Dilara M. Kiziltepe
2585367
Week 4
SBR 3, hoofdstuk 7 – Rechtsgevolgen van de overeenkomst ten aanzien van partijen
Een toepassing van de redelijkheid en billijkheid is rechtsverwerking. Er is sprake van
rechtsverwerking wanneer iemand een recht dat eerst van hem was kwijtraakt, vanwege de
houding die hij tegenover zijn wederpartij inneemt. De Hoge Raad formuleert dat van
rechtsverwerking sprake is wanneer schuldeiser zich heeft gedragen op een manier die naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid, met het vervolgens geldend maken van het betrokken
recht, onverenigbaar is.
In het arrest Van den Bos/Provincial Insurance onderscheidt de Hoge Raad twee gronden voor
rechtsverwerking. Er moeten bijzondere omstandigheden hebben voorgedaan waardoor of (1) bij
de wederpartij het gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat hij de gerechtigde zijn aanspraak
niet geldend zou maken, of (2) de positie van de wederpartij onredelijk zou worden benadeeld of
verzwaard in het geval de gerechtige zijn aanspraak alsnog geldend zou maken.
Voor opgewekt vertrouwen of onredelijke benadeling is enkel tijdsverloop voor rechtsverwerking
niet genoeg. Het gaat erom of het stilzitten van de wederpartij in de gegeven omstandigheden het
opgewekte vertrouwen voortbracht, of de wederpartij door het stilzitten onredelijk zou worden
benadeeld. Naast stilzitten kan echter een actief handelen ook rechtsverwerking tot gevolg
hebben.
Het belangrijke verschil tussen beide gronden ligt in het nadeelsvereiste. Bij het opgewekte
vertrouwen is er geen nadeel nodig, bij de tweede grond wel.
Via art. 6:258 BW wordt de rechter de mogelijkheid geboden bij onvoorziene omstandigheden in
de rechtsgevolgen van een overeenkomst in te grijpen. Wanneer voor dit rechterlijke ingrijpen
plaats is staat in art. 6:258 lid 1 BW. Er moet sprake zijn van dergelijke onvoorziene
omstandigheden, dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde
instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. Het gaat er hierbij om wat wel of niet
voorzien was door partijen, en niet of het voorzienbaar was. De voorzienbaarheid kan echter wel
van belang zijn voor de vraag wat partijen over en weer van elkaar mochten verwachten, en dus
waarin de overeenkomst voorziet. Hetgeen partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
ook kan veel samenhangen met onuitgesproken veronderstellingen (stilzwijgende acceptaties).
Alleen omstandigheden die echt exceptioneel zijn, zullen als ‘onvoorzien’ kunnen worden
bestempeld. De rechter behoort bij de toepassing van art. 6:258 BW terughoudend te zijn.
In de eerste zin van art. 6:258 BW wordt verwezen naar de redelijkheid en billijkheid. Naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid kunnen partijen elkaar niet aan ongewijzigde
instandhouding van de overeenkomst houden wanneer dergelijke omstandigheden intreden. Het
onderzoek naar wat wel en niet is verdisconteerd moet gebeuren aan de hand van de eisen van
de redelijkheid en billijkheid.
Wanneer een omstandigheid voor rekening komt van degene die zich op art. 6:258 BW beroept,
kan de wederpartij wel ongewijzigde instandhouding verwachten (lid 2). De betreffende
omstandigheid is dan stilzwijgend verdisconteerd.
Wanneer er aan de vereisten van art. 6:258 BW voldaan is, stelt de rechter vast wat krachtens
zijn vonnis tussen partijen geldt. Dit gebeurt enkel op verzoek van een van partijen, en dus niet
van rechtswege als bij de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 lid 2 en
6:2 BW).
Bij de toepassing van art. 6:258 BW kan wijziging ofwel gehele of gedeeltelijke ontbinding
gevraagd worden. In sommige gevallen kunnen wijziging en ontbinding ook naast elkaar
plaatsvinden. De rechter moet de gevraagde wijziging of ontbinding toe- of afwijzen. Hij mag niet
wijzigen als ontbinding is gevraagd, of wijzigen anders dan is gevraagd. De bevoegdheid van de
rechter is in art. 6:258 lid 1 BW verbonden aan een verlangen van een van de partijen. De
rechter mag echter wel aan de gevraagde wijziging of ontbinding een voorwaarde verbinden (art.
6:260 lid 1 BW). De partij die om het vonnis vroeg heeft dan de keus. Door aan de voorwaarde te
voldoen, doet zij de wijziging of ontbinding intreden. Door te weigeren, kan de wederpartij haar
alsnog aan de overeenkomst houden.
Een overeenkomst die geheel of gedeeltelijk al is uitgevoerd kan ook onder de werking van art.
6:258 BW vallen. Wanneer niet aan de voorwaarden van art. 6:263 BW voldaan is, de
Pagina 1 van 8
2585367
Week 4
SBR 3, hoofdstuk 7 – Rechtsgevolgen van de overeenkomst ten aanzien van partijen
Een toepassing van de redelijkheid en billijkheid is rechtsverwerking. Er is sprake van
rechtsverwerking wanneer iemand een recht dat eerst van hem was kwijtraakt, vanwege de
houding die hij tegenover zijn wederpartij inneemt. De Hoge Raad formuleert dat van
rechtsverwerking sprake is wanneer schuldeiser zich heeft gedragen op een manier die naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid, met het vervolgens geldend maken van het betrokken
recht, onverenigbaar is.
In het arrest Van den Bos/Provincial Insurance onderscheidt de Hoge Raad twee gronden voor
rechtsverwerking. Er moeten bijzondere omstandigheden hebben voorgedaan waardoor of (1) bij
de wederpartij het gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat hij de gerechtigde zijn aanspraak
niet geldend zou maken, of (2) de positie van de wederpartij onredelijk zou worden benadeeld of
verzwaard in het geval de gerechtige zijn aanspraak alsnog geldend zou maken.
Voor opgewekt vertrouwen of onredelijke benadeling is enkel tijdsverloop voor rechtsverwerking
niet genoeg. Het gaat erom of het stilzitten van de wederpartij in de gegeven omstandigheden het
opgewekte vertrouwen voortbracht, of de wederpartij door het stilzitten onredelijk zou worden
benadeeld. Naast stilzitten kan echter een actief handelen ook rechtsverwerking tot gevolg
hebben.
Het belangrijke verschil tussen beide gronden ligt in het nadeelsvereiste. Bij het opgewekte
vertrouwen is er geen nadeel nodig, bij de tweede grond wel.
Via art. 6:258 BW wordt de rechter de mogelijkheid geboden bij onvoorziene omstandigheden in
de rechtsgevolgen van een overeenkomst in te grijpen. Wanneer voor dit rechterlijke ingrijpen
plaats is staat in art. 6:258 lid 1 BW. Er moet sprake zijn van dergelijke onvoorziene
omstandigheden, dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde
instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. Het gaat er hierbij om wat wel of niet
voorzien was door partijen, en niet of het voorzienbaar was. De voorzienbaarheid kan echter wel
van belang zijn voor de vraag wat partijen over en weer van elkaar mochten verwachten, en dus
waarin de overeenkomst voorziet. Hetgeen partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
ook kan veel samenhangen met onuitgesproken veronderstellingen (stilzwijgende acceptaties).
Alleen omstandigheden die echt exceptioneel zijn, zullen als ‘onvoorzien’ kunnen worden
bestempeld. De rechter behoort bij de toepassing van art. 6:258 BW terughoudend te zijn.
In de eerste zin van art. 6:258 BW wordt verwezen naar de redelijkheid en billijkheid. Naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid kunnen partijen elkaar niet aan ongewijzigde
instandhouding van de overeenkomst houden wanneer dergelijke omstandigheden intreden. Het
onderzoek naar wat wel en niet is verdisconteerd moet gebeuren aan de hand van de eisen van
de redelijkheid en billijkheid.
Wanneer een omstandigheid voor rekening komt van degene die zich op art. 6:258 BW beroept,
kan de wederpartij wel ongewijzigde instandhouding verwachten (lid 2). De betreffende
omstandigheid is dan stilzwijgend verdisconteerd.
Wanneer er aan de vereisten van art. 6:258 BW voldaan is, stelt de rechter vast wat krachtens
zijn vonnis tussen partijen geldt. Dit gebeurt enkel op verzoek van een van partijen, en dus niet
van rechtswege als bij de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 lid 2 en
6:2 BW).
Bij de toepassing van art. 6:258 BW kan wijziging ofwel gehele of gedeeltelijke ontbinding
gevraagd worden. In sommige gevallen kunnen wijziging en ontbinding ook naast elkaar
plaatsvinden. De rechter moet de gevraagde wijziging of ontbinding toe- of afwijzen. Hij mag niet
wijzigen als ontbinding is gevraagd, of wijzigen anders dan is gevraagd. De bevoegdheid van de
rechter is in art. 6:258 lid 1 BW verbonden aan een verlangen van een van de partijen. De
rechter mag echter wel aan de gevraagde wijziging of ontbinding een voorwaarde verbinden (art.
6:260 lid 1 BW). De partij die om het vonnis vroeg heeft dan de keus. Door aan de voorwaarde te
voldoen, doet zij de wijziging of ontbinding intreden. Door te weigeren, kan de wederpartij haar
alsnog aan de overeenkomst houden.
Een overeenkomst die geheel of gedeeltelijk al is uitgevoerd kan ook onder de werking van art.
6:258 BW vallen. Wanneer niet aan de voorwaarden van art. 6:263 BW voldaan is, de
Pagina 1 van 8
