Verpleegkunde Samenvatting Kennistoets 4: Farmacologie: bijwerkingen, interacties, polyfarmacie en farmacologie bij ouderen

Inhoudsopgave
Korte uitleg ............................................................................................................................................... 1
Samenvatting KT4: Farmacologie: bijwerkingen, interacties, polyfarmacie en farmacologie bij
ouderen .................................................................................................................................................... 1
Bakker: Klinisch redeneren bij ouderen, hoofdstuk 7j......................................................................... 2
Mc Fadden (2013): Hoofdstuk 3 Bijwerkingen, interacties en farmacokinetiek ................................. 4



Korte uitleg
In deze samenvatting vind je stof met betrekking tot de farmacologie. Deze onderwerpen moet je
kennen voor Kennistoets 4 in het tweede jaar HBO Verpleegkunde op de Hogeschool Utrecht,
schooljaar 2016-2017. Omdat deze onderwerpen bij elkaar geclusterd kunnen worden, heb ik een
afzonderlijke samenvatting gemaakt.

Toch liever de volledige samenvatting van Kennistoets 4 waarin (vrijwel) alle onderwerpen aan bod
komen? Deze is ook beschikbaar.


Samenvatting KT4: Farmacologie: bijwerkingen, interacties,
polyfarmacie en farmacologie bij ouderen
 Mc Fadden (2013): Hoofdstuk 3 Bijwerkingen, interacties en farmacokinetiek,
 Bakker e.a. (2015): Klinisch redeneren bij ouderen. H7: Polyfarmacie bij ouderen.

Dit hoofdstuk gaat er vooral over dat je in je hoofd hebt dat je bij ouderen vaak te maken hebt met
meerdere soorten medicijnen die tegelijkertijd worden genomen. Belangrijk is dat ze dan elkaar niet
beïnvloeden etc. Ik zal hem dus niet heel uitgebreid uitwerken, maar de hoofdlijnen uit het boek van
Bakker en Mc Fadden meepakken.

Farmacologie – bijwerkingen
 Te sterke werking – vaak dosisgerelateerd
 Het verkeerde aangrijpingspunt – receptoren, enzymen, ionkanalen, transporteiwitten
 Toxische geneesmiddelen - kankergeneesmiddelen

Farmacologie – interactie
• Interactie
– bij ouderen vaak polyfarmacie
– niet alleen bij ouderen
• “At risk” – effect bij kleine concentratieverschillen
 anticoagulantia, anti-aritmica
• Polyfarmacie

Wees bewust dat bepaalde medicijnen elkaar kunnen versterken of verzwakken.
Bij ouderen is dat belangrijk omdat de leverwerking minder is. Dus langzamere afbraak van het
medicijn door de lever. Voordat een medicijn gaat werken moet het eerst afgebroken worden door
de lever voordat het in de bloedbaan komt. Als het wat langzamer gaat dan komt er in één keer een


1

, relatief hogere dosis in één keer in het bloed. Ze kunnen ook moeilijker afvalstoffen uit het bloed
halen door verminderde nierfunctie dus er is een wat sterkere werking bij ouderen.

Farmacologie – interactie
• Interacties met cytochroom p450-enzymen in de lever – verhoging en verlaging
– Sint-janskruid – verhoging activiteit
– Grapefruitsap – verlaging activiteit
– Leeftijd (afname massa/doorbloeding lever)
• Verder – dezelfde mechanismen als bij bijwerkingen
• Additief effect – b.v. antistollingsmiddelen
– Effect komt er nog eens bovenop. Bijv. medicatie die op een zelfde manier werkt en
dan wordt het versterkt.

Farmacologie – ouderen
• Leeftijd (afname massa/doorbloeding lever) – verlaging cytochroom p450-enzymen
• Afname nierfunctie
• Polyfarmacie
• Onderkennen bijwerkingen
• Combinatie met verwardheid en/of slechtziend

Bakker: Klinisch redeneren bij ouderen, hoofdstuk 7j

7j.1 Inleiding
 Polyfarmacie betekent letterlijk het gebruik van twee of meer geneesmiddelen, maar
meestal spreken we van polyfarmacie bij chronisch gebruik van vijf of meer medicijnen.
 Doordat ouderen vaak verscheidene aandoeningen tegelijk hebben (multimorbiditeit), met
voor elke aandoening bijpassende medicatievoorschriften, is er vaak polyfarmacie bij oudere
patiënten.
 Polyfarmacie bij ouderen:
o Overbehandeling (medicijn is niet meer nodig)
o Onderbehandeling (ten onrechte geen medicijn voorgeschreven, hoe meer
medicijnen, hoe groter de kans op onderbehandeling).
o Risico’s van medicijnen nemen toe naarmate meer medicijnen gecombineerd
worden.
 Interacties met elkaar  bijwerkingen

7j.2 Prevalentie en risicofactoren
 30-45% van de ouderen in Nederland
 Risicofactoren voor het ontstaan van polyfarmacie:
o Leeftijd
o Geslacht
o Verscheidene ziekten, vooral hart- en vaatziekten, diabetes en pulmonale problemen
o Roken of alcohol gebruiken
o Veel voorschrijvers of recente ziekenhuisopnamen
 Werking en bijwerkingen van medicijnen worden zelden bestudeerd bij (kwetsbare) ouderen
en al helemaal niet in combinatie met andere veelvoorkomende medicijnen en ziekten.
o Daardoor zijn medicijnen die voor volwassenen veilig zijn geacht, niet altijd veilig
voor ouderen!

7j.3 Farmacologie: anatomie en fysieke functies


2