WEEK 4 - Bewijsrecht en het EVRM
EHRM 12 juli 1988, 10862/84 (Schenk t. Zwitserland)
In de onderhavige zaak werd de verdachte vervolgd omdat hij geprobeerd had om iemand in te huren om
zijn vrouw om het leven te brengen. De verdachte beklaagde zich er bij het EHRM over dat deze man
illegale opnamen had gemaakt van de telefoongesprekken die hij met de verdachte had gevoerd en dat
deze daarom niet als bewijs in zijn strafzaak mochten dienen.
Het EHRM komt tot het oordeel dat zij zich niet mengt in vraagstukken betreffende de toelaatbaarheid
van bewijs, in zowel abstracte zin als in de zin van issues of principle. Artikel 6 EVRM garandeerd simpelweg
het recht op een eerlijk proces en het EHRM stelt dat de toelaatbaarheid van bewijs primair een
aangelegenheid is van het nationale recht van de lidstaten. Het EHRM kan niet op principiële gronden
uitsluiten of in abstrace zin uitsluiten dat het bewijs zoals dat hier betwist wordt toelaatbaar is. Het
EHRM kan alleen beoordelen of het proces als geheel fair verlopen is. In deze zaak komt het
EHRM tot het oordeel dat de rechten van de verdediging voldoende gerespecteerd waren: de verdachte
had voldoende gelegenheid om de authenticiteit van het bewijs en de toelaatbaarheid ervan te betwisten in
de nationale procedure. Regels over de toelaatbaarheid van bewijs zijn primair een aangelegenheid
van de lidstaten.
WEEK 5 - Bewijslevering en de positie van de verdediging (I): de getuige
HR 1 februari 1994, NJ 1994, 427 (Grenzen getuigenbewijs)
In dit arrest geeft de HR enkele algemene regels voor het horen van niet- anonieme getuigen. Als de
verdediging in de gelegenheid is geweest een getuige reeds in het vooronderzoek te ondervragen, dan
behoeft de getuige in het belang van de verdediging niet meer ter terechtzitting te worden opgeroepen.
Niet van belang is of de verdediging daadwerkelijk gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid. Gebruik
voor het bewijs van verklaringen van getuigen opgenomen in ambtsedige processenverbaal.
De Hoge Raad werkt de grenzen van het getuigenbewijs uitgebreid uit. Over het bewijs door middel van
getuigenverklaringen zegt ze:
- In de eerste plaats mag een niet ter zitting afgelegde getuigenverklaring voor bewijs worden
gevoerd.
- Er is in ieder geval geen sprake van onverenigbaarheid met het EVRM als de verdediging in
enig stadium van het geding de gelegenheid heeft gehad de getuige te doen ondervragen.
Over het dagvaarden of oproepen van getuigen ter zitting zegt ze:
- De beginselen van behoorlijke procesorde kunnen meebrengen dat het OM of de rechter
ambtshalve getuigen doet dagvaarden of oproepen ter zitting
- Als een in het opsporingsonderzoek afgelegde, in een proces-verbaal opgenomen belastende verklaring
het enige bewijsmiddel is waaruit de betrokkenheid van de verdachte rechtstreeks kan volgen en die
persoon naderhand ten overstaan van een rechter zijn verklaring heeft ingetrokken of op essentiële
punten ontlastend heeft verklaard danwel heeft geweigerd te verklaren, zal hij ter zitting moeten
worden gedagvaard of opgeroepen.
- Als deze getuigen naderhand ter zitting verschijnt of ondanks oproeping niet verschijnt, mag
de zittingsrechter teruggrijpen naar de in het opsporingsonderzoek afgelegde belastende verklaring.
- Is de in het voorbereidend onderzoek afgelegde belastende verklaring niet de enige waaruit
de betrokkenheid van de verdachte bij het feit rechtstreeks volgt dan geldt: afhankelijk van de
omstandigheden van het geval zal de getuige ter zitting moeten worden gedagvaard of opgeroepen.
