Levensfasen
De psychologische ontwikkeling van de mens
(Leo loopbaan, 2023)
Emma van ‘t Ende. Bron: Tieleman, M. (2019). Levensfasen. Hogeschool Windesheim, Social Work.
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 1
Leeswijzer 3
Hoofdstuk 1 - De prenatale periode 4
§1.1 De lichamelijke ontwikkeling 4
§1.3 Visies op het prenatale bewustzijn 5
§1.4 De omgeving van het embryo en de foetus 6
Hoofdstuk 2 - De geboorte en de eerste zes maanden. 6
de
§2.3 De ontwikkeling van het leren 6
Motoriek 7
§2.5 Visies op de pasgeboren mens 7
Nature vs nurture 8
En
§2.6 De hechting 8
De aard van de baby en het effect op het hechtingsgedrag 10
Hoofdstuk 3 - Van zes maanden tot twee jaar 11
§3.3 Het leren 11
Stadia in het leren: Piaget 11
Leren via het spel
't
Leren door te doen: de behavioristische visie 11
12
n
Piaget 12
§3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling 13
va
Hechting en leren 13
Hechtingsstoornissen 14
Hoofdstuk 4 - Van twee tot zes jaar 14
§4.3 De cognitieve ontwikkeling 14
a
Het pre-operationele denken 14
Karakteristieken van het peuter- en kleuter denken volgens Piaget 15
m
Kanttekening bij de theorie van Piaget 15
§4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling 16
§4.6 De sociale ontwikkeling 16
Em
Perspectief nemen 16
Eerlijk delen 17
Prosociaal gedrag 17
Visies op prosociaal gedrag 17
§4.7 De morele ontwikkeling 18
Piaget 18
Kohlberg 18
Bandura 18
Vygotsky 19
1
,Hoofdstuk 5 - Van zes tot twaalf jaar (schoolkind) 19
§5.4 De cognitieve ontwikkeling 19
§5.4.1 Karakteristieken van het denken 19
§5.4.2 Motivatie en faalangst 20
Motivatie 20
Faalangst 20
§5.4.3 Leerproblemen 21
Kinderen met aandachts- en concentratiestoornissen of ADHD 21
Opvoedingsproblemen, gedragsproblemen en antisociale gedragsstoornis 21
de
Een verstandelijke beperking 21
Contact- of autistiforme stoornissen 21
Motorische problemen, zoals spasmen en verlammingen 21
Zintuiglijke defecten, zoals gezichtsstoornissen en gehoorstoornissen 21
En
Reactieve stoornissen 22
Dyslexie 22
Dyscalculie 22
§5.6 De morele ontwikkeling 22
De cognitieve benadering
De psychoanalytische benadering 't
De leertheoretische benadering – behaviorisme
22
23
23
n
§5.7 De sociale ontwikkeling 23
va
Het zondebokfenomeen 24
Extreem conformisme en sociale rollen 24
§5.8 Contact met de andere sekse 25
Hoofdstuk 6 - De puberteit of de adolescentie 25
§6.2 De cognitieve ontwikkeling 25
a
De cognitivistische visie 26
m
De informatietheoretische visie 26
De adolescent en school 26
§6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten 27
Em
§6.4 De ontwikkeling van de autonomie 27
Opvoedingsstijlen 28
§6.5 Normaal of abnormaal gedrag 28
Normale problemen 29
§6.7 Het psychosociaal moratorium 30
Ontwikkelingstaken of -opgaven van de adolescent 30
De leeftijdsgenoten 31
§6.8 Het contact met de andere sekse 32
Literatuurlijst 33
2
,Leeswijzer
Dit document bevat een overzichtelijke samenvatting van het studieboek Levensfasen
geschreven door M. Tieleman (2019). De theorie wordt getoetst tijdens de studie HBO Social
Work op Hogeschool Windesheim bij het vak Mens & Gedrag 1. Alle verplichte leerstof is in
de samenvatting opgenomen, aangevuld met aantekeningen van hoorcolleges.
