moeizaam verlopende opvoedingssituaties waarbij het ontwikkelingsverloop van het kind onder druk
staat: stagnerend opvoedingsproces waarbij de zelfontplooiing van de mens-in-wording in gevaar is.
1.2 Stagnerend opvoedingsproces en de orthopedagogische vraagstelling
Theorie van Kok
Kernbegrip: orthopedagogische vraagstelling orthopedagogisch handelen moet beantwoorden
aan de specifieke opvoedingsbehoefte van het het kind (aan zijn vraagstelling)
Binnen het opvoedingsproces kijken naar:
- Ontwikkelingsverloop van het kind
- Het opvoeden van de opvoeder
- Bijkomende omstandigheden die dit opvoedingsproces beïnvloeden
- Onderlinge wisselwerking en aansluiting
Drie aspecten in het ontwikkelingsverloop
- Affectieve ontwikkelingsaspect
- Cognitieve ontwikkelingsaspect
- Conatieve ontwikkelingsaspect
Drie opvoedingsdimensies
- Relatie aangaan en onderhouden
- Klimaat scheppen en aanpassen
- Situatie hanteren
Bij een stagnerend opvoedingsproces is dat te zien in het gedrag van het kind. Gedrag wordt opgevat
als een signaal (signaalfunctie) “een taal, waarin een kind iets zegt over zijn welbevinden en over
het vloeiend verloop van zijn ontwikkeling”.
Als de signaalfunctie van het gedrag niet of onvoldoende wordt opgepikt, dan kunnen er
psychosociale problemen ontstaan.
Wisselwerking en aansluiting tussen de ontwikkeling en het opvoeden weergegeven in “assenstelsel”
verhelderen van de vraagstelling en formuleren van aansluitend orthopedagogisch antwoord
Bestaat uit drie kruisende assen drie afzonderlijke ontwikkelingsaspecten en onderlinge
samenhang
, Analyse van de ontwikkeling
Het affectieve aspect
Het cognitieve aspect
Het conatieve aspect
Analyse van de opvoeding
Relatie aangaan en onderhouden; opvoederspresentatie
Klimaat scheppen en aanpassen
Situatie hanteren
Analyse van de beïnvloede omstandigheden
Analyse van het stagnerend opvoedingsproces
Onderlinge wisselwerking en aansluiting van ontwikkeling, opvoeding en beïnvloede
omstandigheden
Vaststelling van het vraagstellingstype
‘Emotionele ruimte bieden’
‘Relationele ruimte laten’
‘Structureren’
‘Variëren’
‘Profileren’
‘Harmoniëren’
Formuleren van de vraagstelling om specifiek opvoeden
Opstellen van het behandelingsplan
Orthopedagogisch handelen als antwoord op de vraagstelling om specifiek opvoeden:
Opvoederspresentatie
Klimaat scheppen en aanpassen
Situatie hanteren
H2. Het opvoedingsproces nader beschouwd
Wisselwerking tussen ontwikkelingsaspecten, opvoedingsdimensies en de beïnvloede
omstandigheden bepaalt in hoeverre het opvoedingsproces kansen biedt voor de zelfontplooiing
van het kind. Analyseren waar de aansluiting tussen de ontwikkeling en de opvoeding wordt gemist.
2.1 De ontwikkelingsaspecten nader beschouwd
Het affectieve ontwikkelingsaspect
Relationele en emotionele ontwikkeling: ontwikkeling van de mens als gevoelswezen.
Belangrijke invloeden op het affectieve ontwikkelingsaspect:
1. Invloed van de opvoeding en het directe opvoedingsmilieu (contact, (non)verbaal, ouders)
2. Invloed vanuit het kind zelf (openstellen of afsluiten voor ervaringen en beleving met emotie)
3. Samenhang met het cognitieve en conatieve ontwikkelingsaspect (Cognitief:
taalontwikkeling, gevoelens uiten en uitwisselen. Conatief: waar het kind op is gericht, zal
het kind het meest beroeren)
4. Aanleg (erfelijke aangelegde factoren)
5. Culturele invloeden (diversiteit aan opvoedingsstijlen)
Het cognitieve ontwikkelingsaspect
Ontwikkeling van het kennen en kennisverwerven: de ontwikkeling van de mens als kenwezen
Cognitieve ontwikkeling hangt af van cognitief analytisch vermogen en flexibiliteit
Belangrijke invloeden op het cognitieve ontwikkelingsaspect:
1. Invloed van de opvoeders en het directe opvoedingsmilieu (opvoeder rol: hoe kind leert
denken, (her)interpretatie gevoelens, sociale interacties)
2. Invloed vanuit het kind zelf (aanlegfactoren en belangstelling voor de omgeving)
H1. De orthopedagogische vraagstelling
1.1 Ontwikkelen en opvoeden: het opvoedingsproces
Opvoeders: nemen initiatieven kind: lokken in hun gedrag reacties uit dwingen
opvoeders tot actief handelen
Moeilijke periode horen bij opvoeden. Er wordt antwoord gezocht op de vraag wat er aan de hand is
en wat er moet gaan gebeuren specifiek aandachtspunt. Het opvoedingsproces stagneert niet.
Als het probleem groter wordt en er sprake is van een specifieke opvoeding, dan is het een
stagnerend opvoedingsproces. Er is dan niet meer één of meer specifieke aandachtspunten.
Kenmerkend orthopedagogiek: gericht op het verbeteren van het pedagogisch handelen
Moeizaam verlopende opvoedingssituaties waarbij het ontwikkelingsverloop van het kind onder druk
staat: stagnerend opvoedingsproces waarbij de zelfontplooiing van de mens-in-wording in gevaar is.
1.2 Stagnerend opvoedingsproces en de orthopedagogische vraagstelling
Theorie van Kok
Kernbegrip: orthopedagogische vraagstelling orthopedagogisch handelen moet beantwoorden
aan de specifieke opvoedingsbehoefte van het het kind (aan zijn vraagstelling)
Binnen het opvoedingsproces kijken naar:
- Ontwikkelingsverloop van het kind
- Het opvoeden van de opvoeder
- Bijkomende omstandigheden die dit opvoedingsproces beïnvloeden
- Onderlinge wisselwerking en aansluiting
Drie aspecten in het ontwikkelingsverloop
- Affectieve ontwikkelingsaspect
- Cognitieve ontwikkelingsaspect
- Conatieve ontwikkelingsaspect
Drie opvoedingsdimensies
- Relatie aangaan en onderhouden
- Klimaat scheppen en aanpassen
- Situatie hanteren
Bij een stagnerend opvoedingsproces is dat te zien in het gedrag van het kind. Gedrag wordt opgevat
als een signaal (signaalfunctie) “een taal, waarin een kind iets zegt over zijn welbevinden en over
het vloeiend verloop van zijn ontwikkeling”.
Als de signaalfunctie van het gedrag niet of onvoldoende wordt opgepikt, dan kunnen er
psychosociale problemen ontstaan.
Wisselwerking en aansluiting tussen de ontwikkeling en het opvoeden weergegeven in “assenstelsel”
verhelderen van de vraagstelling en formuleren van aansluitend orthopedagogisch antwoord
Bestaat uit drie kruisende assen drie afzonderlijke ontwikkelingsaspecten en onderlinge
samenhang
, Analyse van de ontwikkeling
Het affectieve aspect
Het cognitieve aspect
Het conatieve aspect
Analyse van de opvoeding
Relatie aangaan en onderhouden; opvoederspresentatie
Klimaat scheppen en aanpassen
Situatie hanteren
Analyse van de beïnvloede omstandigheden
Analyse van het stagnerend opvoedingsproces
Onderlinge wisselwerking en aansluiting van ontwikkeling, opvoeding en beïnvloede
omstandigheden
Vaststelling van het vraagstellingstype
‘Emotionele ruimte bieden’
‘Relationele ruimte laten’
‘Structureren’
‘Variëren’
‘Profileren’
‘Harmoniëren’
Formuleren van de vraagstelling om specifiek opvoeden
Opstellen van het behandelingsplan
Orthopedagogisch handelen als antwoord op de vraagstelling om specifiek opvoeden:
Opvoederspresentatie
Klimaat scheppen en aanpassen
Situatie hanteren
H2. Het opvoedingsproces nader beschouwd
Wisselwerking tussen ontwikkelingsaspecten, opvoedingsdimensies en de beïnvloede
omstandigheden bepaalt in hoeverre het opvoedingsproces kansen biedt voor de zelfontplooiing
van het kind. Analyseren waar de aansluiting tussen de ontwikkeling en de opvoeding wordt gemist.
2.1 De ontwikkelingsaspecten nader beschouwd
Het affectieve ontwikkelingsaspect
Relationele en emotionele ontwikkeling: ontwikkeling van de mens als gevoelswezen.
Belangrijke invloeden op het affectieve ontwikkelingsaspect:
1. Invloed van de opvoeding en het directe opvoedingsmilieu (contact, (non)verbaal, ouders)
2. Invloed vanuit het kind zelf (openstellen of afsluiten voor ervaringen en beleving met emotie)
3. Samenhang met het cognitieve en conatieve ontwikkelingsaspect (Cognitief:
taalontwikkeling, gevoelens uiten en uitwisselen. Conatief: waar het kind op is gericht, zal
het kind het meest beroeren)
4. Aanleg (erfelijke aangelegde factoren)
5. Culturele invloeden (diversiteit aan opvoedingsstijlen)
Het cognitieve ontwikkelingsaspect
Ontwikkeling van het kennen en kennisverwerven: de ontwikkeling van de mens als kenwezen
Cognitieve ontwikkeling hangt af van cognitief analytisch vermogen en flexibiliteit
Belangrijke invloeden op het cognitieve ontwikkelingsaspect:
1. Invloed van de opvoeders en het directe opvoedingsmilieu (opvoeder rol: hoe kind leert
denken, (her)interpretatie gevoelens, sociale interacties)
2. Invloed vanuit het kind zelf (aanlegfactoren en belangstelling voor de omgeving)