EHRM 12 juli 1988, 10862/84 (Schenk t. Zwitserland)
In de onderhavige zaak werd de verdachte vervolgd omdat hij geprobeerd had om iemand in te huren om
zijn vrouw om het leven te brengen. De verdachte beklaagde zich er bij het EHRM over dat deze man
illegale opnamen had gemaakt van de telefoongesprekken die hij met de verdachte had gevoerd en dat
deze daarom niet als bewijs in zijn strafzaak mochten dienen.
Het EHRM komt tot het oordeel dat zij zich niet mengt in vraagstukken betreffende de toelaatbaarheid
van bewijs, in zowel abstracte zin als in de zin van issues of principle. Artikel 6 EVRM garandeerd simpelweg
het recht op een eerlijk proces en het EHRM stelt dat de toelaatbaarheid van bewijs primair een
aangelegenheid is van het nationale recht van de lidstaten. Het EHRM kan niet op principiële gronden
uitsluiten of in abstrace zin uitsluiten dat het bewijs zoals dat hier betwist wordt toelaatbaar is. Het
EHRM kan alleen beoordelen of het proces als geheel fair verlopen is. In deze zaak komt het
EHRM tot het oordeel dat de rechten van de verdediging voldoende gerespecteerd waren: de verdachte
had voldoende gelegenheid om de authenticiteit van het bewijs en de toelaatbaarheid ervan te betwisten in
de nationale procedure. Regels over de toelaatbaarheid van bewijs zijn primair een aangelegenheid
van de lidstaten.
WEEK 5 - Bewijslevering en de positie van de verdediging (I): de getuige
HR 1 februari 1994, NJ 1994, 427 (Grenzen getuigenbewijs)
In dit arrest geeft de HR enkele algemene regels voor het horen van niet- anonieme getuigen. Als de
verdediging in de gelegenheid is geweest een getuige reeds in het vooronderzoek te ondervragen, dan
behoeft de getuige in het belang van de verdediging niet meer ter terechtzitting te worden opgeroepen.
Niet van belang is of de verdediging daadwerkelijk gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid. Gebruik
voor het bewijs van verklaringen van getuigen opgenomen in ambtsedige processenverbaal.
De Hoge Raad werkt de grenzen van het getuigenbewijs uitgebreid uit. Over het bewijs door middel van
getuigenverklaringen zegt ze:
- In de eerste plaats mag een niet ter zitting afgelegde getuigenverklaring voor bewijs worden
gevoerd.
- Er is in ieder geval geen sprake van onverenigbaarheid met het EVRM als de verdediging in
enig stadium van het geding de gelegenheid heeft gehad de getuige te doen ondervragen.
Over het dagvaarden of oproepen van getuigen ter zitting zegt ze:
- De beginselen van behoorlijke procesorde kunnen meebrengen dat het OM of de rechter
ambtshalve getuigen doet dagvaarden of oproepen ter zitting
- Als een in het opsporingsonderzoek afgelegde, in een proces-verbaal opgenomen belastende verklaring
het enige bewijsmiddel is waaruit de betrokkenheid van de verdachte rechtstreeks kan volgen en die
persoon naderhand ten overstaan van een rechter zijn verklaring heeft ingetrokken of op essentiële
punten ontlastend heeft verklaard danwel heeft geweigerd te verklaren, zal hij ter zitting moeten
worden gedagvaard of opgeroepen.
- Als deze getuigen naderhand ter zitting verschijnt of ondanks oproeping niet verschijnt, mag
de zittingsrechter teruggrijpen naar de in het opsporingsonderzoek afgelegde belastende verklaring.
- Is de in het voorbereidend onderzoek afgelegde belastende verklaring niet de enige waaruit
de betrokkenheid van de verdachte bij het feit rechtstreeks volgt dan geldt: afhankelijk van de
omstandigheden van het geval zal de getuige ter zitting moeten worden gedagvaard of opgeroepen.