De volgende paragrafen zijn opgenomen in de samenvatting:
● Hoofdstuk 1 - De prenatale periode
de
○ §1.1 De lichamelijke ontwikkeling
○ §1.3 Visies op het prenatal bewustzijn
○ §1.4 De omgeving van het embryo en de foetus
● Hoofdstuk 2 - De geboorte en de eerste zes maanden
En
○ §2.3 De ontwikkeling van het leren
○ §2.5 Visies op de pasgeboren mens
○ §2.6 De hechting
● Hoofdstuk 3 - Van zes maanden tot twee jaar
○ §3.3 Het leren
● Hoofdstuk 4 - Van twee tot zes jaar
○ §4.3 De cognitieve ontwikkeling
't
○ §3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling
n
○ §4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling
○ §4.6 De sociale ontwikkeling
va
○ §4.7 De morele ontwikkeling
● Hoofdstuk 5 - Van zes tot twaalf jaar
○ §5.4 De cognitieve ontwikkeling (tot en met §5.4.3)
○ §5.6 De morele ontwikkeling
a
○ §5.7 De sociale ontwikkeling
○ §5.8 Contact met de andere sekse
m
● Hoofdstuk 6 - De puberteit of de adolescentie
○ §6.2 De cognitieve ontwikkeling
○ §6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten
Em
○ §6.4 De ontwikkeling van de autonomie
○ §6.5 Normaal of abnormaal gedrag
○ §6.7 Het psychosociaal moratorium
○ §6.8 Het contact met de andere sekse
Alle begrippen zijn dikgedrukt weergeven en alle belangrijke persoonsnamen zijn cursief
weergeven. Aan het einde van het document is een literatuurlijst opgenomen.
Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is auteursrechtelijk
beschermd. Elektronisch verspreiden en kopiëren, in zijn geheel of gedeeltelijk, is strafbaar.
Wees je er van bewust dat op iedere pagina jouw naam en email is afgebeeld.
3
, Hoofdstuk 1 - De prenatale periode
§1.1 De lichamelijke ontwikkeling
Ontogenese is de ontwikkeling van het specifieke individu.
Fylogenese is de ontwikkeling van het soort.
De prenatale ontwikkeling van de mens is afhankelijk van drie belangrijke factoren:
1. Groei: toename van cellen en toename in gewicht. Dit is vooral erfelijk bepaald. De
de
omgeving kan ook een rol spelen.
2. Rijping: dit heeft te maken met het in staat zijn nieuwe functies te kunnen vervullen
en is een lichamelijk en fysiologisch proces. De rijping wordt vooral beïnvloedt door
erfelijke factoren en voltrekt zich min of meer autonoom. De rijping kan in de
prenatale periode wel negatief beïnvloedt worden door omgevingsfactoren.
En
3. Leren: het leren wordt negatief beïnvloedt door bijvoorbeeld gebruik van drugs of
alcohol. Dit komt niet door tekort aan intelligentie, maar door de rijping van het
zenuwstelsel.
Een trimester is periode van 3 maanden. In de prenatale fase onderscheiden we drie
belangrijke trimesters:
1. Eerste trimester, embryonale fase
't
n
● Germinale fase: dit zijn de eerste twee weken van het eerste trimester. Hierin vindt
innesteling plaats van de bevruchte eicel in de baarmoeder.
va
● Volgende zes weken: hierin ontwikkelen zich het centrale zenuwstelsel, de ogen, het
hart, de oren, de tanden, het gehemelte en de externe genitaliën. Vanaf de derde
week van de zwangerschap begint het brein zich te vormen.
2. Tweede trimester: derde tot en met de zevende maand.
● Hierin gaat de foetus allemaal bewegingen maken. In deze maanden ontwikkelen
a
zich de meeste reflexen. Deze geven onder andere informatie over het functioneren
m
van de hersenen. Na de vijfde maand nemen de bewegingen weer af en worden
meer ingewikkelde functies ontwikkeld, zoals de zintuigen.
3. Derde trimester
● Dit trimester wordt gekenmerkt door de snelle gewichtstoename van de foetus. De
Em
foetus bereidt zich voor op de bevalling. De laatste maanden kan de foetus externe
prikkels onderscheiden, zoals hoge tonen en licht en donker. Daarnaast kan hij al
smaken onderscheiden.
4
De psychologische ontwikkeling van de mens
(Leo loopbaan, 2023)
Emma van ‘t Ende. Bron: Tieleman, M. (2019). Levensfasen. Hogeschool Windesheim, Social Work.
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 1
Leeswijzer 3
Hoofdstuk 1 - De prenatale periode 4
§1.1 De lichamelijke ontwikkeling 4
§1.3 Visies op het prenatale bewustzijn 5
§1.4 De omgeving van het embryo en de foetus 6
Hoofdstuk 2 - De geboorte en de eerste zes maanden. 6
de
§2.3 De ontwikkeling van het leren 6
Motoriek 7
§2.5 Visies op de pasgeboren mens 7
Nature vs nurture 8
En
§2.6 De hechting 8
De aard van de baby en het effect op het hechtingsgedrag 10
Hoofdstuk 3 - Van zes maanden tot twee jaar 11
§3.3 Het leren 11
Stadia in het leren: Piaget 11
Leren via het spel
't
Leren door te doen: de behavioristische visie 11
12
n
Piaget 12
§3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling 13
va
Hechting en leren 13
Hechtingsstoornissen 14
Hoofdstuk 4 - Van twee tot zes jaar 14
§4.3 De cognitieve ontwikkeling 14
a
Het pre-operationele denken 14
Karakteristieken van het peuter- en kleuter denken volgens Piaget 15
m
Kanttekening bij de theorie van Piaget 15
§4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling 16
§4.6 De sociale ontwikkeling 16
Em
Perspectief nemen 16
Eerlijk delen 17
Prosociaal gedrag 17
Visies op prosociaal gedrag 17
§4.7 De morele ontwikkeling 18
Piaget 18
Kohlberg 18
Bandura 18
Vygotsky 19
1
,Hoofdstuk 5 - Van zes tot twaalf jaar (schoolkind) 19
§5.4 De cognitieve ontwikkeling 19
§5.4.1 Karakteristieken van het denken 19
§5.4.2 Motivatie en faalangst 20
Motivatie 20
Faalangst 20
§5.4.3 Leerproblemen 21
Kinderen met aandachts- en concentratiestoornissen of ADHD 21
Opvoedingsproblemen, gedragsproblemen en antisociale gedragsstoornis 21
de
Een verstandelijke beperking 21
Contact- of autistiforme stoornissen 21
Motorische problemen, zoals spasmen en verlammingen 21
Zintuiglijke defecten, zoals gezichtsstoornissen en gehoorstoornissen 21
En
Reactieve stoornissen 22
Dyslexie 22
Dyscalculie 22
§5.6 De morele ontwikkeling 22
De cognitieve benadering
De psychoanalytische benadering 't
De leertheoretische benadering – behaviorisme
22
23
23
n
§5.7 De sociale ontwikkeling 23
va
Het zondebokfenomeen 24
Extreem conformisme en sociale rollen 24
§5.8 Contact met de andere sekse 25
Hoofdstuk 6 - De puberteit of de adolescentie 25
§6.2 De cognitieve ontwikkeling 25
a
De cognitivistische visie 26
m
De informatietheoretische visie 26
De adolescent en school 26
§6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten 27
Em
§6.4 De ontwikkeling van de autonomie 27
Opvoedingsstijlen 28
§6.5 Normaal of abnormaal gedrag 28
Normale problemen 29
§6.7 Het psychosociaal moratorium 30
Ontwikkelingstaken of -opgaven van de adolescent 30
De leeftijdsgenoten 31
§6.8 Het contact met de andere sekse 32
Literatuurlijst 33
2
,Leeswijzer
Dit document bevat een overzichtelijke samenvatting van het studieboek Levensfasen
geschreven door M. Tieleman (2019). De theorie wordt getoetst tijdens de studie HBO Social
Work op Hogeschool Windesheim bij het vak Mens & Gedrag 1. Alle verplichte leerstof is in
de samenvatting opgenomen, aangevuld met aantekeningen van hoorcolleges.
