Coachen als professie
Fundamenten voor begeleiding naar heelheid
Samenvatting
Ien G.M. van der Pol
INHOUD
Voorwoord door Rudy Vandamme
Persoonlijk woord van de auteur
Deel 1. Algemeen kader
1. Coaching, definities en context 1
1.1. Waarom coachen? 1
1.2 Intrinsieke factoren voor verandering __________________________________________ 5
1.3 Wat is coaching – definitie en positie __________________________________________ 5
1.4 De aard van coaching_______________________________________________________ 6
1.5 Methodisch en fenomenologisch _____________________________________________ 7
1.6 Definities __________________________________________________________________ 7
1.7 Onderscheid met aanpalende beroepen _______________________________________ 7
1.8 Patiënten of cliënten – een afbakening ________________________________________ 8
1.9 Teken van kracht___________________________________________________________ 9
1.10 De context van coaching ____________________________________________________ 9
H2. Korte geschiedenis van coaching___________________________________________ 9
2.1 Socrates en zijn tijd
2.2 Socrates en de sofisten _______________________________________________ 10
2.3 Sprong naar de twintigste eeuw _____________________________________________ 10
2.4 Ontwikkeling in Nederland __________________________________________________ 12
2.5 Meer professionaliteit ______________________________________________________ 12
2.6 Toekomst en legitimiteit ____________________________________________________ 12
H3. Leren en reflecteren _________________________________________________________ 13
3.1 Volwassenen en leren _____________________________________________________ 13
3.2 Enkele bekende leertheoriën ________________________________________________ 14
3.3. K-A-R-M-A Learning
3.4 Reflecteren, wat is dat eigenlijk? ____________________________________________ 16
3.5 Reflecteren, hoe doe je dat? ________________________________________________ 16
3.6 Intervisie _________________________________________________________________ 17
H4. Ethiek in coaching ___________________________________________________________ 18
4.1 Waarden en normen _______________________________________________________ 18
4.2 De waarheid ______________________________________________________________ 20
4.3 Enkele ethische dilemma’s _________________________________________________ 20
Deel II Het coachtraject
1
,H5. Contact en contract __________________________________________________________ 21
5.1 Contact als fundament voor contract _________________________________________ 21
5.2 Het contract ______________________________________________________________ 22
5.3 De driehoeksverhouding – de baas als opdrachtgever __________________________ 23
5.4 Dossiervorming, geheimhouding en inzagerecht _______________________________ 24
H6. Inclusive coaching ___________________________________________________________ 24
6.1 Het probleem nader bekeken _______________________________________________ 24
6.2 Het nadeel van of-of is uitsluiting ____________________________________________ 24
6.3 Van polariteit naar heelheid – het inclusive model van aandacht _________________ 25
6.4 Inclusive coaching _________________________________________________________ 26
6.5 Voordelen van Inclusive coaching ___________________________________________ 26
H7. De ontmoeting en het coachtraject _____________________________________________ 26
7.1 De initiële klacht, de huidige situatie _________________________________________ 27
7.2 Van klacht naar eigen verantwoordelijkheid ___________________________________ 27
7.3 Wat wil de cliënt – doelen stellen ____________________________________________ 27
7.4 Kader en coachplan _______________________________________________________ 28
7.5 Ontwikkelen en doel bereiken _______________________________________________ 29
7.6 Evaluatie en afronding _____________________________________________________ 29
H8. Valkuilen in de coachrelatie ___________________________________________________ 30
8.1 Ondeskundig gebruik van methoden of modellen ______________________________ 31
8.2 Onkunde van de coach ____________________________________________________ 31
8.3 Overdrachtsfenomenen en dramadriehoek ____________________________________ 31
8.4 Andere valkuilen __________________________________________________________ 32
H9. Werkzame ingrediënten in coaching ____________________________________________ 33
