Orde in Veiligheid – Marc Schuilenburg
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Het Probleem............................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2: Nodale orde van veiligheid .......................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3: Securitisering ............................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4: Assemblages.............................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 5: Molair en Moleculair ................................................................................................................. 27
Hoofdstuk 6: Bestrijding van hennepteelt ...................................................................................................... 37
Hoofdstuk 7: Aanpak van wegtransportcriminaliteit ..................................................................................... 41
Hoofdstuk 8: Stedelijke interventieteams ....................................................................................................... 46
Hoofdstuk 9: De Collectieve Winkelontzegging .............................................................................................. 51
Hoofdstuk 10: Stad en Burgerschap ............................................................................................................... 56
Hoofdstuk 11: Slotbeschouwing ..................................................................................................................... 65
1
, Hoofdstuk 1: Het Probleem
Het veiligheidsvraagstuk is veranderd. In de laatste twee decennia nemen steeds meer andere
partijen taken en verantwoordelijkheden op het gebied van veiligheid (deels) over. Presdee: ‘een
luid en uitbundig carnaval van opspoorders en handhavers is losgebarsten.’ Een gevolg hiervan
is dat de zorg voor veiligheid zich meer is gaan richten op aangelegenheden van persoonlijke
aard (interventieteams die ‘achter de voordeur’ langs veiligheid en leefbaarheid in steden
moeten verbeteren).
Boutellier: wijst erop dat veiligheid een belangrijk ordeningsprincipe is in het denken
over en de inrichting van de samenleving. Veiligheid heeft het karakter van een
samenlevingsproject. In de veiligheidsutopie (2002) zoekt hij een verklaring in een moreel
onbehagen en een sterke behoefte aan veiligheid onder burgers. Gronden: toename
criminaliteitsprobleem, grotere gevoeligheid door criminaliteit en overlast en toegenomen
politieke betekenis van het veiligheidsprobleem. Bauman en Simon menen ook dat het streven
naar veiligheid de vorm heeft gekregen van een nationaal maakbaar veiligheidsoffensief. Ook zij
vragen aandacht voor de situatie dat veiligheid steeds meer een containerbegrip aan het worden
is.
Veiligheid is dus een centraal ordeningsprincipe voor de inrichting van de samenleving,
de ordende kracht van veiligheid is alles behalve uniform en simpel. De feitelijke situatie is
uiterst complex. Het programma is veel minder homogeen en statisch dan we denken.
Veiligheid als ordeningsprogramma
Diverse auteurs stellen vast dat publieke taken en verantwoordelijkheden op het gebied van
veiligheid mede worden verricht door andere partijen van de overheid. Ook maatschappelijke en
internationale actoren worden actief waarbij zij zelf verantwoordelijkheid nemen en zelf
veiligheidsprogramma’s ontwikkelen en uitvoeren. In meer of mindere mate is daarbij sprake
van samenwerking met de overheid. De responsibilisering (Garland) van andere actoren dan
politie en justitie is hierbij een belangrijke strategie. Met deze strategie wordt een nieuwe
verantwoordelijkheidsverdeling in de veiligheidszorg gecreëerd. De responsabilisering van
partijen (voetbalclubs, buurten, winkeliers etc.) komt voort uit het inzicht dat de traditionele
strafrechtelijke aanpak te beperkt is voor een effectieve aanpak van het veiligheidsvraagstuk. De
politie kan zich niet met ieder delict bezig houden en geeft bepaalde vormen van criminaliteit
minder prioriteit. Enerzijds worden maatschappelijke instituties die het dichtst bij de bevolking
staan verantwoordelijk gemaakt voor het veiligheidsprobleem, anderzijds worden
‘politieachtige’ taken steeds meer uitgevoerd door commerciële actoren.
In het meest ideale geval moet een succesvolle responsibilisering ertoe leiden dat er een
zekere mate van zelfredzaamheid ontstaat bij de actoren die verantwoordelijk zijn
gemaakt voor de veiligheidszorg.
Consequentie van dit alles is dat er in toenemende mate oplossingen voor problemen worden
gevonden in een multidisciplinaire aanpak. Dit kan relatief simpel met een tweepartijensysteem
(Burgernet en de politie) en ingewikkeld (samenstelling hennepteeltteams: energiebedrijven,
gemeente, ambtenaren). De samenwerking in deze netwerkachtige structuren tussen publieke
en private partijen heeft zo een horizontalisering van de veiligheidsaanpak bevorderd. Shearing
spreekt van multilateralisation: uitoefening van ‘politieachtige taken’ (policing) is niet meer
exclusief voorbehouden aan de ‘politie’ (police). In de bestuurskunde wordt dit een overgang
van governant naar governance genoemd. De uitvoering van het veiligheidsvraagstuk vindt
daarbij steeds meer plaats in de vorm van netwerken of arrangementen tussen overheid,
bedrijven en particulieren. Er worden afspraken gemaakt die worden vastgelegd. Het idee is dat
men zich hier beter aan houdt dan aan eenzijdig opgelegde verplichtingen.
Wetenschappelijke kennis ontbreekt nog over hoe de nieuwe partijen omgaan met hun
verantwoordelijkheden en op welke wijze de samenwerking in de dagelijkse werkelijkheid
functioneert.
2
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Het Probleem............................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2: Nodale orde van veiligheid .......................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3: Securitisering ............................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4: Assemblages.............................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 5: Molair en Moleculair ................................................................................................................. 27
Hoofdstuk 6: Bestrijding van hennepteelt ...................................................................................................... 37
Hoofdstuk 7: Aanpak van wegtransportcriminaliteit ..................................................................................... 41
Hoofdstuk 8: Stedelijke interventieteams ....................................................................................................... 46
Hoofdstuk 9: De Collectieve Winkelontzegging .............................................................................................. 51
Hoofdstuk 10: Stad en Burgerschap ............................................................................................................... 56
Hoofdstuk 11: Slotbeschouwing ..................................................................................................................... 65
1
, Hoofdstuk 1: Het Probleem
Het veiligheidsvraagstuk is veranderd. In de laatste twee decennia nemen steeds meer andere
partijen taken en verantwoordelijkheden op het gebied van veiligheid (deels) over. Presdee: ‘een
luid en uitbundig carnaval van opspoorders en handhavers is losgebarsten.’ Een gevolg hiervan
is dat de zorg voor veiligheid zich meer is gaan richten op aangelegenheden van persoonlijke
aard (interventieteams die ‘achter de voordeur’ langs veiligheid en leefbaarheid in steden
moeten verbeteren).
Boutellier: wijst erop dat veiligheid een belangrijk ordeningsprincipe is in het denken
over en de inrichting van de samenleving. Veiligheid heeft het karakter van een
samenlevingsproject. In de veiligheidsutopie (2002) zoekt hij een verklaring in een moreel
onbehagen en een sterke behoefte aan veiligheid onder burgers. Gronden: toename
criminaliteitsprobleem, grotere gevoeligheid door criminaliteit en overlast en toegenomen
politieke betekenis van het veiligheidsprobleem. Bauman en Simon menen ook dat het streven
naar veiligheid de vorm heeft gekregen van een nationaal maakbaar veiligheidsoffensief. Ook zij
vragen aandacht voor de situatie dat veiligheid steeds meer een containerbegrip aan het worden
is.
Veiligheid is dus een centraal ordeningsprincipe voor de inrichting van de samenleving,
de ordende kracht van veiligheid is alles behalve uniform en simpel. De feitelijke situatie is
uiterst complex. Het programma is veel minder homogeen en statisch dan we denken.
Veiligheid als ordeningsprogramma
Diverse auteurs stellen vast dat publieke taken en verantwoordelijkheden op het gebied van
veiligheid mede worden verricht door andere partijen van de overheid. Ook maatschappelijke en
internationale actoren worden actief waarbij zij zelf verantwoordelijkheid nemen en zelf
veiligheidsprogramma’s ontwikkelen en uitvoeren. In meer of mindere mate is daarbij sprake
van samenwerking met de overheid. De responsibilisering (Garland) van andere actoren dan
politie en justitie is hierbij een belangrijke strategie. Met deze strategie wordt een nieuwe
verantwoordelijkheidsverdeling in de veiligheidszorg gecreëerd. De responsabilisering van
partijen (voetbalclubs, buurten, winkeliers etc.) komt voort uit het inzicht dat de traditionele
strafrechtelijke aanpak te beperkt is voor een effectieve aanpak van het veiligheidsvraagstuk. De
politie kan zich niet met ieder delict bezig houden en geeft bepaalde vormen van criminaliteit
minder prioriteit. Enerzijds worden maatschappelijke instituties die het dichtst bij de bevolking
staan verantwoordelijk gemaakt voor het veiligheidsprobleem, anderzijds worden
‘politieachtige’ taken steeds meer uitgevoerd door commerciële actoren.
In het meest ideale geval moet een succesvolle responsibilisering ertoe leiden dat er een
zekere mate van zelfredzaamheid ontstaat bij de actoren die verantwoordelijk zijn
gemaakt voor de veiligheidszorg.
Consequentie van dit alles is dat er in toenemende mate oplossingen voor problemen worden
gevonden in een multidisciplinaire aanpak. Dit kan relatief simpel met een tweepartijensysteem
(Burgernet en de politie) en ingewikkeld (samenstelling hennepteeltteams: energiebedrijven,
gemeente, ambtenaren). De samenwerking in deze netwerkachtige structuren tussen publieke
en private partijen heeft zo een horizontalisering van de veiligheidsaanpak bevorderd. Shearing
spreekt van multilateralisation: uitoefening van ‘politieachtige taken’ (policing) is niet meer
exclusief voorbehouden aan de ‘politie’ (police). In de bestuurskunde wordt dit een overgang
van governant naar governance genoemd. De uitvoering van het veiligheidsvraagstuk vindt
daarbij steeds meer plaats in de vorm van netwerken of arrangementen tussen overheid,
bedrijven en particulieren. Er worden afspraken gemaakt die worden vastgelegd. Het idee is dat
men zich hier beter aan houdt dan aan eenzijdig opgelegde verplichtingen.
Wetenschappelijke kennis ontbreekt nog over hoe de nieuwe partijen omgaan met hun
verantwoordelijkheden en op welke wijze de samenwerking in de dagelijkse werkelijkheid
functioneert.
2