De volgende paragrafen zijn opgenomen in de samenvatting:
● Hoofdstuk 1 - De prenatale periode
de
○ §1.1 De lichamelijke ontwikkeling
○ §1.3 Visies op het prenatal bewustzijn
○ §1.4 De omgeving van het embryo en de foetus
● Hoofdstuk 2 - De geboorte en de eerste zes maanden
En
○ §2.3 De ontwikkeling van het leren
○ §2.5 Visies op de pasgeboren mens
○ §2.6 De hechting
● Hoofdstuk 3 - Van zes maanden tot twee jaar
○ §3.3 Het leren
● Hoofdstuk 4 - Van twee tot zes jaar
○ §4.3 De cognitieve ontwikkeling
't
○ §3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling
n
○ §4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling
○ §4.6 De sociale ontwikkeling
va
○ §4.7 De morele ontwikkeling
● Hoofdstuk 5 - Van zes tot twaalf jaar
○ §5.4 De cognitieve ontwikkeling (tot en met §5.4.3)
○ §5.6 De morele ontwikkeling
a
○ §5.7 De sociale ontwikkeling
○ §5.8 Contact met de andere sekse
m
● Hoofdstuk 6 - De puberteit of de adolescentie
○ §6.2 De cognitieve ontwikkeling
○ §6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten
Em
○ §6.4 De ontwikkeling van de autonomie
○ §6.5 Normaal of abnormaal gedrag
○ §6.7 Het psychosociaal moratorium
○ §6.8 Het contact met de andere sekse
Alle begrippen zijn dikgedrukt weergeven en alle belangrijke persoonsnamen zijn cursief
weergeven. Aan het einde van het document is een literatuurlijst opgenomen.
Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is auteursrechtelijk
beschermd. Elektronisch verspreiden en kopiëren, in zijn geheel of gedeeltelijk, is strafbaar.
Wees je er van bewust dat op iedere pagina jouw naam en email is afgebeeld.
3
, Hoofdstuk 1 - De prenatale periode
§1.1 De lichamelijke ontwikkeling
Ontogenese is de ontwikkeling van het specifieke individu.
Fylogenese is de ontwikkeling van het soort.
De prenatale ontwikkeling van de mens is afhankelijk van drie belangrijke factoren:
1. Groei: toename van cellen en toename in gewicht. Dit is vooral erfelijk bepaald. De
de
omgeving kan ook een rol spelen.
2. Rijping: dit heeft te maken met het in staat zijn nieuwe functies te kunnen vervullen
en is een lichamelijk en fysiologisch proces. De rijping wordt vooral beïnvloedt door
erfelijke factoren en voltrekt zich min of meer autonoom. De rijping kan in de
prenatale periode wel negatief beïnvloedt worden door omgevingsfactoren.
En
3. Leren: het leren wordt negatief beïnvloedt door bijvoorbeeld gebruik van drugs of
alcohol. Dit komt niet door tekort aan intelligentie, maar door de rijping van het
zenuwstelsel.
Een trimester is periode van 3 maanden. In de prenatale fase onderscheiden we drie
belangrijke trimesters:
1. Eerste trimester, embryonale fase
't
n
● Germinale fase: dit zijn de eerste twee weken van het eerste trimester. Hierin vindt
innesteling plaats van de bevruchte eicel in de baarmoeder.
va
● Volgende zes weken: hierin ontwikkelen zich het centrale zenuwstelsel, de ogen, het
hart, de oren, de tanden, het gehemelte en de externe genitaliën. Vanaf de derde
week van de zwangerschap begint het brein zich te vormen.
2. Tweede trimester: derde tot en met de zevende maand.
● Hierin gaat de foetus allemaal bewegingen maken. In deze maanden ontwikkelen
a
zich de meeste reflexen. Deze geven onder andere informatie over het functioneren
m
van de hersenen. Na de vijfde maand nemen de bewegingen weer af en worden
meer ingewikkelde functies ontwikkeld, zoals de zintuigen.
3. Derde trimester
● Dit trimester wordt gekenmerkt door de snelle gewichtstoename van de foetus. De
Em
foetus bereidt zich voor op de bevalling. De laatste maanden kan de foetus externe
prikkels onderscheiden, zoals hoge tonen en licht en donker. Daarnaast kan hij al
smaken onderscheiden.
4
