Samenvatting Beinvloeden en veranderen van gedrag Carina Wiekens (LAATSTE druk; druk 5, 2016)

H1. Denken in termen van nature nurture.

Mensbeeld: ideeën over hoe je denkt dat mensen in elkaar zitten.
De mensbeelden die je hebt hebben invloed op de mate waarin je gelooft dat gedrag
beïnvloedbaar is:

Genetisch gedetermineerd: de genen die bepalend zijn bij het tot uiting komen van eigenschappen,
de omgeving heeft hier geen invloed op.
Genetische predispositie: genen waardoor je aanleg hebt om verschillende eigenschappen veel te
uiten, maar je omgeving bepaalt uiteindelijk of je deze genen uit of niet.

Incremental theory (fixed mindset): Het idee dat gedrag niet te veranderen is: ik kan het niet
Entity theory (growth mindset): Het idee dat gedrag beïnvloedbaar is: ik ben nog niet goed genoeg
in deze opdracht / ik moet meer oefenen

Malcolm Gladwell zegt: Nurture: je moet oefenen om goed te worden.
David Epstein zegt: Nature  aangeboren talent is een grote factor.

Het antwoord dat je geeft op de vraag in welke mate gedrag door nature of nurture wordt bepaald
heeft invloed op:
- Je eigen gedrag
- De manier waarop je gedrag van anderen beoordeelt en interpreteert
- Je waardering voor andermans prestaties

 Uit onderzoek is gebleken dat het geloof in de onveranderbaarheid van intelligentie met
succes is te bestrijden. (Blackwell, Trzenieuwski & Deck, 2009)
 Volgens Burnette (2010) blijkt uit onderzoek dat het geloof in veranderbaarheid te
beinvloeden is en kan leiden tot een andere houding t.o.v. van het kunnen bereiken van
succes.  Dit kan ertoe leiden dat mensen meer succes hebben in hun veranderpogingen
 Het is belangrijk om te weten (als gedragsbeinvloeder) of diegene een entity of incremental
theory heeft. Dit hoeft niet vast te staan, kan worden veranderd door psycho-educatie.

In hoeverre zijn gedrag en eigenschappen beïnvloedbaar?

Lichamelijke kenmerken en prestaties
Voor een groot deel genetisch bepaald. Je hebt weinig invloed op lichamelijke kenmerken.
Wel te beïnvloeden:
Eetgewoontes/sportgewoontes

Psychologische factoren:
 Doorzettingsvermogen
 Motivatie
 Omgaan met spanning
 Slaap

 Uit vele studies is gebleken dat mensen een aangeboren verschil in temperament vertonen.
Temperament: stabiele, vroeg optredende individuele verschillen in emotionaliteit, energie,
aandacht en volharding, reactiviteit en vriendelijkheid. Temperament kan voor 40%
toegeschreven worden aan de genen, zo’n 60% wordt dus door de omgevingsvariabelen
bepaald.

,  Uit onderzoek naar de stabiliteit van andere persoonlijkheidskenmerken (bijvoorbeeld
introvert/extravert) blijkt dat deze verschillen voor 50% vast liggen in de genen.
 De invloed van de genen op de BigFive persoonlijkheidseigenschappen is erg groot:
zo’n 40-60%.

 Bij het IQ lijkt er sprake te zijn van een aangeboren potentieel. Uit onderzoek blijkt dat
het IQ voor zo’n 50 tot 80% vastligt in de genen. Maar intelligentie moet wel
ontwikkeld worden. Voor 65% staat het bij de geboorte al vast hoe je informatie kunt
opnemen en verwerken in de hersenen. Je kunt de hersenen tot op een hoge leeftijd
trainen. (De snelheid van informatieverwerking zal wellicht afnemen met de jaren,
maar dit wordt gecompenseerd met toenemende ervaring.)
 Uit een artikel van Ericson (2007) blijkt dat talentvolle professionals tien jaar of langer
intensief hebben getraind om topprestaties neer te kunnen zetten.
Doorzettingsvermogen en intensieve training zijn de sleutel tot succes.


Hoofdstuk 2: Leren.

een aanpassingsproces aan de omgeving.

Leren leidt tot ander gedrag in de toekomst. Het kan beschouwd worden als een soort
aanpassingsproces aan de omgeving. Door te leren, kun je in de toekomst adequater reageren
op je omgeving. Het kan lang duren voordat je iets goed leert, hier kunnen jaren overheen gaan.
Ook is het mogelijk om slechte gewoontes aan te leren. Leren staat dus niet gelijk aan vergaren
van wijsheid.


Klassieke conditionering.
Rond 1949-1936 ontdekte Pavlov de klassieke conditionering. Als een hond telkens een bel hoort vlak
voordat er eten in zijn bek wordt gestopt, hij op den duur niet alleen zal kwijlen als hij het eten in zijn
bek krijgt, maar ook al bij het horen van de bel.

 Bij klassieke conditionering wordt een neutrale stimulus(bel) vlak voor of
tegelijkertijd met een ongeconditioneerde stimulus(eten) aangeboden. De neutrale
stimulus wordt gekoppeld aan de ongeconditioneerde stimulus, waarna de reactie
op de neutrale stimulus hetzelfde wordt als op de ongeconditioneerde stimulus. Als
de koppeling tot stand is gebracht, wordt de neutrale stimulus een
geconditioneerde stimulus genoemd. De geconditioneerde stimulus brengt dan
dezelfde reactie teweeg als de ongeconditioneerde stimulus.

 Bij klassieke conditionering kunnen vele stimuli als geconditioneerde stimuli
optreden. Dit kan associaties vormen door beelden, geluiden en geuren. Ze kunnen
prettig zijn, maar ook angst oproepen. Het is wel mogelijk om geconditioneerde
reacties weer geconditioneerd te maken. Dit kan bijvoorbeeld door de
geconditioneerde stimulus aan te bieden zonder dat de ongeconditioneerde stimulus
optreedt. Dit wordt extinctie of uitdoving genoemd.

Wanneer er op een nieuwe stimulus (die lijkt op een eerdere geconditioneerde stimulus) hetzelfde
gereageerd wordt als op de eerdere geconditioneerde stimulus, spreken we van Generalisatie.

Wanneer je bij het proces onderscheidt leert maken tussen 2 stimuli, spreek je van discriminatie. Bv.
Leren kiezen in de supermarkt tussen a en b merken.