Personen-, familie- en erfrecht
Week 1: Afstamming en adoptie
Hoorcollege
Afstammingrecht algemeen
Het personen- en familierecht regels:
de positie van een ongeboren vrucht
hoe de daaruit geboren mens heet (naamrecht)
wie zijn familie is (afstammings- en adoptierecht)
het onderscheid tussen minderjarigen en meerderjarigen
- gezag over minderjarigen
- beschermingsmaatregelen over meerderjarigen
Het huwelijk en geregistreerd partnerschap
En hoe dit alles geregistreerd wordt
Bronnen
- Nationale wetgeving: Boek 1 BW + besluit geslachtsnaamwijziging (een amvb) + Wet
opneming buitenlandse kinderen ter adoptie (Wobka)
- Diverse hogere regelingen: EVRM + IVRK + Haagse adoptieverdrag 1993 (HAV)
Family life
= sleutelbegrip in het familierecht
Artikel 8 EVRM
Lid 1: Een ieder heeft recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie en gezinsleven, zijn
woning en zijn correspondentie.
Lid 2: Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht,
dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in
het belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van
het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de
gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van
anderen.
Marckx-arrest
• Startpunt van een juridische orkaan
• EHRM 13 juni 1979, 6833/74
• De destijds in het Belgische BW opgenomen bepaling dat een ongehuwde moeder haar
kind moest erkennen om een familierechtelijke betrekking te doen ontstaan is discriminatoir
en in strijd met haar recht op family life (strijdig dus met art. 8 en 14 EVRM). Discriminatie
want dit geldde niet voor getrouwde vrouwen.
,Huwelijk en geregistreerd partnerschap
• Geregistreerd partnerschap is ingevoerd in 1998
• Feitelijk vrijwel hetzelfde als een huwelijk
• Destijds nog geen ruimte voor volledige gelijkstelling met het huwelijk ➔ de positie van
kinderen die binnen GP werden geboren, week af
• Sinds 1 april 2014 vrijwel volledige gelijkstelling met nog slechts enkele minieme
verschillen
Afstammingsrecht
• Het recht dat regelt wie je vader en moeder zijn én hoe je daar weer vanaf kunt komen….
• De band met je eigen vader en moeder is bepalend
• Maar je krijgt automatisch de rest van de familie erbij door bloed- of aanverwantschap
(broers en zussen, grootouders, neven/nichten)
•Belangrijk onderscheid: iemand die je beschouwt als een vader of moeder en iemand die in
juridische zin je vader of moeder is (juridisch ouderschap)
Soorten ouders
• JURIDISCHE OUDER (= ook adoptieouder)
•Biologische ouder
• Sociale ouder: degene die voor je zorgt
• Pleegouder:
• Stiefouder: nieuwe partner na echtscheiding of overlijden. Heet alleen stiefouder als ook
getrouwd wordt.
Rechtsgevolgen juridisch ouderschap
- Onderhoudsplicht
- Erfrecht
- Gezag
- Naamrecht
- Nationaliteit: je krijgt nationaliteit van ouders in Nederland
Ontstaan van ouderschap
o Art 1:198, 1:199, 1:203, 1:207, 1:227 BW
Van rechtswegen
Door erkenning
Door gerechtelijke vaststelling ouderschap
Door adoptie
Moederschap art 1:198 BW
De vrouw die het kind baart
Haar echtgenote of gp-partner, mits donorverklaring (doorgaans ook als duomoeder
al is overleden)
De vrouw die het kind heeft erkend
, De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
De vrouw die het kind heeft geadopteerd
Vaderschap art 1:199 BW
De echtgenoot of gp-partner van de moeder (doorgaans ook als de man al is
overleden).
