BEGRIPPENLIJST
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
STUDIETAAK 0 A-priori methode
VOORBEREIDING Overtuigingen laten afhangen van voorkeuren of
smaak
Kennis
Een opvatting die waar en gerechtvaardigd is Wetenschappelijke methode
Actief op zoek gaan naar empirische
Mening waarneembare gegevens over de wereld om
Een opvatting die wordt gekenmerkt door een opvattingen te toetsen, aan te scherpen en zo te
gebrekkige rechtvaardiging vormen dat ze stroken met de werkelijkheid.
Epistemologie
Kennisleer / kenleer
Drie kenmerken kennis
1. Het is een opvatting
2. De opvatting is waar
3. Er bestaat rechtvaardiging voor de opvatting
4 Methoden om tot opvattingen te komen
(Peirce)
1. Volharden en vermijden
2. Autoriteit
3. A-priori
4. Wetenschappelijke methode
Fundamenteel onderzoek
- Weten dat
- Verkrijgen van kennis als doel
- Beschrijven van de werkelijkheid
- Verklaren
Toegepast onderzoek
- Weten hoe
- Toepassen van verworven kennis
- Toegepast onderzoek
- Voorspellen en uitoefenen van controle van
gebeurtenissen
Descriptieve uitspraak
Oordeel over "wat is"
Normatieve uitspraak
- Oordeel over wat wenselijk is
- Wordt vaak gekoppeld aan een descriptieve
uitspraak
Methode van volharden en vermijden
Voorkomen van blootstelling aan informatie die
enige twijfel over de opvatting zou veroorzaken.
Methode van autoriteit
Een beroep op autoriteit doen zoals bijvoorbeeld
deskundigen
1
,BEGRIPPENLIJST
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
STUDIETAAK 1 We kunnen nooit zeker weten of de kennis in ons
WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIES bewustzijn overeenkomt met de wereld die buiten
ons bestaat (Socrates)
Aristotelisch Christelijk wereldbeeld
Het universum als een perfecte, Rationalisme
goddelijke balans. Kennis over de wereld is aan ons gegeven in het
Geocentrisch model verstand. Deze kennis aangeboren (Plato)
De mens met zijn erfzonde verstoort het
balans. Empirisme
Voorschrijven hoe de wereld begrepen Kennis over de wereld komt tot ons via de
moet worden zintuigen. Alleen deze kennis is wetenschappelijk
Voorschrijven van de plaats van de mens (Aristoteles)
in de wereld
4 Idolen
Wetenschappelijke revolutie 1. Idola Tribus / stam
Moderne wetenschappelijke kijk 2. Idola Specus / grot
Heliocentrisch model 3. Idola Fori / marktplaats
Kepler, Galilei, Newton 4. Idola Theatri / theater
Newton, 1687, mechanisering van het
wereldbeeld Idola Tribus / stam
Aangeboren neigingen zoals de neiging om te snel
Correspondentieprobleem conclusies te trekken. Onze zintuigen zijn
In hoeverre corresponderen onze opvattingen over fysiologische beperkt en we kunnen dus niet alles
de wereld, met de wereld zoals deze is. waarnemen.
Wereld van ideeën Idola Specus / grot
Wereld van het verstand, van de ware kennis die Persoonlijke eigenaardigheden die het gevolg zijn
niet met onze zintuigen te bereiken is. Deze is van opvoeding, gewoontevorming of
aangeboren (reïncarnatie). Hier bevinden zich de toevalligheden tijdens ons ontwikkeling
dingen in hun perfecte oervorm, waarvan de zaken
in de wereld slechts imperfecte kopieën zijn. Idola Fori / marktplaats
Vertekeningen die ontstaan door verwarrend
Deductie taalgebruik
Redenering van het algemene naar het
specifieke. Idola Theatri / theater
Levert geen nieuwe kennis op Oude filosofische ideeën die niet zijn gebaseerd op
Leidt tot zekere kennis onbevooroordeelde observatie en die we enkel
accepteren op basis van hun autoriteit
Syllogisme
1. Majorpremisse mensen zijn sterfelijk Analogie mieren, spinnen en bij
2. Minorpremisse Stefan is sterfelijk 1. Mieren- Empirie
3. Conclusie Dus, Stefan is een mens materie verzamelen en op de berg
2. Spin - Ratio -
Inductie bouwt een web vanuit zijn eigen
Redeneren vanuit het specifieke naar het substantie
algemene. 3. Bij - Empirie & ratio -
Levert nieuwe kennis op constructie verzameld materiaal.
Leidt niet tot zekere kennis
Verlichting
Fundamentele probleem inductie Loslaten van religie als bron van kennis en de
Elke observatie verhoogt de waarschijnlijkheid van terugkeer van het kritische denken. Men hield zich
de veronderstelling. Maar maakt het nooit bezig met het correspondentieprobleem. Hoe kan
helemaal zeker. Uit geldigheid volgt niet per de mens kennis opdoen en wat is de status van die
definitie waarheid. kennis?
Scepticisme Het proces van waarneming volgens Locke
2
, BEGRIPPENLIJST
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
1. Sensatie 1. Analytische uitspraken
Ruwe indrukken betreden onze zintuigen zeker waar, geen nieuwe kennis
2. 2. Reflectie 2. Synthetische uitspraken
Deze ruwe indrukken smelten samen tot niet zeker waar, wel nieuwe kennis
een ervaring van samengestelde objecten. 3. A-priori uitspraken
vooraf door de ratio
Primaire kwaliteiten van objecten 4. A posteriori uitspraken
onveranderlijke kwaliteiten achteraf door empirie
grootte, vorm, aantal, beweging
onafhankelijk van de waarnemer Analytische a priori uitspraken
Uitspraken die waar zijn maar geen nieuwe kennis
Secundaire kwaliteiten van objecten opleveren en die bij voorbaat al bekend zijn in het
veranderlijke kwaliteiten verstand.
kleur, geluid, smaak
afhankelijk van de waarnemer Synthetische a posteriori uitspraken
Uitspraken die niet met zekerheid waar zijn, maar
Idealisme wel nieuwe kennis opleveren en die achteraf
De werkelijkheid bevindt zich slechts in de gegeven zijn vanuit onze zintuigen.
ervaring. Ons bewustzijn is bepalend voor de
werkelijkheid. De wereld bestaat bij gratie van de Synthetische a priori uitspraken
waarneming. Elke verandering kent een oorzaak
Oorzakelijkheid bestaat ook al kunnen we
Realisme het niet zien
Er is een feitelijke wereld buiten onze ervaring, of Afkomstig uit het verstand
we moeten aannemen dat deze er is. Dus kennis Levert nieuwe kennis op
moet corresponderen met de wereld. Deze Idealisme
aanname roept dus het correspondentieprobleem
op. Noumenale wereld
De wereld zoals deze is. Verborgen voor onze
Waarnemingstheorie Hume ervaringen, dus we kunnen er niks over zeggen.
Percepties zijn de inhoud van onze geest, en zijn
onder te verdelen in twee categorieën: Fenomenale wereld
1. Impressies De wereld zoals deze verschijnt in onze ervaring.
Directe ervaringen zoals zij in ruwe vorm Onze kennis gaat over deze wereld.
binnen komen.
2. Ideeën Transcendentaal idealisme
Vage kopieën van onze impressies die Onze kennis gaat enkel over de wekelijkheid in
achterblijven nadat de bron van onze onze ervaring en niet over de wekelijkheid buiten
impressies verdwenen is. ons. Maar een feitelijke wereld bestaat wel. Deze
wereld ligt buiten onze bewustzijn en is niet
The copy principle kenbaar voor ons.
De ideeën die bij ons achterblijven zijn kopieën van
de wereld zoals die zich aan ons voordoet via de 4 stadia waarin onze kennis kan verkeren
zintuigen. Om het waarheidsgehalte van onze 1. We ontvangen sensaties uit de noumenale
opvattingen te controleren, hoeven we alleen het wereld
copy principle om te draaien. Alleen ideeën die 2. Ruwe impressies worden omgezet naar
overeenkomen met ruwe impressies die wij verschijningen.
kunnen opdoen in de werkelijkheid zijn 3. Categorieën vormen verschijningen om
betekenisvol. tot ervaringen.
4. D.m.v. reflectie ervaringen samenvoegen
Copernicaanse revolutie voor de filosofie tot een samenhangend geheel.
De poging om zekere kennis van de ondergang te
redden door te komen tot een synthese tussen het
rationalisme, empirisme en idealisme (Kant).
4 Verschillende uitspraken Kant Pragmatisme
3
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
STUDIETAAK 0 A-priori methode
VOORBEREIDING Overtuigingen laten afhangen van voorkeuren of
smaak
Kennis
Een opvatting die waar en gerechtvaardigd is Wetenschappelijke methode
Actief op zoek gaan naar empirische
Mening waarneembare gegevens over de wereld om
Een opvatting die wordt gekenmerkt door een opvattingen te toetsen, aan te scherpen en zo te
gebrekkige rechtvaardiging vormen dat ze stroken met de werkelijkheid.
Epistemologie
Kennisleer / kenleer
Drie kenmerken kennis
1. Het is een opvatting
2. De opvatting is waar
3. Er bestaat rechtvaardiging voor de opvatting
4 Methoden om tot opvattingen te komen
(Peirce)
1. Volharden en vermijden
2. Autoriteit
3. A-priori
4. Wetenschappelijke methode
Fundamenteel onderzoek
- Weten dat
- Verkrijgen van kennis als doel
- Beschrijven van de werkelijkheid
- Verklaren
Toegepast onderzoek
- Weten hoe
- Toepassen van verworven kennis
- Toegepast onderzoek
- Voorspellen en uitoefenen van controle van
gebeurtenissen
Descriptieve uitspraak
Oordeel over "wat is"
Normatieve uitspraak
- Oordeel over wat wenselijk is
- Wordt vaak gekoppeld aan een descriptieve
uitspraak
Methode van volharden en vermijden
Voorkomen van blootstelling aan informatie die
enige twijfel over de opvatting zou veroorzaken.
Methode van autoriteit
Een beroep op autoriteit doen zoals bijvoorbeeld
deskundigen
1
,BEGRIPPENLIJST
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
STUDIETAAK 1 We kunnen nooit zeker weten of de kennis in ons
WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIES bewustzijn overeenkomt met de wereld die buiten
ons bestaat (Socrates)
Aristotelisch Christelijk wereldbeeld
Het universum als een perfecte, Rationalisme
goddelijke balans. Kennis over de wereld is aan ons gegeven in het
Geocentrisch model verstand. Deze kennis aangeboren (Plato)
De mens met zijn erfzonde verstoort het
balans. Empirisme
Voorschrijven hoe de wereld begrepen Kennis over de wereld komt tot ons via de
moet worden zintuigen. Alleen deze kennis is wetenschappelijk
Voorschrijven van de plaats van de mens (Aristoteles)
in de wereld
4 Idolen
Wetenschappelijke revolutie 1. Idola Tribus / stam
Moderne wetenschappelijke kijk 2. Idola Specus / grot
Heliocentrisch model 3. Idola Fori / marktplaats
Kepler, Galilei, Newton 4. Idola Theatri / theater
Newton, 1687, mechanisering van het
wereldbeeld Idola Tribus / stam
Aangeboren neigingen zoals de neiging om te snel
Correspondentieprobleem conclusies te trekken. Onze zintuigen zijn
In hoeverre corresponderen onze opvattingen over fysiologische beperkt en we kunnen dus niet alles
de wereld, met de wereld zoals deze is. waarnemen.
Wereld van ideeën Idola Specus / grot
Wereld van het verstand, van de ware kennis die Persoonlijke eigenaardigheden die het gevolg zijn
niet met onze zintuigen te bereiken is. Deze is van opvoeding, gewoontevorming of
aangeboren (reïncarnatie). Hier bevinden zich de toevalligheden tijdens ons ontwikkeling
dingen in hun perfecte oervorm, waarvan de zaken
in de wereld slechts imperfecte kopieën zijn. Idola Fori / marktplaats
Vertekeningen die ontstaan door verwarrend
Deductie taalgebruik
Redenering van het algemene naar het
specifieke. Idola Theatri / theater
Levert geen nieuwe kennis op Oude filosofische ideeën die niet zijn gebaseerd op
Leidt tot zekere kennis onbevooroordeelde observatie en die we enkel
accepteren op basis van hun autoriteit
Syllogisme
1. Majorpremisse mensen zijn sterfelijk Analogie mieren, spinnen en bij
2. Minorpremisse Stefan is sterfelijk 1. Mieren- Empirie
3. Conclusie Dus, Stefan is een mens materie verzamelen en op de berg
2. Spin - Ratio -
Inductie bouwt een web vanuit zijn eigen
Redeneren vanuit het specifieke naar het substantie
algemene. 3. Bij - Empirie & ratio -
Levert nieuwe kennis op constructie verzameld materiaal.
Leidt niet tot zekere kennis
Verlichting
Fundamentele probleem inductie Loslaten van religie als bron van kennis en de
Elke observatie verhoogt de waarschijnlijkheid van terugkeer van het kritische denken. Men hield zich
de veronderstelling. Maar maakt het nooit bezig met het correspondentieprobleem. Hoe kan
helemaal zeker. Uit geldigheid volgt niet per de mens kennis opdoen en wat is de status van die
definitie waarheid. kennis?
Scepticisme Het proces van waarneming volgens Locke
2
, BEGRIPPENLIJST
INLEIDING IN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
1. Sensatie 1. Analytische uitspraken
Ruwe indrukken betreden onze zintuigen zeker waar, geen nieuwe kennis
2. 2. Reflectie 2. Synthetische uitspraken
Deze ruwe indrukken smelten samen tot niet zeker waar, wel nieuwe kennis
een ervaring van samengestelde objecten. 3. A-priori uitspraken
vooraf door de ratio
Primaire kwaliteiten van objecten 4. A posteriori uitspraken
onveranderlijke kwaliteiten achteraf door empirie
grootte, vorm, aantal, beweging
onafhankelijk van de waarnemer Analytische a priori uitspraken
Uitspraken die waar zijn maar geen nieuwe kennis
Secundaire kwaliteiten van objecten opleveren en die bij voorbaat al bekend zijn in het
veranderlijke kwaliteiten verstand.
kleur, geluid, smaak
afhankelijk van de waarnemer Synthetische a posteriori uitspraken
Uitspraken die niet met zekerheid waar zijn, maar
Idealisme wel nieuwe kennis opleveren en die achteraf
De werkelijkheid bevindt zich slechts in de gegeven zijn vanuit onze zintuigen.
ervaring. Ons bewustzijn is bepalend voor de
werkelijkheid. De wereld bestaat bij gratie van de Synthetische a priori uitspraken
waarneming. Elke verandering kent een oorzaak
Oorzakelijkheid bestaat ook al kunnen we
Realisme het niet zien
Er is een feitelijke wereld buiten onze ervaring, of Afkomstig uit het verstand
we moeten aannemen dat deze er is. Dus kennis Levert nieuwe kennis op
moet corresponderen met de wereld. Deze Idealisme
aanname roept dus het correspondentieprobleem
op. Noumenale wereld
De wereld zoals deze is. Verborgen voor onze
Waarnemingstheorie Hume ervaringen, dus we kunnen er niks over zeggen.
Percepties zijn de inhoud van onze geest, en zijn
onder te verdelen in twee categorieën: Fenomenale wereld
1. Impressies De wereld zoals deze verschijnt in onze ervaring.
Directe ervaringen zoals zij in ruwe vorm Onze kennis gaat over deze wereld.
binnen komen.
2. Ideeën Transcendentaal idealisme
Vage kopieën van onze impressies die Onze kennis gaat enkel over de wekelijkheid in
achterblijven nadat de bron van onze onze ervaring en niet over de wekelijkheid buiten
impressies verdwenen is. ons. Maar een feitelijke wereld bestaat wel. Deze
wereld ligt buiten onze bewustzijn en is niet
The copy principle kenbaar voor ons.
De ideeën die bij ons achterblijven zijn kopieën van
de wereld zoals die zich aan ons voordoet via de 4 stadia waarin onze kennis kan verkeren
zintuigen. Om het waarheidsgehalte van onze 1. We ontvangen sensaties uit de noumenale
opvattingen te controleren, hoeven we alleen het wereld
copy principle om te draaien. Alleen ideeën die 2. Ruwe impressies worden omgezet naar
overeenkomen met ruwe impressies die wij verschijningen.
kunnen opdoen in de werkelijkheid zijn 3. Categorieën vormen verschijningen om
betekenisvol. tot ervaringen.
4. D.m.v. reflectie ervaringen samenvoegen
Copernicaanse revolutie voor de filosofie tot een samenhangend geheel.
De poging om zekere kennis van de ondergang te
redden door te komen tot een synthese tussen het
rationalisme, empirisme en idealisme (Kant).
4 Verschillende uitspraken Kant Pragmatisme
3