9.1 Cliëntfactoren _____________________________________________________________ 33
9.2 Relatiefactoren tussen coach en cliënt _______________________________________ 33
9.3 Modellen, methoden en technieken __________________________________________ 34
9.4 Priming __________________________________________________________________ 34
Deel III Attitude en vaardigheden van de coach
H10. Basishouding van de coach __________________________________________________ 34
10.1 De vier AAAA´s ___________________________________________________________ 34
10.2 Liefde en empathie ________________________________________________________ 35
10.3 Respect__________________________________________________________________ 36
10.4 Overige belangrijke houdingsaspecten _______________________________________ 36
H11. Basisvaardigheden van de coach _____________________________________________ 37
11.1 Luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD) _________________________________ 37
11.2 Non-verbale singalen lezen _________________________________________________ 37
11.3 Voordelen en valkuilen van LSD _____________________________________________ 38
2
,11.4 De kunst van het vragen stellen _____________________________________________ 38
11.5 De wondervraag
11.6 Inclusive coachinvragen _____________________________________________________ 39
11.7 Overige basisvaardigheden __________________________________________________ 39
H12. Feedback geven en ontvangen _______________________________________________ 39
12.1 Feedback algemeen _______________________________________________________ 39
12.2 Het Johari Venster ________________________________________________________ 40
12.3 Het geven van feedback ___________________________________________________ 40
12.4 Valkuilen bij het geven van feedback _________________________________________ 41
12.5 Het onvangen van feedback ________________________________________________ 41
12.6 Een ander soort feedback – complimenten ____________________________________ 41
H13. Omgaan met weerstand en emoties __________________________________________ 42
13.1 Weestand in coaching _____________________________________________________ 42
13.2 Omgaan met weerstand ____________________________________________________ 42
13.3 Gevoelens en emoties _____________________________________________________ 43
13.4 Lichamelijke reacties en emoties ____________________________________________ 43
13.5 Gedrag en emoties ________________________________________________________ 43
13.6 Triggers voor emoties ______________________________________________________ 44
13.7 Soorten emoties __________________________________________________________ 44
13.8 Omgaan met heftige emoties _______________________________________________ 45
13.9 Als er juist geen emoties zijn ________________________________________________ 47
13.10 Emotionele intelligentie (EI)? _____________________________________________ 47
H14. Gespreksmodellen, doelen en acties __________________________________________ 47
14.1 Model voor het intakgesprek ________________________________________________ 47
14.2 Het GROW-model _________________________________________________________ 48
14.3 Het STARR-model ________________________________________________________ 48
14.4 Het inclusive model ________________________________________________________ 48
14.5 De coachmatrix ___________________________________________________________ 48
14.6 Het PRACTICE-model _____________________________________________________ 49
14.7 Het POAP ________________________________________________________________ 49
14.8 Model voor het vervolggesprek ______________________________________________ 49
H15. Werken met kwaliteiten en polariteiten _________________________________________ 50
15.1 Kernkwaliteiten ___________________________________________________________ 50
15.2 Kernkwaliteit en de valkuil __________________________________________________ 50
15.3 Kernkwaliteit en de uitdaging – de tegenpool __________________________________ 50
15.4 Kernkwaliteit en allergie ____________________________________________________ 51
15.5 Het kernkwadrant _________________________________________________________ 51
15.6 Van polariteit naar inclusiviteit _______________________________________________ 52
3
, Deel IV Cognitieve gedragstechnieken (CGT)
H16 Onze overtuigingen – hoe ontstaan ze? ________________________________________ 53
16.1 Trap-af: ben ik slachtoffer?
16.2. Trap-op: ‘ik ben schepper’ ___________________________________________________ 54
16.3 Moeilijk is geen foutmelding_________________________________________________ 55
16.4 Ontstaan en werking van overtuigingen_______________________________________ 55
16.5 Cognitieve uitdaagtechnieken _______________________________________________ 56
H17 Neuro-Linguïstisch Programmeren – NPL _____ 56
17.1 Uitganspunten van NLP ____________________________________________________ 57
17.2 Zintuigelijke weergavesystemen VAK(OG) ____________________________________ 57
17.3 Metaprogramma en metamodel _____________________________________________ 57
17.4 De zes logische niveaus van Dilts/Bateson____________________________________ 58
17.5 Associatie, dissociatie, waarnemingsposities en ankeren________________________ 60
17.6 Andere NLP-begrippen_____________________________________________________ 61
4
Fundamenten voor begeleiding naar heelheid
Samenvatting
Ien G.M. van der Pol
INHOUD
Voorwoord door Rudy Vandamme
Persoonlijk woord van de auteur
Deel 1. Algemeen kader
1. Coaching, definities en context 1
1.1. Waarom coachen? 1
1.2 Intrinsieke factoren voor verandering __________________________________________ 5
1.3 Wat is coaching – definitie en positie __________________________________________ 5
1.4 De aard van coaching_______________________________________________________ 6
1.5 Methodisch en fenomenologisch _____________________________________________ 7
1.6 Definities __________________________________________________________________ 7
1.7 Onderscheid met aanpalende beroepen _______________________________________ 7
1.8 Patiënten of cliënten – een afbakening ________________________________________ 8
1.9 Teken van kracht___________________________________________________________ 9
1.10 De context van coaching ____________________________________________________ 9
H2. Korte geschiedenis van coaching___________________________________________ 9
2.1 Socrates en zijn tijd
2.2 Socrates en de sofisten _______________________________________________ 10
2.3 Sprong naar de twintigste eeuw _____________________________________________ 10
2.4 Ontwikkeling in Nederland __________________________________________________ 12
2.5 Meer professionaliteit ______________________________________________________ 12
2.6 Toekomst en legitimiteit ____________________________________________________ 12
H3. Leren en reflecteren _________________________________________________________ 13
3.1 Volwassenen en leren _____________________________________________________ 13
3.2 Enkele bekende leertheoriën ________________________________________________ 14
3.3. K-A-R-M-A Learning
3.4 Reflecteren, wat is dat eigenlijk? ____________________________________________ 16
3.5 Reflecteren, hoe doe je dat? ________________________________________________ 16
3.6 Intervisie _________________________________________________________________ 17
H4. Ethiek in coaching ___________________________________________________________ 18
4.1 Waarden en normen _______________________________________________________ 18
4.2 De waarheid ______________________________________________________________ 20
4.3 Enkele ethische dilemma’s _________________________________________________ 20
Deel II Het coachtraject
1
,H5. Contact en contract __________________________________________________________ 21
5.1 Contact als fundament voor contract _________________________________________ 21
5.2 Het contract ______________________________________________________________ 22
5.3 De driehoeksverhouding – de baas als opdrachtgever __________________________ 23
5.4 Dossiervorming, geheimhouding en inzagerecht _______________________________ 24
H6. Inclusive coaching ___________________________________________________________ 24
6.1 Het probleem nader bekeken _______________________________________________ 24
6.2 Het nadeel van of-of is uitsluiting ____________________________________________ 24
6.3 Van polariteit naar heelheid – het inclusive model van aandacht _________________ 25
6.4 Inclusive coaching _________________________________________________________ 26
6.5 Voordelen van Inclusive coaching ___________________________________________ 26
H7. De ontmoeting en het coachtraject _____________________________________________ 26
7.1 De initiële klacht, de huidige situatie _________________________________________ 27
7.2 Van klacht naar eigen verantwoordelijkheid ___________________________________ 27
7.3 Wat wil de cliënt – doelen stellen ____________________________________________ 27
7.4 Kader en coachplan _______________________________________________________ 28
7.5 Ontwikkelen en doel bereiken _______________________________________________ 29
7.6 Evaluatie en afronding _____________________________________________________ 29
H8. Valkuilen in de coachrelatie ___________________________________________________ 30
8.1 Ondeskundig gebruik van methoden of modellen ______________________________ 31
8.2 Onkunde van de coach ____________________________________________________ 31
8.3 Overdrachtsfenomenen en dramadriehoek ____________________________________ 31
8.4 Andere valkuilen __________________________________________________________ 32
H9. Werkzame ingrediënten in coaching ____________________________________________ 33
9.1 Cliëntfactoren _____________________________________________________________ 33
9.2 Relatiefactoren tussen coach en cliënt _______________________________________ 33
9.3 Modellen, methoden en technieken __________________________________________ 34
9.4 Priming __________________________________________________________________ 34
Deel III Attitude en vaardigheden van de coach
H10. Basishouding van de coach __________________________________________________ 34
10.1 De vier AAAA´s ___________________________________________________________ 34
10.2 Liefde en empathie ________________________________________________________ 35
10.3 Respect__________________________________________________________________ 36
10.4 Overige belangrijke houdingsaspecten _______________________________________ 36
H11. Basisvaardigheden van de coach _____________________________________________ 37
11.1 Luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD) _________________________________ 37
11.2 Non-verbale singalen lezen _________________________________________________ 37
11.3 Voordelen en valkuilen van LSD _____________________________________________ 38
2
,11.4 De kunst van het vragen stellen _____________________________________________ 38
11.5 De wondervraag
11.6 Inclusive coachinvragen _____________________________________________________ 39
11.7 Overige basisvaardigheden __________________________________________________ 39
H12. Feedback geven en ontvangen _______________________________________________ 39
12.1 Feedback algemeen _______________________________________________________ 39
12.2 Het Johari Venster ________________________________________________________ 40
12.3 Het geven van feedback ___________________________________________________ 40
12.4 Valkuilen bij het geven van feedback _________________________________________ 41
12.5 Het onvangen van feedback ________________________________________________ 41
12.6 Een ander soort feedback – complimenten ____________________________________ 41
H13. Omgaan met weerstand en emoties __________________________________________ 42
13.1 Weestand in coaching _____________________________________________________ 42
13.2 Omgaan met weerstand ____________________________________________________ 42
13.3 Gevoelens en emoties _____________________________________________________ 43
13.4 Lichamelijke reacties en emoties ____________________________________________ 43
13.5 Gedrag en emoties ________________________________________________________ 43
13.6 Triggers voor emoties ______________________________________________________ 44
13.7 Soorten emoties __________________________________________________________ 44
13.8 Omgaan met heftige emoties _______________________________________________ 45
13.9 Als er juist geen emoties zijn ________________________________________________ 47
13.10 Emotionele intelligentie (EI)? _____________________________________________ 47
H14. Gespreksmodellen, doelen en acties __________________________________________ 47
14.1 Model voor het intakgesprek ________________________________________________ 47
14.2 Het GROW-model _________________________________________________________ 48
14.3 Het STARR-model ________________________________________________________ 48
14.4 Het inclusive model ________________________________________________________ 48
14.5 De coachmatrix ___________________________________________________________ 48
14.6 Het PRACTICE-model _____________________________________________________ 49
14.7 Het POAP ________________________________________________________________ 49
14.8 Model voor het vervolggesprek ______________________________________________ 49
H15. Werken met kwaliteiten en polariteiten _________________________________________ 50
15.1 Kernkwaliteiten ___________________________________________________________ 50
15.2 Kernkwaliteit en de valkuil __________________________________________________ 50
15.3 Kernkwaliteit en de uitdaging – de tegenpool __________________________________ 50
15.4 Kernkwaliteit en allergie ____________________________________________________ 51
15.5 Het kernkwadrant _________________________________________________________ 51
15.6 Van polariteit naar inclusiviteit _______________________________________________ 52
3
, Deel IV Cognitieve gedragstechnieken (CGT)
H16 Onze overtuigingen – hoe ontstaan ze? ________________________________________ 53
16.1 Trap-af: ben ik slachtoffer?
16.2. Trap-op: ‘ik ben schepper’ ___________________________________________________ 54
16.3 Moeilijk is geen foutmelding_________________________________________________ 55
16.4 Ontstaan en werking van overtuigingen_______________________________________ 55
16.5 Cognitieve uitdaagtechnieken _______________________________________________ 56
H17 Neuro-Linguïstisch Programmeren – NPL _____ 56
17.1 Uitganspunten van NLP ____________________________________________________ 57
17.2 Zintuigelijke weergavesystemen VAK(OG) ____________________________________ 57
17.3 Metaprogramma en metamodel _____________________________________________ 57
17.4 De zes logische niveaus van Dilts/Bateson____________________________________ 58
17.5 Associatie, dissociatie, waarnemingsposities en ankeren________________________ 60
17.6 Andere NLP-begrippen_____________________________________________________ 61
4