- Huwelijk en GP biedt een pakket
- Een van de onderdelen is automatisch ouderschap
- Het huwelijk/gp moet nog wel bestaan
De man die het kind heeft erkend
De man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
De man die het kind heeft geadopteerd
Erkenning art 1:203 en 1:204 BW
Als een kind nog geen tweede ouder heeft, kan het worden erkend. Maar niet altijd:
• Geen bloedschennige kinderen
• Erkenner moet ten minste 16 jaar zijn
• Toestemming nodig van moeder (en kind > 12 jaar) of vervangende toestemming
van de rechter
Artikel 1:204 lid 3: geen toestemming van de moeder. De vader kan naar de rechter als
- Hij de verwekker is of
- Biovader met family life of
- Instemmende levensgezel
Duomoeder kan naar de rechter als zij instemmende levensgezel is
Voor de instemmende levensgezel geldt wel een ander beoordelingscriterium art 1:204 lid 4
BW
Arrest Kind en verwekker hebben aanspraak op de juridische erkenning van hun relatie
Wanneer afwijzen?
Gerechtelijke vaststelling ouderschap art 1:207 BW
Rechter stelt ouderschap vast van verwekker of instemmende levensgezel. Doorgaans bewijs
nodig van vaderschap. Kan ook na overlijden, soms grafopening nodig om DNA-materiaal te
verkrijgen.
Nationale en internationale adoptie
Adoptie van kind in Nederland: Art 1:227 en 1:228 BW
Algemene vereisten
o Kind heeft van ouder in de hoedanigheid van ouder niets meer te verwachten
o Alleen adoptie van minderjarigen (maar: zie Rb. Noord-Holland 9 juli 2021,
ECLI:NL:RBNHO:2021:7515)
o Minimaal leeftijdsverschil kind en adoptant 18 jaar (maar: zie Rb. Midden-
Nederland 18 maart 2021, ECLI:NL:RBMNE:2021:1038)
o Geen grootouderadoptie
, o Afstandsmoeder moet minimaal 16 jaar zijn
o Afstandsouder heeft relatief veto
o Minimale verzorgingstermijn van één jaar (maar: zie Rb. Den Haag 14 februari
2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:2038)
Bijzondere vereisten
o Verzoek van twee personen of ‘stiefouderadoptie’: minimaal 3 jaar
samenleven (afwijkende regeling voor twee vrouwen)
o Geen samenleeftermijn
o Geen minimale verzorgingstermijn
o In geval van geregistreerde donor toewijzen ja, tenzij kennelijk niet in
belang van het kind
Adoptie van kind uit buitenland: Haagse adoptiewet 1993, Wet opneming
buitenlandse kinderen ter adoptie, art 10:107 BW
- Uitgangspunt bij adoptie is altijd dat de adoptie in het kennelijk belang van het kind
moet zijn (in het HAV: de adoptie moet het hoogste belang van het kind dienen, art. 4
HAV)
- Wobka kent tal van extra vereisten, o.a.: Max leeftijd adoptanten: 42, tenzij…. + Max
40 jaar leeftijdsverschil adoptant en kind + Leeftijd kind max 6 jaar
Draagmoederschap en adoptie
In Nederland lastig, want bemiddeling voor draagmoederschap is verboden (art. 151b
Sr)
Voorbeeld van een Nederlandse zaak: Rb. Den Haag 13 januari 2020,
ELI:NL:RBDHA:2020:244
Geregeld draagmoederschappen in buitenland; na geboorte willen wensouders kind
meenemen naar Nederland
Eerst een reisdocument voor kind regelen: Rb. Zeeland-West-Brabant 6 augustus
2020, ECLI:NL:RBZWB:2020:3668
In Nederland aangekomen met draagmoederkind:
- Erkenning buitenlandse geboorteakte of geboortegegeven laten vaststellen door
rechtbank
- Eventueel gerechtelijke vaststelling ouderschap
- Adoptie, in elk geval voor de tweede wensouder
Toekomst draagmoederschap
- Er wordt gewerkt aan een wettelijke regeling van draagmoederschap
- Er zijn conceptwetsvoorstellen
- Wachten op indiending van wetsvoorstel bij Tweede Kamer
Einde ouderschap
Ontkenning ouderschap art 1:200 en 1:202a
- Grond: de ouder is niet de biologische ouder
- Verzoekers:
. het kind (indien minderjarig vertegenwoordigd door bijzondere curator, art. 212)
Week 1: Afstamming en adoptie
Hoorcollege
Afstammingrecht algemeen
Het personen- en familierecht regels:
de positie van een ongeboren vrucht
hoe de daaruit geboren mens heet (naamrecht)
wie zijn familie is (afstammings- en adoptierecht)
het onderscheid tussen minderjarigen en meerderjarigen
- gezag over minderjarigen
- beschermingsmaatregelen over meerderjarigen
Het huwelijk en geregistreerd partnerschap
En hoe dit alles geregistreerd wordt
Bronnen
- Nationale wetgeving: Boek 1 BW + besluit geslachtsnaamwijziging (een amvb) + Wet
opneming buitenlandse kinderen ter adoptie (Wobka)
- Diverse hogere regelingen: EVRM + IVRK + Haagse adoptieverdrag 1993 (HAV)
Family life
= sleutelbegrip in het familierecht
Artikel 8 EVRM
Lid 1: Een ieder heeft recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie en gezinsleven, zijn
woning en zijn correspondentie.
