Samenvatting Chemie blok 1.3
Uitwerkingen van de leerdoelen
Na de lessen kun je:
Les 1:
De functie van vet, cholesterol en fosfolipiden in het lichaam uitleggen.
Functie van:
- Vet /lipiden: Vet is een verzamelnaam voor verschillende soorten stoffen die niet oplosbaar zijn
in water. Vetten hebben een aantal functies; vet is een bouwstof, maar kan ook
worden opgeslagen als energieopslag(reservestof). Verzadigde vetten vooral in
dieren. Onverzadigde vetten zijn vooral plantaardig en vloeibaar.
- Cholesterol : Verzadigde vetten kunnen in ons lichaam omgezet worden in cholesterol.
Cholesterol is een bouwstof van de celmembranen met meerdere functies.
Cholesterol is een bouwstof voor vitamine D, galzure zouten worden gemaakt door
hydroxylatie (toevoegen van een OH groep) van cholesterol, cholesteron is nodig
voor de productie van geslachtshormonen
- Fosfolipiden: Fosfolipiden zijn vetten waarbij één van de vetzuren is vervangen door een stofje
(met fosfaat), dat wel water aantrekt. Fosfolipiden hebben dus een hydrofiel
(wateraantrekkend) en een hydrofoob (waterafstotend) deel, daardoor zijn ze
geschikt als bouwsteen van de membranen rond en in de cel.
De chemische structuur, opbouw en de vorming van vetten, vetzuren en cholesterol beschrijven
en een relatie leggen met de gezondheid.
- Vet: triglyceriden (TG) zijn opgebouwd uit glycerol en 3 vetzuren. Glycerol en de vetzuren
worden door enzymen verbonden.
- Vetzuren: er zijn vetzuren met lange keten vetzuren (LCT), middellange keten vetzuren (
MCT) en korte keten vetzuren (SCT). 95% van de vetzuren zijn LCT.
SCT en MCT hebben relatief veel polaire bindingen, dus hebben polaire eigenschappen. Bij 12
tot 14 C-atomen worden de apolaire stukken dominant.
SCT en MCT gaan via het bloed naar de lever (let op: niet via de lymfe)
LCT gaan via de lymfevaten en worden omgezet in lipproteïnen en worden via het lymfesysteem
getransporteerd.
Vetzuren Aantal C-atomen Soorten Polair vs apolair Transport
SCT C 2 – C4 Azijnzuur C2 Polair Via bloed
Boterzuur C4
MCT C6 – C10 Capronzuur C6 Polair Via bloed
Caprylzuur C8
Caprine zuur C10
LCT >C12 Laurinezuur C12 Apolair Via lymfe
Myristinezuur C14 (lipoproteïnen)
Palmitinezuur C16
Stearinezuur C18
Oliezuur C18
Linolzuur C18
Alfa-Linoleenzuur C18
EPA C20
DHA C22
Uitwerkingen van de leerdoelen
Na de lessen kun je:
Les 1:
De functie van vet, cholesterol en fosfolipiden in het lichaam uitleggen.
Functie van:
- Vet /lipiden: Vet is een verzamelnaam voor verschillende soorten stoffen die niet oplosbaar zijn
in water. Vetten hebben een aantal functies; vet is een bouwstof, maar kan ook
worden opgeslagen als energieopslag(reservestof). Verzadigde vetten vooral in
dieren. Onverzadigde vetten zijn vooral plantaardig en vloeibaar.
- Cholesterol : Verzadigde vetten kunnen in ons lichaam omgezet worden in cholesterol.
Cholesterol is een bouwstof van de celmembranen met meerdere functies.
Cholesterol is een bouwstof voor vitamine D, galzure zouten worden gemaakt door
hydroxylatie (toevoegen van een OH groep) van cholesterol, cholesteron is nodig
voor de productie van geslachtshormonen
- Fosfolipiden: Fosfolipiden zijn vetten waarbij één van de vetzuren is vervangen door een stofje
(met fosfaat), dat wel water aantrekt. Fosfolipiden hebben dus een hydrofiel
(wateraantrekkend) en een hydrofoob (waterafstotend) deel, daardoor zijn ze
geschikt als bouwsteen van de membranen rond en in de cel.
De chemische structuur, opbouw en de vorming van vetten, vetzuren en cholesterol beschrijven
en een relatie leggen met de gezondheid.
- Vet: triglyceriden (TG) zijn opgebouwd uit glycerol en 3 vetzuren. Glycerol en de vetzuren
worden door enzymen verbonden.
- Vetzuren: er zijn vetzuren met lange keten vetzuren (LCT), middellange keten vetzuren (
MCT) en korte keten vetzuren (SCT). 95% van de vetzuren zijn LCT.
SCT en MCT hebben relatief veel polaire bindingen, dus hebben polaire eigenschappen. Bij 12
tot 14 C-atomen worden de apolaire stukken dominant.
SCT en MCT gaan via het bloed naar de lever (let op: niet via de lymfe)
LCT gaan via de lymfevaten en worden omgezet in lipproteïnen en worden via het lymfesysteem
getransporteerd.
Vetzuren Aantal C-atomen Soorten Polair vs apolair Transport
SCT C 2 – C4 Azijnzuur C2 Polair Via bloed
Boterzuur C4
MCT C6 – C10 Capronzuur C6 Polair Via bloed
Caprylzuur C8
Caprine zuur C10
LCT >C12 Laurinezuur C12 Apolair Via lymfe
Myristinezuur C14 (lipoproteïnen)
Palmitinezuur C16
Stearinezuur C18
Oliezuur C18
Linolzuur C18
Alfa-Linoleenzuur C18
EPA C20
DHA C22
