Samenvatting/ Overzicht Hoofdstuk 6
Luistervaardigheden Houdt in:
Niet-selectieve Non-verbaal gedrag Gelaatsuitdrukking, oogcontact, lichaamstaal, aanmoedigende gebaren
luistervaardigheden Verbaal volgen Kleine aanmoedigingen
, aandachtgevend Vb. hm; ja; o?; en toen?; of de herhaling van één of enkele woorden op vragende toon
gedrag Gebruik van stiltes Verschillende soorten stiltes:
De stilte waarin de cliënt meent uitgepraat te zijn en van de hulpverlener een reactie
verwacht, maar deze laatste verwacht meer van de cliënt
Door bijvoorbeeld begrip te tonen en stimuleren om verder te praten
De stilte die ontstaat omdat de cliënt uitgepraat is en de hulpverlener (ook) niet goed
weet hoe het verder moet met het gesprek
Door bijvoorbeeld te zeggen: Ja, we zitten allebei al een tijdje voor ons uit te kijken, en ik moet je zeggen, ik weet
op dit moment ook even niet goed hoe we verder moeten. Laten we eens kijken hoever we nu zijn gekomen en of
we het in ons gesprek ook anders moeten aanpakken
De stilte die ontstaat als het verhaal van de cliënt stokt.
Selectieve Vragen stellen Open vragen als…. De hulpverlener de cliënt ruimte wil geven en wil horen wat deze
luistervaardigheden belangrijk vindt (probleemverheldering)
Gesloten vragen als… De hulpverlener iets specifieks wil weten of wil controleren of hij het
verhaal tot dan toe goed begrepen heeft & als hij over een moeilijk onderwerp voor de cliënt
beginnen (jongeren en verlegen mensen vinden open vragen vaak moeilijk)
Parafraseren van het kort in eigen woorden weergeven van het belangrijkste wat de cliënt gezegd heeft
inhoud (Inhoudelijk aspect)
Reflecteren van Hulpverlener toont herkenning en begrip om te laten zien dat hijprobeert te begrijpen hoe de
gevoel cliënt zich voelt (Focus op onderliggende gevoelstoon)
Concretiseren De cliënt zo nauwkeurig en precies mogelijk over de problemen laten vertellen, door te
vragen naar:
De situatie
Het gedrag van de cliënt in de situatie
Gedachten van de cliënt tijdens en over de situatie
Gevoelens van de cliënt in de situatie
Reacties van andere in de situatie
Antecedenten = wat ging er vooraf aan de situatie?
Consequenties = wat gebeurde er na de situatie?
Samenvatten Structuur aanbrengen in wat de cliënt gezegd heeft, door de hoofdpunten uit zijn verhaal te
ordenen
Regulerende vaardigheden
Openen van een Wederzijdse verwachtingen worden besproken
gesprek
Begincontact sluiten Cliënt op z’n gemak stelen (luisteren en rust)
Terugkoppelen naar ’Nu hebben we in het begin van het gesprek als eerste doel afgesproken dat we zouden
(begin)doelen proberen wat meer duidelijkheid over de problemen te krijgen. Ik zit me af te vragen: hoever
zijn we daarmee?’’