Lid 2: Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht,
dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in
het belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van
het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de
gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van
anderen.
Marckx-arrest
• Startpunt van een juridische orkaan
• EHRM 13 juni 1979, 6833/74
• De destijds in het Belgische BW opgenomen bepaling dat een ongehuwde moeder haar
kind moest erkennen om een familierechtelijke betrekking te doen ontstaan is discriminatoir
en in strijd met haar recht op family life (strijdig dus met art. 8 en 14 EVRM). Discriminatie
want dit geldde niet voor getrouwde vrouwen.
,Huwelijk en geregistreerd partnerschap
• Geregistreerd partnerschap is ingevoerd in 1998
• Feitelijk vrijwel hetzelfde als een huwelijk
• Destijds nog geen ruimte voor volledige gelijkstelling met het huwelijk ➔ de positie van
kinderen die binnen GP werden geboren, week af
• Sinds 1 april 2014 vrijwel volledige gelijkstelling met nog slechts enkele minieme
verschillen
Afstammingsrecht
• Het recht dat regelt wie je vader en moeder zijn én hoe je daar weer vanaf kunt komen….
• De band met je eigen vader en moeder is bepalend
• Maar je krijgt automatisch de rest van de familie erbij door bloed- of aanverwantschap
(broers en zussen, grootouders, neven/nichten)
•Belangrijk onderscheid: iemand die je beschouwt als een vader of moeder en iemand die in
juridische zin je vader of moeder is (juridisch ouderschap)
Soorten ouders
• JURIDISCHE OUDER (= ook adoptieouder)
•Biologische ouder
• Sociale ouder: degene die voor je zorgt
• Pleegouder:
• Stiefouder: nieuwe partner na echtscheiding of overlijden. Heet alleen stiefouder als ook
getrouwd wordt.
Rechtsgevolgen juridisch ouderschap
- Onderhoudsplicht
- Erfrecht
- Gezag
- Naamrecht
- Nationaliteit: je krijgt nationaliteit van ouders in Nederland
Ontstaan van ouderschap
o Art 1:198, 1:199, 1:203, 1:207, 1:227 BW
Van rechtswegen
Door erkenning
Door gerechtelijke vaststelling ouderschap
Door adoptie
Moederschap art 1:198 BW
De vrouw die het kind baart
Haar echtgenote of gp-partner, mits donorverklaring (doorgaans ook als duomoeder
al is overleden)
De vrouw die het kind heeft erkend
, De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
De vrouw die het kind heeft geadopteerd
Vaderschap art 1:199 BW
De echtgenoot of gp-partner van de moeder (doorgaans ook als de man al is
overleden).
