Samenvatting ethiek in sociaal werk (filosofie en ethiek) inclusief voorbeelden en extra informatie uit colleges

Filosofie/ethiek

H1: moraal en sociaal werk

Waarden zijn idealen die wezenlijk zijn voor wat goed samenleven/leven is
Vb: gelijkheid, eerlijkheid, respect, vrijheid

 Zeggen waarden iets over hoe men zich zou moeten gedragen?
 Ja, dat heet een norm

Normen zijn op waarden gebaseerde handelingsvoorschrift

Waarde Norm
Gelijkheid Geef je kinderen op zelfde leeftijd even veel
zakgeld
Rechtvaardigheid Iedereen die zonder zwaailicht door rood rijdt,
krijgt een boete
Vreedzaamheid Alleen geweld voor zelfverdediging, anders
nooit
Respect Je bent stil als je oma wil bidden voor het eten
Vrijheid Je mag zeggen, schrijven, tekenen wat je wilt


Je kan tegenkomen dat normen tegen elkaar in gaan, maar die van zelfde waarde komen. De 1 kijkt
de ander aan tijdens praten en de ander niet.

Universalisme VS relativisme
1. Universalisme
 Deze waarden en normen gelden altijd en overal
 Het standpunt dat waarden en normen universeel geldig zijn, dus ongeacht plaats, tijd en
persoon

2. Relativisme
 Deze waarden en normen gelden niet altijd en overal
 Het standpunt dat waarden en normen alleen gelden binnen een bepaalde gemeenschap
of per individu verschillen en dat geen enkel waardensysteem beter is dan een ander.
 Iedereen heeft andere waarden en normen


Descriptief
 Beschrijvend
 Wanneer je in nieuwe cultuur terecht komt, kan je de normen beschrijven zonder oordeel
 Vb: bij ons vraagt iedereen tijdens koffie hoe het gaat, wanneer je dat niet doet is het
onbeschoft. Je beschrijft dus.
Normatief
 schrijft je iets voor
 wat je zou moeten doen en niet wat je ziet hoe een bepaalde groep gedraagt.
 Vb: geheimhoudingsplicht, dat is voorschrift zo zou je moeten handelen

, Schaamte
 Onaangenaam gevoel van een persoon die denkt dat anderen hem veroordelen omdat hij
tekortschiet ten opzichte van de waarden & normen van zijn sociale omgeving
 Schaamte treedt altijd op in een sociale situatie

Schuld
 Onaangenaam gevoel van een persoon die zich realiseert dat hij tekortschiet ten opzichte
van zijn geweten
 Schuld is een gevoel van een individu

Psychoanalyse: het geweten ontwikkelt zich door identificatie met de ouders (Freud)
 Patiënt aan het woord en psycholoog analyseert symptomen
 Normen en waarden krijgen kinderen mee vanuit opvoeding
 Maken het eigen, door identificeren met ouders, ontwikkelt zo een geweten
 Geweten is als een innerlijke stem die zegt wat goed en kwaad is

Behaviorisme: moreel gedrag is aangeleerd
 Mens kan objectief bestudeerd worden, door waarneembaar gedrag te onderzoeken
 Al het gedrag is aangeleerd
 Mens leert hele leven waarden en normen aan door beloning en straf
 Mensen kunnen moraal gaan gedragen omdat ze een goed voorbeeld hebben, ook zonder
beloning
 Geweten is niet direct waarneembaar
 Je kan ziet dat iemand steelt, maar niet of hij de regel ‘je mag niet stelen’ geïnternaliseerd
heeft

Cognitieve theorie: het denken over morele vragen ontwikkelt zich in stadia
 Piaget, Kohlberg & Gilligan
Kohlberg
 Kind ontwikkelt door experimenteren met omgeving
 Denken ontwikkelt van concreet abstract
 Iemand moet abstract kunnen redeneren om hoogste morele niveau te bereiken
 Hoogste niveau moreel denken: handelen baseert op universele morele principes, niet
gebonden aan gemeenschap

Morele niveaus volgens Kohlberg
Niveaus Omschrijving Stadia
Pre conventioneel niveau Actor denkt egocentrisch 1. Gehoorzaamheid
2. Voor wat hoort wat
Conventioneel niveau Actor houdt rekening met zijn 3. Brave jongen/meisje;
omgeving goed is wat anderen
goed vinden
4. Wet en orde en het
doen van je plicht
Post conventioneel niveau Actor bedenkt zelfstandig 5. Oriëntatie op het
welke normen en waarden sociale contract
juist zijn 6. Universele waarden en
het eigen geweten