Juridische en ethische aspecten van opvoeding en ontwikkeling
Collegestof
Kader 1: afstamming en gezag
Voorbeeld: diagnostiek/ behandeling bij dyslexie van een kind. Toestemming nodig van …? Het is
belangrijk dat jij als pedagoog weet wie er beslissingsbevoegd is.
Afstamming
Wie zijn juridisch gezien de ouders van een kind?
In de meeste gevallen zijn het de biologische ouders, maar niet altijd (adoptie/zaaddonor).
Juridisch ouderschap ontstaat door geboorte van het kind, erkenning, adoptie.
- Meerderjarige vrouw bevalt: automatisch juridisch moeder
- Vader: moet kind erkennen. Bij huwelijk niet.
Gevolgen van juridisch ouderschap:
- Naam
- Nationaliteit
- Erfrecht
- Rechten/plichten
Afstamming is niet hetzelfde als zeggenschap!
Voorbeeld: kind wordt ingeënt, vader gaat niet akkoord. Als hij juridisch ouder is, mag hij niet
meteen de beslissing maken. dat mag alleen als hij ook gezag uitoefent.
Gezag
Minderjarigen onder het wettelijke vereiste gezag.
Burgerlijk wetboek: recht en plicht van ouders om kinderen te verzorgen en op te voeden.
- Zorg voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en veiligheid van het kind
- Bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid
Ouders hebben een grote mate van vrijheid als het aankomt op het verzorgen en opvoeden van
kinderen, maar er zijn beperkingen:
- Bv. leerplicht
- Overheid beschermt kinderen bij misbruik gezag
Wetboek: geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling
toepassen
Als ouder er misbruikt van maakt, kan overheid ingrijpen: beperking of beëindiging gezag
Hoe ontstaat gezag?
Voogdij: tienermoeder (14) heeft zelf niet gezag
over kind, want kan alleen uitgeoefend worden
die zelf meerderjarig is
Als niet-ouder gezag uitoefent over kind, heet
het geen gezag, maar voogdij!
Voogdij gecertificeerde instelling: alleenstaande
minderjarige vluchtelingen
,Rol van een kind bij beslissingen
Je gaat niet over kind beslissen, maar samen beslissingen maken. Wanneer heeft een kind juridisch
gezien een zegje?
Voorbeeld: David (12) mag zelf beslissen over chemokuur. Medische wereld: kind ouder dan 12 moet
zelf toestemming geven.
Kader 2: kinderbeschermingsmaatregelen
Ouder met gezag veel vrijheden, maar de overheid kan ingrijpen. Hoe? Met
kinderbeschermingsmaatregelen.
Casus Thijs
Hij is 5 jaar. School maakt zich ernstige zorgen. Hij komt altijd alleen naar school, vaak te laat en heeft
soms geen brooddoos mee. Uiterlijk: bleek en moe. Gedrag: woede-uitbarstingen. Reageert niet
goed op correcties. Leerkracht houdt een gesprek met moeder. Moeder zegt: hij krijgt genoeg te
eten. Als hij honger heeft, pakt hij het gewoon zelf! Ze ziet het probleem niet in dat er gezamenlijke
eetmomenten zijn. Geen vaste bedtijd. Hij gaat zelf naar bed wanneer hij moe is. Hij speelt veel
buiten, maar ik ga niet de hele tijd achter hem aan rennen. Hij leert het wel als hij van een dakje
afdondert. Ze geeft hem veel vrijheden, maar je moet ook streng zijn zegt ze. Als hij niet luistert, zet
ik hem op het balkon. Na een paar uur mag hij weer binnenkomen.
Hier klopt iets niet. Moeder ziet geen probleem. Leerkracht heeft zorgen om Thijs en om opvoeding.
Welke maatregelen zijn er?
Daarnaast zijn er ook
nog spoedmaatregelen:
- Voorlopige
voogdij
- Voorlopige
ondertoezichtstelling (vOTS)
Wat zijn de consequenties van een maatregel? Van geel naar rood
,Ondertoezichtstelling: kind blijft thuis wonen en ouder blijft gezag houden. Gezinsvoogd komt en
helpt het gezin. Ouders moeten zich wel houden aan wat de gezinsvoogd zegt, dus het is wel een
beperking van het gezag. Als het nog steeds niet veilig is thuis, volgende maatregel.
Doel: kind uiteindelijk weer thuis laten wonen zonder gedwongen hulp. Ook met UHP. OTS en UHP
kunnen verlengd worden, maar nog steeds blijft het doel de terugkeer naar de ouders.
