Inleiding criminologie
Criminaliteit:
Menselijk gedrag – waarbij andere personen/dieren/het milieu worden uitgebuit of
schade toegebracht, en – dat sociale regels schendt.
Slecht gedrag/mala in se: gedrag dat door (vrijwel) iedereen gezien wordt als slecht
en daarom in (bijna) alle landen op alle momenten in Wetboeken van Strafrecht
opgenomen, en zijn opgenomen in universele wetten.
Verboden gedrag/mala prohibita: gedrag waarover verschillende ideeën zijn over of
en hoe slecht dit is. Verschillen tussen landen/momenten of het in het WvS staat, en
staat niet in universele wetten.
Hoofdvragen van de criminologie:
Wat wordt (waarom) verstaan onder criminaliteit?
Wat is de aard/omvang/ontwikkeling van criminaliteit?
Wat zijn de achtergronden/verklaringen voor (verschillen in) criminaliteit?
Wat is de wijze waarop de overheid en de overige maatschappij op criminologie
reageert?
Sub-disciplines van criminologie:
Criminografie/beschrijvende criminologie/criminele epidemiologie: beschrijvende
studie van de aard, omvang en ontwikkeling van criminologie. Bestudeert de statische
verdeling van criminaliteit in tijd en ruimte.
Etiologie: verklarende studie van de oorzaken/verklaringen van criminaliteit.
Biologische/psychologische criminologie: criminaliteit op basis van
kenmerken van individuen.
Economische/sociologische criminologie: verklaren van criminaliteit als
maatschappelijk verschijnsel.
Penologie: studie van de formele (straffen) en informele reacties op criminaliteit.
Studie naar effectiviteit van formele straffen.
Victimologie: studie van de slachtoffers van criminaliteit.
Empirische wetenschap: ervaringswetenschap, probeert kennis te vergaren door het
doen van waarnemingen.
PTOB-schema/empirische cyclus:
Formuleer probleemstellingen en (onderzoeks)vragen.
Bedenk en formuleer theorieën al verklaringen.
Verricht onderzoek in de empirie (beschrijvend en onderzoekend).
Ondersteun beleid (alleen op basis van uitkomsten onderzoek).
Criminalisering: de invoering van nieuwe wettelijke bepalingen, waardoor op
bepaalde gedragingen strafsancties worden gesteld.
Decriminalisering: schrappen van bepaalde strafbepalingen.
Informele reacties: van slachtoffers en potentiële slachtoffers van delicten en van
omstanders. Overige reacties, het recht in eigen handen nemen.
Formele reacties: interventies door autoriteiten. Strafrechtspleging.
Niet-commune criminaliteit: internationale misdrijven, terrorisme, georganiseerde
misdaad, witteboordencriminaliteit.
Politiecijfers: alle ter kennis gekomen misdrijven en overtredingen via de politie.
Haalwerk: misdrijven die de politie zelf constateert door controles uit te voeren.
Brengwerk: particulieren of bedrijven doen aangifte bij de politie van een misdrijf
waarvan zij het slachtoffer zijn geworden.
Emotionele reacties op criminaliteit:
Identificatie met slachtoffer: angst/boosheid en mededogen.
, Beveiliging/saamhorigheid, vergeldingsbehoefte, dader als zondebok (leidt tot
eigenrichting), slachtofferhulp.
Identificatie met dader: mededogen en bewondering.
Politie als zondebok (leidt tot terrorisme/rellen),
reclasseringshulp/strafrechtshervorming, schuldgevoel (leidt tot extreme
strafbehoefte).
Identificatie met de dader als in naar de dader opkijken, roept schuldgevoelens op,
omdat de dader als een slecht iemand wordt gezien. Hierdoor gaan mensen nog harder
roepen om straffen van de dader.
Of mensen die zich achtergesteld voelen, zien de dader als slachtoffer van slechte
maatschappelijke omstandigheden. Politie en justitie worden hierbij de zondebok. Ze
zullen hun frustratie uiten op hen.
Cybercrime in enge zin: delicten waarbij ICT zowel het instrument als het doelwit is.
Cybercrime in brede zin/gedigitaliseerde criminaliteit: delicten waarbij ICT wel
onderdeel uitmaakt van de modus operandi, maar zelf geen doelwit is.
Dark figure/verborgen criminaliteit: het deel van criminaliteit dat niet door de
politie wordt geregistreerd. Een deel wordt niet geregistreerd, omdat burgers geen
aangifte doen. Dat kan bijvoorbeeld omdat de burgers het niet zo belangrijk vinden,
geen vertrouwen hebben in de politie, omdat ze zich schamen of omdat ze bang zijn
voor wraak door de dader.
