Week 1 Journalistieke Cultuur
Hoofdstuk 1: Journalistieke cultuur in NL
Crisis of modernisering
Crisis 1: kritiek op maatschappelijk functioneren van journalistiek
- Berichtgeving: vertekening, leugen
- Rol publieke opinie: hypes, medialogica
- Professie (te veel met de rug naar de samenleving, zit opgesloten in de kaasstolp, komen niet
uit ivoren toren): kaasstolp, ivoren toren
RMO (raad maatschappelijke ontwikkeling) kwam met rapport Medialogica (2003)
- Transformatie:
o Samenleving: ontzuiling > individualisering
o Media: tv, concurrentie belangrijk, omloopsnelheid
- Opmars ‘medialogica’: wiens schuld?
- Prisioners dilemma
Kritiek van binnen: zelfkritek NIOD en de Volkskrant
- Verkeerd framen van issues in Joegoslavië (als soort concentratiekampen framen enzo)
- Kritische zelfanalyse van de Volkskrant
Media: maken en breken
Doordat mensen in termen van nieuwswaarde de media weten te bespelen, heeft Wilder
veel aandacht gehad.
Kantelende opinie: bv Charlie Hebdo. Kritisch zijn. Jongetje Aylan (aangespoed op turkse kust) zou
billenknijper geworden worden.
Crisis 2: economie, technologie
- Gratis nieuws, minder reclame, dalende afname
- Overnames: buitenland, crossmediaal winst
- Internet: sociale media, schuivend mediagebruik
Media die verschijnen, veranderen en verdwijnen:
Eigenlijk gaat er bijna niks weg… alles verandert gewoon, wordt bv digitaal. Er is een
taakverschuiving.
Periodisering en legitimering (opkomst en ontwikkeling van journalistiek)
1. 1850 – 1918: Opbouw professionele standaard
- De al langer bestaande pers groeide (dankzij de technologie van de industriële recolutie) uit
tot massamedium en journalistiek werd een afzonderlijk beroep.
- Franse benadering: journalist werd gezien als een quasi-literaire en sterk gepolitiseerde vorm
van burgerschap die in grote politieke pluriformiteit en in verschillende narratieve stijlen
moest kunnen worden bedreven
- Angelsaksische benadering: kritische benadering van politiek stond centraal. De smaak van
het publiek was richtinggevend voor de manier waarop media inhoud en vorm kregen.
- Primaat: technologie (industriele revolutie; grootschalige drukpers werd uitgevonden).
- Verder: geletterde en stemgerechtigde burgers (meer mensen konden lezen etc. mensen
konden kiezen en info werd voor hen belangrijk. Journalistiek krijgt een eigen positie en taak.
- Journalistiek als vierde stand: onpartijdig actualiteit volgen, actief burgerschap aansporen.
1
, - Franse vs Angelsaksische benadering: onafhankelijke journalistiek, eigen routines en
conventies
2. 1918 – 1960: Politiek-maatschappelijke sturing
- Journalsitiek werd gestuurd door zuilen.
- Vooral in radio-omroepen kwam verzuiling naar voren. Het werd voor journalsitiek moeilijk
om helemaal onafhankelijk te zijn met een hoge betrouwbaarheid.
- V.a WO2: journalsitiek heeft sociale verantwoordelijkheid. Wat de media rapporteerde
moest de samenlevng ten goede komen. Kritiek moest opbouwend zijn en er moest respect
zijn voor de taken van andere maatschappelijke beroepen.
3. 1960 – 1989: Kritische autonomie
- Primaat: professie goude tijdperk voor jourlistiek en media. Groeiende mediamarkt en
opmars van de TV.
- Autonome positie voor journalist goude periode. Men kon de voortuitgang van de politiek
en maatschappij bepalen, of bewaken.
4. 1989 – 2016: Markt- en publieksgerichtheid
- 1989 was het breukjaar in de ontwikkeling van journalsitiek en samenleving; val van de
Berlijnse muur.
- Maatschappelijke emancipatie werd meer een kwestie van individuele expressie en
vormgeving aan eigen bestaan. (ipv een product van collectie strijd ten tijde van verzuiling).
- Van emancipation politics (oude collectieve) naar life politics (individualisering).
- Netwerkjournalistiek werd de 4e vorm naar journalistiek naast geschreven, radio en
televisiejournalsitiek. kenmerken van deze nieuwe journalsitiek:
o Interactiviteit, multimedialiteit, hypertextualiteit (links naar n og meer info),
(a)synchroniteit.
Netwerkjournalsitiek is niet zozeer eennieuwe vorm, maar een overstijgend fenomeen dat
andere vormen van journalistiek en informatievoorziening combineert en integreert.
Hoofdstuk 5: Van propagandist tot prettige huisgenoot
Professionalisering van Tv-journalistiek: periodisering
1. Propagandist: in dienst verzuiling
a. Journalistiek is in dienst van de verzuiling. Journalisti is propagandist. Ook was er
slechts sprake van trage televisie techniek
2. Emancipator: verheffing onderligger
a. Tv journlaistiek emancipeert. Berichtgeving over oorlog indonesië ect.
Journalistiek komt op voor mensen die onderdrukt worden.
3. Polarisator: strijd nieuwe maatschappij
a. Jaren 60. Meer professionaliseren en verzelfstandiging. Veel meer journalisten
en freelancers.
4. Professional: bemiddelaar beeldvorming
a. Jaren 80/90. Pragmatischer van inslag, maar wel verder professionalisering.
5. Prettige huisgenoot: persoonlijke wordt journalistiek
Belangrijk: van verzuiling naar ontzuiling,
2
Hoofdstuk 1: Journalistieke cultuur in NL
Crisis of modernisering
Crisis 1: kritiek op maatschappelijk functioneren van journalistiek
- Berichtgeving: vertekening, leugen
- Rol publieke opinie: hypes, medialogica
- Professie (te veel met de rug naar de samenleving, zit opgesloten in de kaasstolp, komen niet
uit ivoren toren): kaasstolp, ivoren toren
RMO (raad maatschappelijke ontwikkeling) kwam met rapport Medialogica (2003)
- Transformatie:
o Samenleving: ontzuiling > individualisering
o Media: tv, concurrentie belangrijk, omloopsnelheid
- Opmars ‘medialogica’: wiens schuld?
- Prisioners dilemma
Kritiek van binnen: zelfkritek NIOD en de Volkskrant
- Verkeerd framen van issues in Joegoslavië (als soort concentratiekampen framen enzo)
- Kritische zelfanalyse van de Volkskrant
Media: maken en breken
Doordat mensen in termen van nieuwswaarde de media weten te bespelen, heeft Wilder
veel aandacht gehad.
Kantelende opinie: bv Charlie Hebdo. Kritisch zijn. Jongetje Aylan (aangespoed op turkse kust) zou
billenknijper geworden worden.
Crisis 2: economie, technologie
- Gratis nieuws, minder reclame, dalende afname
- Overnames: buitenland, crossmediaal winst
- Internet: sociale media, schuivend mediagebruik
Media die verschijnen, veranderen en verdwijnen:
Eigenlijk gaat er bijna niks weg… alles verandert gewoon, wordt bv digitaal. Er is een
taakverschuiving.
Periodisering en legitimering (opkomst en ontwikkeling van journalistiek)
1. 1850 – 1918: Opbouw professionele standaard
- De al langer bestaande pers groeide (dankzij de technologie van de industriële recolutie) uit
tot massamedium en journalistiek werd een afzonderlijk beroep.
- Franse benadering: journalist werd gezien als een quasi-literaire en sterk gepolitiseerde vorm
van burgerschap die in grote politieke pluriformiteit en in verschillende narratieve stijlen
moest kunnen worden bedreven
- Angelsaksische benadering: kritische benadering van politiek stond centraal. De smaak van
het publiek was richtinggevend voor de manier waarop media inhoud en vorm kregen.
- Primaat: technologie (industriele revolutie; grootschalige drukpers werd uitgevonden).
- Verder: geletterde en stemgerechtigde burgers (meer mensen konden lezen etc. mensen
konden kiezen en info werd voor hen belangrijk. Journalistiek krijgt een eigen positie en taak.
- Journalistiek als vierde stand: onpartijdig actualiteit volgen, actief burgerschap aansporen.
1
, - Franse vs Angelsaksische benadering: onafhankelijke journalistiek, eigen routines en
conventies
2. 1918 – 1960: Politiek-maatschappelijke sturing
- Journalsitiek werd gestuurd door zuilen.
- Vooral in radio-omroepen kwam verzuiling naar voren. Het werd voor journalsitiek moeilijk
om helemaal onafhankelijk te zijn met een hoge betrouwbaarheid.
- V.a WO2: journalsitiek heeft sociale verantwoordelijkheid. Wat de media rapporteerde
moest de samenlevng ten goede komen. Kritiek moest opbouwend zijn en er moest respect
zijn voor de taken van andere maatschappelijke beroepen.
3. 1960 – 1989: Kritische autonomie
- Primaat: professie goude tijdperk voor jourlistiek en media. Groeiende mediamarkt en
opmars van de TV.
- Autonome positie voor journalist goude periode. Men kon de voortuitgang van de politiek
en maatschappij bepalen, of bewaken.
4. 1989 – 2016: Markt- en publieksgerichtheid
- 1989 was het breukjaar in de ontwikkeling van journalsitiek en samenleving; val van de
Berlijnse muur.
- Maatschappelijke emancipatie werd meer een kwestie van individuele expressie en
vormgeving aan eigen bestaan. (ipv een product van collectie strijd ten tijde van verzuiling).
- Van emancipation politics (oude collectieve) naar life politics (individualisering).
- Netwerkjournalistiek werd de 4e vorm naar journalistiek naast geschreven, radio en
televisiejournalsitiek. kenmerken van deze nieuwe journalsitiek:
o Interactiviteit, multimedialiteit, hypertextualiteit (links naar n og meer info),
(a)synchroniteit.
Netwerkjournalsitiek is niet zozeer eennieuwe vorm, maar een overstijgend fenomeen dat
andere vormen van journalistiek en informatievoorziening combineert en integreert.
Hoofdstuk 5: Van propagandist tot prettige huisgenoot
Professionalisering van Tv-journalistiek: periodisering
1. Propagandist: in dienst verzuiling
a. Journalistiek is in dienst van de verzuiling. Journalisti is propagandist. Ook was er
slechts sprake van trage televisie techniek
2. Emancipator: verheffing onderligger
a. Tv journlaistiek emancipeert. Berichtgeving over oorlog indonesië ect.
Journalistiek komt op voor mensen die onderdrukt worden.
3. Polarisator: strijd nieuwe maatschappij
a. Jaren 60. Meer professionaliseren en verzelfstandiging. Veel meer journalisten
en freelancers.
4. Professional: bemiddelaar beeldvorming
a. Jaren 80/90. Pragmatischer van inslag, maar wel verder professionalisering.
5. Prettige huisgenoot: persoonlijke wordt journalistiek
Belangrijk: van verzuiling naar ontzuiling,
2