Uithuisplaatsing: kind woont niet meer thuis. Ouders oefenen nog steeds gezag uit. Soms
problemen: pleeggezin woont te ver, waardoor kind naar andere school moet. Ouders geven geen
toestemming voor nieuwe school. Het kan dan dat de GI een klein beetje gezag krijgt (waar het
probleem zit).
Overheveling deel gezag aan GI: wanneer er een probleem is bij gezag ouders, krijgt het GI een
stukje gezag.
Gezag beëindigende maatregel: ouders raken gezag kwijt over hun kind.
Geen verwachting dat het kind weer naar huis kan.
Leerdoelen
- Welke maatregelen zijn er?
- Wat zijn de doelen, wanneer worden ze gebruikt?
- Leren inschatten welke maatregel geschikt is in een bepaalde situatie
- Wie doet wat?
Verdieping kader 2: kinderbeschermingsmaatregelen
Kinderbeschermingsmaatregelen
Relevante wetten
- Jeugdwet: hoe jeugdstelsel in elkaar zit (dit wordt in JiB besproken)
- Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen (1 jan 2015)
, Doel: effectievere en efficiëntere jeugdbescherming. Belang van het kind voorop.
Veel wijzigingen. Wat is er dan gewijzigd?
1. Beëindigen gezag als maatregel ipv ontheffing/ ontzetting
2. Informatieverstrekking gezinsvoogd
3. Toetsende taak van de RvdK
4. Rechtsgrond OTS
Opdracht 1: acceptatie hulp
Achtergrond
- Rechtsgrond OTS: ouders accepteren hulp niet of onvoldoende
- Betekent dit dat in alle OTS-en sprake is van ouders die geen hulp accepteren? Of komt het
voor dat een OTS verzocht wordt, terwijl ouders wél hulp accepteren?
In 31 procent van de zaken laten ouders een consistent patroon zien dat zij de hulp accepteren, dus
ook voorafgaand aan het raadsonderzoek in het hulpverleningsproces. Toch wordt om een OTS
verzocht.
Er is een verschil tussen ‘bereid zijn’ en ‘in staat zijn’. een verschil tussen ‘kunnen’ en ‘willen’.
Opdracht 2: aanvaardbare termijn
a. Geen gezag, wel gezag. 1 is tijdelijk, andere niet. Gezag kan wel herroepen worden.
c. De gedachte van de wetgever is dat door het huidige onderscheid tussen
ondertoezichtstelling en gezagsbeëindigende maatregel het eenvoudiger wordt te kiezen
Collegestof
Kader 1: afstamming en gezag
Voorbeeld: diagnostiek/ behandeling bij dyslexie van een kind. Toestemming nodig van …? Het is
belangrijk dat jij als pedagoog weet wie er beslissingsbevoegd is.
Afstamming
Wie zijn juridisch gezien de ouders van een kind?
In de meeste gevallen zijn het de biologische ouders, maar niet altijd (adoptie/zaaddonor).
Juridisch ouderschap ontstaat door geboorte van het kind, erkenning, adoptie.
- Meerderjarige vrouw bevalt: automatisch juridisch moeder
- Vader: moet kind erkennen. Bij huwelijk niet.
Gevolgen van juridisch ouderschap:
- Naam
- Nationaliteit
- Erfrecht
- Rechten/plichten
Afstamming is niet hetzelfde als zeggenschap!
Voorbeeld: kind wordt ingeënt, vader gaat niet akkoord. Als hij juridisch ouder is, mag hij niet
meteen de beslissing maken. dat mag alleen als hij ook gezag uitoefent.
Gezag
Minderjarigen onder het wettelijke vereiste gezag.
Burgerlijk wetboek: recht en plicht van ouders om kinderen te verzorgen en op te voeden.
- Zorg voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en veiligheid van het kind
- Bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid
Ouders hebben een grote mate van vrijheid als het aankomt op het verzorgen en opvoeden van
kinderen, maar er zijn beperkingen:
- Bv. leerplicht
- Overheid beschermt kinderen bij misbruik gezag
Wetboek: geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling
toepassen
Als ouder er misbruikt van maakt, kan overheid ingrijpen: beperking of beëindiging gezag
Hoe ontstaat gezag?
Voogdij: tienermoeder (14) heeft zelf niet gezag
over kind, want kan alleen uitgeoefend worden
die zelf meerderjarig is
Als niet-ouder gezag uitoefent over kind, heet
het geen gezag, maar voogdij!
Voogdij gecertificeerde instelling: alleenstaande
minderjarige vluchtelingen
,Rol van een kind bij beslissingen
Je gaat niet over kind beslissen, maar samen beslissingen maken. Wanneer heeft een kind juridisch
gezien een zegje?
Voorbeeld: David (12) mag zelf beslissen over chemokuur. Medische wereld: kind ouder dan 12 moet
zelf toestemming geven.