Representatieve steekproef: goed over de bevolkingsgroep gespreid.
Longitudinaal onderzoek: meerdere meetmomenten.
Slachtofferenquêtes: over de gehele bevolking vragen of je ooit slachtoffer bent
geweest. Geeft ervaringen/belevingen en persoonskenmerken.
Slachtoffer enquêtes meten:
Cognitie: het beeld dat men heeft van risico’s.
Affect: de emoties die men heeft bij risico’s
Gedrag: de consequentie die iemand aan zijn eigen emoties verbindt.
Prevalentie: hoe vaak het voorkomt dat iemand slachtoffer wordt van criminaliteit.
Frequentie: hoe vaak één persoon slachtoffer wordt. Kan dus meerdere keren per
persoon meegeteld worden.
Zelfrapportage: mensen worden gevraagd of en hoe vaak zij bepaalde delicten
hebben gepleegd. Meestal wordt er ook gevraagd of de politie op de hoogte is van het
delict en deze heeft geregistreerd.
Kritiek op zelfrapportage:
De meeste daders zijn slecht/niet te bereiken en worden dus niet opgenomen in de
steekproef, terwijl zij juist heel belangrijk zijn. Het is dus niet representatief.
Het is niet betrouwbaar omdat daders niet eerlijk antwoorden, bijvoorbeeld dingen
verzwijgen of juist overdrijven om op te scheppen.
Er zijn gegevens over lange tijd nodig, maar het geheugen kan men in de steek laten
waardoor dingen worden vergeten of verkeerd genoteerd worden.
De vragenlijsten worden regelmatig flink gewijzigd, waardoor het moeilijk is om
trends door de tijd heen te bepalen.
Voordelen van enquêtes/interviews:
Inzicht in dark numbers/delicten niet officieel geregistreerd.
Geen last van verschillen in definities wet-regelgeving (internationaal).
Vaak gegevens bekend over kenmerken van daders en slachtoffers.
Vaak beleving van criminaliteit bekend.
Onderzoek naar aangiftebeleid.
Nadelen van enquêtes/interviews:
Criminaliteit:
Menselijk gedrag – waarbij andere personen/dieren/het milieu worden uitgebuit of
schade toegebracht, en – dat sociale regels schendt.
Slecht gedrag/mala in se: gedrag dat door (vrijwel) iedereen gezien wordt als slecht
en daarom in (bijna) alle landen op alle momenten in Wetboeken van Strafrecht
opgenomen, en zijn opgenomen in universele wetten.
Verboden gedrag/mala prohibita: gedrag waarover verschillende ideeën zijn over of
en hoe slecht dit is. Verschillen tussen landen/momenten of het in het WvS staat, en
staat niet in universele wetten.
Hoofdvragen van de criminologie:
Wat wordt (waarom) verstaan onder criminaliteit?
Wat is de aard/omvang/ontwikkeling van criminaliteit?
Wat zijn de achtergronden/verklaringen voor (verschillen in) criminaliteit?
Wat is de wijze waarop de overheid en de overige maatschappij op criminologie
reageert?
Sub-disciplines van criminologie:
Criminografie/beschrijvende criminologie/criminele epidemiologie: beschrijvende
studie van de aard, omvang en ontwikkeling van criminologie. Bestudeert de statische
verdeling van criminaliteit in tijd en ruimte.
Etiologie: verklarende studie van de oorzaken/verklaringen van criminaliteit.
Biologische/psychologische criminologie: criminaliteit op basis van
kenmerken van individuen.
Economische/sociologische criminologie: verklaren van criminaliteit als
maatschappelijk verschijnsel.
Penologie: studie van de formele (straffen) en informele reacties op criminaliteit.
Studie naar effectiviteit van formele straffen.
Victimologie: studie van de slachtoffers van criminaliteit.
Empirische wetenschap: ervaringswetenschap, probeert kennis te vergaren door het
doen van waarnemingen.
PTOB-schema/empirische cyclus:
Formuleer probleemstellingen en (onderzoeks)vragen.
Bedenk en formuleer theorieën al verklaringen.
Verricht onderzoek in de empirie (beschrijvend en onderzoekend).
Ondersteun beleid (alleen op basis van uitkomsten onderzoek).
Criminalisering: de invoering van nieuwe wettelijke bepalingen, waardoor op
bepaalde gedragingen strafsancties worden gesteld.