- Huwelijk en GP biedt een pakket
- Een van de onderdelen is automatisch ouderschap
- Het huwelijk/gp moet nog wel bestaan
De man die het kind heeft erkend
De man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
De man die het kind heeft geadopteerd
Erkenning art 1:203 en 1:204 BW
Als een kind nog geen tweede ouder heeft, kan het worden erkend. Maar niet altijd:
• Geen bloedschennige kinderen
• Erkenner moet ten minste 16 jaar zijn
• Toestemming nodig van moeder (en kind > 12 jaar) of vervangende toestemming
van de rechter
Artikel 1:204 lid 3: geen toestemming van de moeder. De vader kan naar de rechter als
- Hij de verwekker is of
- Biovader met family life of
- Instemmende levensgezel
Duomoeder kan naar de rechter als zij instemmende levensgezel is
Voor de instemmende levensgezel geldt wel een ander beoordelingscriterium art 1:204 lid 4
BW
Arrest Kind en verwekker hebben aanspraak op de juridische erkenning van hun relatie
Wanneer afwijzen?
Gerechtelijke vaststelling ouderschap art 1:207 BW
Rechter stelt ouderschap vast van verwekker of instemmende levensgezel. Doorgaans bewijs
nodig van vaderschap. Kan ook na overlijden, soms grafopening nodig om DNA-materiaal te
verkrijgen.
Nationale en internationale adoptie
Adoptie van kind in Nederland: Art 1:227 en 1:228 BW
Algemene vereisten
o Kind heeft van ouder in de hoedanigheid van ouder niets meer te verwachten
o Alleen adoptie van minderjarigen (maar: zie Rb. Noord-Holland 9 juli 2021,
ECLI:NL:RBNHO:2021:7515)
o Minimaal leeftijdsverschil kind en adoptant 18 jaar (maar: zie Rb. Midden-
Nederland 18 maart 2021, ECLI:NL:RBMNE:2021:1038)
o Geen grootouderadoptie
, o Afstandsmoeder moet minimaal 16 jaar zijn
o Afstandsouder heeft relatief veto
o Minimale verzorgingstermijn van één jaar (maar: zie Rb. Den Haag 14 februari
2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:2038)
Bijzondere vereisten
o Verzoek van twee personen of ‘stiefouderadoptie’: minimaal 3 jaar
samenleven (afwijkende regeling voor twee vrouwen)
o Geen samenleeftermijn
o Geen minimale verzorgingstermijn
o In geval van geregistreerde donor toewijzen ja, tenzij kennelijk niet in
belang van het kind
Adoptie van kind uit buitenland: Haagse adoptiewet 1993, Wet opneming
buitenlandse kinderen ter adoptie, art 10:107 BW
- Uitgangspunt bij adoptie is altijd dat de adoptie in het kennelijk belang van het kind
moet zijn (in het HAV: de adoptie moet het hoogste belang van het kind dienen, art. 4
HAV)
- Wobka kent tal van extra vereisten, o.a.: Max leeftijd adoptanten: 42, tenzij…. + Max
40 jaar leeftijdsverschil adoptant en kind + Leeftijd kind max 6 jaar
Draagmoederschap en adoptie
In Nederland lastig, want bemiddeling voor draagmoederschap is verboden (art. 151b
Sr)
Voorbeeld van een Nederlandse zaak: Rb. Den Haag 13 januari 2020,
ELI:NL:RBDHA:2020:244
Geregeld draagmoederschappen in buitenland; na geboorte willen wensouders kind
meenemen naar Nederland
Eerst een reisdocument voor kind regelen: Rb. Zeeland-West-Brabant 6 augustus
2020, ECLI:NL:RBZWB:2020:3668
In Nederland aangekomen met draagmoederkind:
- Erkenning buitenlandse geboorteakte of geboortegegeven laten vaststellen door
rechtbank
- Eventueel gerechtelijke vaststelling ouderschap
- Adoptie, in elk geval voor de tweede wensouder
Toekomst draagmoederschap
- Er wordt gewerkt aan een wettelijke regeling van draagmoederschap
- Er zijn conceptwetsvoorstellen
- Wachten op indiending van wetsvoorstel bij Tweede Kamer
Einde ouderschap
Ontkenning ouderschap art 1:200 en 1:202a
- Grond: de ouder is niet de biologische ouder
- Verzoekers:
. het kind (indien minderjarig vertegenwoordigd door bijzondere curator, art. 212)