Situatie Onduidelijkheden of misverstanden in het gesprek ter sprake brengen
verduidelijken
Hardop denken ‘Ik vraag me af’
Hardop denken heeft 4 functies:
1. De samenwerking verloopt soepeler – je lost het probleem samen op
2. Het werkt soms minder beangstigend voor de cliënt
3. Voorbeeldwerking – de cliënt zal ongemerkt ook hardop gaan denken en het kan de
cliënt leren hoe deze met een probleem omgaat om er meer duidelijkheid over te
krijgen en tot een oplossing te komen
4. Helpt pijnlijke situaties in het gesprek te voorkomen. Handig wanneer de hulpverlener
zo snel niet weet hoe hij verder moet als de cliënt het niet weet
Afsluiten van het Als de tijd bijna verstreken is, kan de hulpverlener aan de gemaakte afspraak herinneren: ‘Ik
gesprek zie dat we nog ongeveer 5 minuten de tijd hebben
Vervolgens kan hij een samenvatting geven of afsluiten door een metagesprek te voeren
Luistervaardigheden Houdt in:
Niet-selectieve Non-verbaal gedrag Gelaatsuitdrukking, oogcontact, lichaamstaal, aanmoedigende gebaren
luistervaardigheden Verbaal volgen Kleine aanmoedigingen
, aandachtgevend Vb. hm; ja; o?; en toen?; of de herhaling van één of enkele woorden op vragende toon
gedrag Gebruik van stiltes Verschillende soorten stiltes:
De stilte waarin de cliënt meent uitgepraat te zijn en van de hulpverlener een reactie
verwacht, maar deze laatste verwacht meer van de cliënt
Door bijvoorbeeld begrip te tonen en stimuleren om verder te praten
De stilte die ontstaat omdat de cliënt uitgepraat is en de hulpverlener (ook) niet goed
weet hoe het verder moet met het gesprek
Door bijvoorbeeld te zeggen: Ja, we zitten allebei al een tijdje voor ons uit te kijken, en ik moet je zeggen, ik weet
op dit moment ook even niet goed hoe we verder moeten. Laten we eens kijken hoever we nu zijn gekomen en of
we het in ons gesprek ook anders moeten aanpakken
De stilte die ontstaat als het verhaal van de cliënt stokt.
Selectieve Vragen stellen Open vragen als…. De hulpverlener de cliënt ruimte wil geven en wil horen wat deze
luistervaardigheden belangrijk vindt (probleemverheldering)
Gesloten vragen als… De hulpverlener iets specifieks wil weten of wil controleren of hij het
verhaal tot dan toe goed begrepen heeft & als hij over een moeilijk onderwerp voor de cliënt
beginnen (jongeren en verlegen mensen vinden open vragen vaak moeilijk)
Parafraseren van het kort in eigen woorden weergeven van het belangrijkste wat de cliënt gezegd heeft
inhoud (Inhoudelijk aspect)
Reflecteren van Hulpverlener toont herkenning en begrip om te laten zien dat hijprobeert te begrijpen hoe de
gevoel cliënt zich voelt (Focus op onderliggende gevoelstoon)
Concretiseren De cliënt zo nauwkeurig en precies mogelijk over de problemen laten vertellen, door te
vragen naar:
De situatie
Het gedrag van de cliënt in de situatie
Gedachten van de cliënt tijdens en over de situatie
Gevoelens van de cliënt in de situatie
Reacties van andere in de situatie
Antecedenten = wat ging er vooraf aan de situatie?
Consequenties = wat gebeurde er na de situatie?
Samenvatten Structuur aanbrengen in wat de cliënt gezegd heeft, door de hoofdpunten uit zijn verhaal te
ordenen
Regulerende vaardigheden
Openen van een Wederzijdse verwachtingen worden besproken
gesprek
Begincontact sluiten Cliënt op z’n gemak stelen (luisteren en rust)
Terugkoppelen naar ’Nu hebben we in het begin van het gesprek als eerste doel afgesproken dat we zouden
(begin)doelen proberen wat meer duidelijkheid over de problemen te krijgen. Ik zit me af te vragen: hoever
zijn we daarmee?’’
Situatie Onduidelijkheden of misverstanden in het gesprek ter sprake brengen
verduidelijken
Hardop denken ‘Ik vraag me af’
Hardop denken heeft 4 functies:
1. De samenwerking verloopt soepeler – je lost het probleem samen op
2. Het werkt soms minder beangstigend voor de cliënt
3. Voorbeeldwerking – de cliënt zal ongemerkt ook hardop gaan denken en het kan de
cliënt leren hoe deze met een probleem omgaat om er meer duidelijkheid over te
krijgen en tot een oplossing te komen
4. Helpt pijnlijke situaties in het gesprek te voorkomen. Handig wanneer de hulpverlener
zo snel niet weet hoe hij verder moet als de cliënt het niet weet
Afsluiten van het Als de tijd bijna verstreken is, kan de hulpverlener aan de gemaakte afspraak herinneren: ‘Ik
gesprek zie dat we nog ongeveer 5 minuten de tijd hebben
Vervolgens kan hij een samenvatting geven of afsluiten door een metagesprek te voeren