Decriminalisering: schrappen van bepaalde strafbepalingen.
Informele reacties: van slachtoffers en potentiële slachtoffers van delicten en van
omstanders. Overige reacties, het recht in eigen handen nemen.
Formele reacties: interventies door autoriteiten. Strafrechtspleging.
Niet-commune criminaliteit: internationale misdrijven, terrorisme, georganiseerde
misdaad, witteboordencriminaliteit.
Politiecijfers: alle ter kennis gekomen misdrijven en overtredingen via de politie.
Haalwerk: misdrijven die de politie zelf constateert door controles uit te voeren.
Brengwerk: particulieren of bedrijven doen aangifte bij de politie van een misdrijf
waarvan zij het slachtoffer zijn geworden.
Emotionele reacties op criminaliteit:
Identificatie met slachtoffer: angst/boosheid en mededogen.
, Beveiliging/saamhorigheid, vergeldingsbehoefte, dader als zondebok (leidt tot
eigenrichting), slachtofferhulp.
Identificatie met dader: mededogen en bewondering.
Politie als zondebok (leidt tot terrorisme/rellen),
reclasseringshulp/strafrechtshervorming, schuldgevoel (leidt tot extreme
strafbehoefte).
Identificatie met de dader als in naar de dader opkijken, roept schuldgevoelens op,
omdat de dader als een slecht iemand wordt gezien. Hierdoor gaan mensen nog harder
roepen om straffen van de dader.
Of mensen die zich achtergesteld voelen, zien de dader als slachtoffer van slechte
maatschappelijke omstandigheden. Politie en justitie worden hierbij de zondebok. Ze
zullen hun frustratie uiten op hen.
Cybercrime in enge zin: delicten waarbij ICT zowel het instrument als het doelwit is.
Cybercrime in brede zin/gedigitaliseerde criminaliteit: delicten waarbij ICT wel
onderdeel uitmaakt van de modus operandi, maar zelf geen doelwit is.
Dark figure/verborgen criminaliteit: het deel van criminaliteit dat niet door de
politie wordt geregistreerd. Een deel wordt niet geregistreerd, omdat burgers geen
aangifte doen. Dat kan bijvoorbeeld omdat de burgers het niet zo belangrijk vinden,
geen vertrouwen hebben in de politie, omdat ze zich schamen of omdat ze bang zijn
voor wraak door de dader.
Representatieve steekproef: goed over de bevolkingsgroep gespreid.
Longitudinaal onderzoek: meerdere meetmomenten.
Slachtofferenquêtes: over de gehele bevolking vragen of je ooit slachtoffer bent
geweest. Geeft ervaringen/belevingen en persoonskenmerken.
Slachtoffer enquêtes meten:
Cognitie: het beeld dat men heeft van risico’s.
Affect: de emoties die men heeft bij risico’s
Gedrag: de consequentie die iemand aan zijn eigen emoties verbindt.
Prevalentie: hoe vaak het voorkomt dat iemand slachtoffer wordt van criminaliteit.
Frequentie: hoe vaak één persoon slachtoffer wordt. Kan dus meerdere keren per
persoon meegeteld worden.
Zelfrapportage: mensen worden gevraagd of en hoe vaak zij bepaalde delicten
hebben gepleegd. Meestal wordt er ook gevraagd of de politie op de hoogte is van het
delict en deze heeft geregistreerd.
Kritiek op zelfrapportage:
De meeste daders zijn slecht/niet te bereiken en worden dus niet opgenomen in de
steekproef, terwijl zij juist heel belangrijk zijn. Het is dus niet representatief.
Het is niet betrouwbaar omdat daders niet eerlijk antwoorden, bijvoorbeeld dingen
verzwijgen of juist overdrijven om op te scheppen.
Er zijn gegevens over lange tijd nodig, maar het geheugen kan men in de steek laten
waardoor dingen worden vergeten of verkeerd genoteerd worden.
De vragenlijsten worden regelmatig flink gewijzigd, waardoor het moeilijk is om
trends door de tijd heen te bepalen.
Voordelen van enquêtes/interviews:
Inzicht in dark numbers/delicten niet officieel geregistreerd.
Geen last van verschillen in definities wet-regelgeving (internationaal).
Vaak gegevens bekend over kenmerken van daders en slachtoffers.
Vaak beleving van criminaliteit bekend.
Onderzoek naar aangiftebeleid.
Nadelen van enquêtes/interviews:
