Samenvatting H9 Geschiedenis Werkplaats HAVO

9.1 – de eerste Wereldoorlog
Kenmerkende aspecten:

 Het voeren van twee wereldoorlogen
 Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering

In 1914 waren er spanningen tussen de grote mogendheden. Vaak was er al dreiging geweest maar
altijd liep het goed af. Maar in 1914 was dat niet zo, de WO1 begon.

De aanleiding voor de WO1 was de moord op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand op 28 juni
1914. Hij werd doodgeschoten in Sarajevo, de Bosnische hoofdstad. De moordenaar was lid van een
Servische terreurgroep, maar de Oostenrijkers dachten dat de Servische geheime dienst erachter zat.

Bosnië was een voormalig onderdeel van het Ottomaanse Rijk, maar zat nu bij Oostenrijk, het
Habsburgse Rijk. Servië wilde Oostenrijk ook, dus Servië stookte de Bosniërs op tegen Oostenrijk.

Oostenrijk wilde Servië straffen. Duitsland beloofde Oostenrijk onvoorwaardelijke steun. Oostenrijk
wilde rechercheurs naar Servië sturen, maar dat werd geweigerd. Daarom stelde Oostenrijk Servië
een ultimatum, dat moest toegestaan worden. Rusland gaf Servië namelijk ook steun.

Dan het begin van de WO1

 28 juli begon de oorlog, Oostenrijk viel Servië aan, en al 24 uur later werd er heftig
gevochten. Rusland werd gemobiliseerd
 Rusland mobiliseert -> Duitsland verklaarde Rusland de oorlog
 Frankrijk mobiliseert -> Duitsland verklaart ook Frankrijk de oorlog
 4 augustus: Frankrijk valt België binnen
 Groot-Brittannië verklaart Duitsland de oorlog



De geallieerden (GB, FR en RUS) vechten tegen de centralen (DU en OO). Bijna alle Europese staten
doen mee, met uitzondering van bijv. Nederland en Zwitserland.

 Ottomaanse Rijk: centralen
 Italië: geallieerden

Ook troepen uit de koloniën werden ingezet, bijvoorbeeld soldaten uit Afrika, Australië etc.



Een regionaal conflict liep uit op een wereldoorlog. Een belangrijke oorzaak waren de
bondgenootschappen.

 Oostenrijk en Duitsland beloofden elkaar steun bij een aanval
 Rusland en Frankrijk besloten ook samen te vechten bij een Duitse aanval



Er waren nog meer oorzaken

 De spanningen liepen eveneens op door nationalisme en onderling wantrouwen.

,  Frankrijk wilde wraak voor de verloren oorlog tegen Duitsland (1870-1871) en wilde Elzas-
Lotharingen terug
 Oostenrijk voelde zich bedreigd door Rusland dat de landen in de Balkan steunden
 Rusland zag Duitsland en Oostenrijk als een obstakel voor machtsuitbreiding
 Duitsland voelde zich omsingeld door RUS en FR en wilde meer macht en aanzien



Ook was er sprake van een wapenwedloop, onder andere veroorzaakt omdat Duitsland het koloniaal
rijk wilde uitbreiden, waardoor zij ook een flinke oorlogsvloot aanlegden. Ook beoefende Duitsland
een agressieve politiek.

Ook heerste er militairisme. Het leger werd verheerlijkt, strijdvaardigheid en discipline waren
belangrijk. Maar de ernst van de oorlog werd onderschat.

De generaals en politici dachten dat er een oorlog zou komen met snel oprukkende troepen en een
beslissende slag, zoals de Frans-Duitse oorlog. Aarzeling kon niet.

Er waren spanningen in de Balkan. Kleine landen waren agressief nationalistisch en het Ottomaanse
Rijk was zwak. Daarom waren er ook regionale oorlogen, maar men dacht dat dat beperkt zou blijven
bij de ‘achtergestelde’ Balkan.

Het verloop van de oorlog

 Aanval Frankrijk in Elzas-Lotharingen
 Snelle opmars Duitsers in België en Noord-Frankrijk
 Daarna vast front -> loopgravenoorlog (Westelijk front)

Er kwam een grote loopgravenoorlog. Rusland vocht aan het Oostfront tegen de centralen. In
Rusland waren flinke binnenlandse problemen:

 Honger in 1917 leidde tot verzet tegen de regering, er kwam een opstand waarbij de tsaar
aftrad
 Er kwam een nieuwe regering, maar het land bleef in chaos
 Communisten o.l.v. Lenin grepen in en kwamen aan de macht
 3 maart 1918: Vrede Rusland met Duitsland



Duitsland begon ondertussen een voorjaarsoffensief, ze trokken snel op. Maar de geallieerden deden
een tegenaanval waarbij zij twee voordelen hadden:

1. Er kwamen verse Amerikaanse troepen
2. Amerika bezat honderden tanks (door GB ontwikkeld)



De WO1 leidde tot enorme verwoestingen. Dat kwam onder andere door de industrialisatie: er
waren machinegeweren en allesverwoestende kanonnen.

Ook werd er in 1915 door de Duitsers gifgas ingezet, maar dat massavernietigingswapen bracht niet
veel voordeel. De geallieerden maakten zelf ook gas en gasmaskers. Er waren ook andere
ontwikkelingen zoals de vlammenwerper en de onderzeeër.