Kader 2: kinderbeschermingsmaatregelen
Ouder met gezag veel vrijheden, maar de overheid kan ingrijpen. Hoe? Met
kinderbeschermingsmaatregelen.
Casus Thijs
Hij is 5 jaar. School maakt zich ernstige zorgen. Hij komt altijd alleen naar school, vaak te laat en heeft
soms geen brooddoos mee. Uiterlijk: bleek en moe. Gedrag: woede-uitbarstingen. Reageert niet
goed op correcties. Leerkracht houdt een gesprek met moeder. Moeder zegt: hij krijgt genoeg te
eten. Als hij honger heeft, pakt hij het gewoon zelf! Ze ziet het probleem niet in dat er gezamenlijke
eetmomenten zijn. Geen vaste bedtijd. Hij gaat zelf naar bed wanneer hij moe is. Hij speelt veel
buiten, maar ik ga niet de hele tijd achter hem aan rennen. Hij leert het wel als hij van een dakje
afdondert. Ze geeft hem veel vrijheden, maar je moet ook streng zijn zegt ze. Als hij niet luistert, zet
ik hem op het balkon. Na een paar uur mag hij weer binnenkomen.
Hier klopt iets niet. Moeder ziet geen probleem. Leerkracht heeft zorgen om Thijs en om opvoeding.
Welke maatregelen zijn er?
Daarnaast zijn er ook
nog spoedmaatregelen:
- Voorlopige
voogdij
- Voorlopige
ondertoezichtstelling (vOTS)
Wat zijn de consequenties van een maatregel? Van geel naar rood
,Ondertoezichtstelling: kind blijft thuis wonen en ouder blijft gezag houden. Gezinsvoogd komt en
helpt het gezin. Ouders moeten zich wel houden aan wat de gezinsvoogd zegt, dus het is wel een
beperking van het gezag. Als het nog steeds niet veilig is thuis, volgende maatregel.
Doel: kind uiteindelijk weer thuis laten wonen zonder gedwongen hulp. Ook met UHP. OTS en UHP
kunnen verlengd worden, maar nog steeds blijft het doel de terugkeer naar de ouders.
Uithuisplaatsing: kind woont niet meer thuis. Ouders oefenen nog steeds gezag uit. Soms
problemen: pleeggezin woont te ver, waardoor kind naar andere school moet. Ouders geven geen
toestemming voor nieuwe school. Het kan dan dat de GI een klein beetje gezag krijgt (waar het
probleem zit).
Overheveling deel gezag aan GI: wanneer er een probleem is bij gezag ouders, krijgt het GI een
stukje gezag.
Gezag beëindigende maatregel: ouders raken gezag kwijt over hun kind.
Geen verwachting dat het kind weer naar huis kan.
Leerdoelen
- Welke maatregelen zijn er?
- Wat zijn de doelen, wanneer worden ze gebruikt?
- Leren inschatten welke maatregel geschikt is in een bepaalde situatie
- Wie doet wat?
Verdieping kader 2: kinderbeschermingsmaatregelen
Kinderbeschermingsmaatregelen
Relevante wetten
- Jeugdwet: hoe jeugdstelsel in elkaar zit (dit wordt in JiB besproken)
- Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen (1 jan 2015)
, Doel: effectievere en efficiëntere jeugdbescherming. Belang van het kind voorop.
Veel wijzigingen. Wat is er dan gewijzigd?
1. Beëindigen gezag als maatregel ipv ontheffing/ ontzetting
2. Informatieverstrekking gezinsvoogd
3. Toetsende taak van de RvdK
4. Rechtsgrond OTS
Opdracht 1: acceptatie hulp
Achtergrond
- Rechtsgrond OTS: ouders accepteren hulp niet of onvoldoende
- Betekent dit dat in alle OTS-en sprake is van ouders die geen hulp accepteren? Of komt het
voor dat een OTS verzocht wordt, terwijl ouders wél hulp accepteren?
In 31 procent van de zaken laten ouders een consistent patroon zien dat zij de hulp accepteren, dus
ook voorafgaand aan het raadsonderzoek in het hulpverleningsproces. Toch wordt om een OTS
verzocht.
Er is een verschil tussen ‘bereid zijn’ en ‘in staat zijn’. een verschil tussen ‘kunnen’ en ‘willen’.
Opdracht 2: aanvaardbare termijn
a. Geen gezag, wel gezag. 1 is tijdelijk, andere niet. Gezag kan wel herroepen worden.
c. De gedachte van de wetgever is dat door het huidige onderscheid tussen
ondertoezichtstelling en gezagsbeëindigende maatregel het eenvoudiger wordt te kiezen
