Samenvatting Nask havo 2 stoffen hoofdstuk 2

Nask

3.1

Materie bestaat uit stoffen en heeft massa. Materie kun je verdelen in twee groen: zuivere stoffen en
mengsels.

Zuivere stoffen kun je niet verder scheiden. Mengsels bestaan uit verschillende stoffen door elkaar
heen, zoals kraanwater, glas, pindakaas, cola en lucht zijn mengsels.

Stofeigenschappen zijn de eigenschapen waaraan je een bepaalde stof kunt herkennen. Voorbeelden
zijn smaak, kleur, hardheid, brandbaarheid, kookpunt en smeltpunt

3.2

Veiligheidspictogrammen geven aan of een stof schadelijk of gevaarlijk is. Op de verpakking staat
welk gevaar er is en hoe je de stof veilig kunt gebruiken.

De dosis is een hoeveelheid stof die je binnenkrijgt. Giftige stoffen zijn al schadelijke bij een kleine
dosis. Medicijnen werken goed bij de juiste dosis.

Afval wordt gescheiden opgehaald om hergebruik mogelijk te maken. Hergebruiken heet recyclen.

3.3

Stoffen kunnen voorkomen in drie verschillende fasen:

1. De vaste fase
2. De vloeibare fase
3. De gasfase

Een ander woord voor fase is toestand.

 IJs is de stof water in de vaste fase
 Water is de stof water in vloeibare fase
 Waterdamp is de stof water in gasvormige fase

Eigenschappen van de fasen:

 Een stof in de vaste fase heeft een eigen vorm en een eigen volume. Het ijs op de sloot
verandert niet van vorm als je eroverheen schaats. Ook het volume verander niet.
 Een stof in de vloeibare fase heeft geen eigen vorm. Maar wel een eigen volume. In de zomer
zwem je door het water; dit kan doordat het water voor jou opzij gaat. Als je limonade uit
een fles schenkt, neemt de limonade de vorm van het glas aan. Het volume verandert daarbij
niet.
 Een stof in de gasvormige fase heeft geen eigen vorm en ook geen eigen volume. Wanneer
een plasje water op je bureau verdampt, verspreid de waterdamp zich door de hele kamer
en neemt daarmee het volume en de vorm van je kamer aan. Als het raam open is, gaat de
waterdamp naar buiten.

Faseovergangen:

 Smelten: een vaste stof wordt vloeibaar
 Stollen: een vloeibare stof wordt vast.
 Verdampen: een vloeibare stof wordt gasvormig.

,  Condenseren: een gasvormige stof wordt vloeibaar.
 Rijpen: een gasvormige stof wordt vast.
 Sublimeren: een vaste stof wordt gasvormig.



3.4

3 soorten vloeibare mengsels:

 Oplossing: een helder mengsel van gas, vloeistof of vaste stof in een vloeistof.
 Suspensie: een troebel mengsel van een vaste stof in een vloeistof.
 Emulsie: een troebel mengsel van een vloeistof in een vloeistof

Een oplossing is een helder mengsel; je ziet niet dat het een mengsel is. Bijvoorbeeld thee is een
oplossing van vaste stoffen in water. In kraanwater zit onder andere het gas zuurstof opgelost.

Een suspensie is een troebel mengsel van een vaste stof in een vloeistof. Door een suspensie kun je
niet heen kijken. Voorbeelden van suspensie zijn modderwater, verf en sinaasappelsap. Wanneer je
te veel suiker in je thee doet, ontstaan ook een suspensie; de suiker lost niet meer op en er drijven
korreltjes suiker in de thee.

Een emulsie is een troebel mengsel van een vloeistof in een vloeistof, meestal vet of olie in water.
Door een emulsie kun je niet heen kijken. Voorbeelden van een emulsie zijn melk, boter, handcrème,
mayonaise.

Om te zorgen dat een emulsie gemengd blijft, moet je een emulgator toevoegen. Een emulgator is
een stof die vet of olie en water gemengd houdt. Als je de emulgator zeep toevoegt en heel hard
schudt, dan mengen ze wel en ontstaat er een melkachtige vloeistof. Mayonaise is een mengsel van
olie en azijn. Je moet hier eigeel aan toevoegen als emulgator om de olie en de azijn gemengd te
houden.

Naast oplossingen, emulsies en suspensies bestaan er nog meer troebele mengsels:

 Gas in een vloeistof. Het schuim op bier is een mengsel van gas in een vloeistof.
 Vloeistof in een gas. Wolken bestaan niet ui waterdamp, maar uit heel kleine
waterdruppeltjes die zweven in de lucht.
 Gas in een gas. Lucht is een voorbeeld van mengsels gassen; lucht bevat onder andere
zuurstof, stikstof en koolstofdioxide.
 Vaste stof in een gas. Rook bestaat ui kleine korreltjes roet die zweven in de lucht.
 Gas in een vaste stof. Bijvoorbeeld piepschuim
 Vaste stof in een andere stof. Bij sommige mengsels kun je duidelijk zien dat het een mengsel
is van verschillende soorten vaste stoffen.

Mengsels scheiden:

 Filtreren: alleen geschikt voor het scheiden van suspensies.
 Bezingen en afschenken: geschikt oor het scheiden van sommige suspensies en emulsies
zonder emulgator.
 Indampen: geschikt voor oplossing.