Kennisclip bij HC 4: de wettelijke verdeling en de heffing van
erfbelasting
Wettelijke verdeling vinden we terug in art. 4:13 BW. Deze geldt als:
- een erflater overlijdt;
- hij een echtgenoot en kinderen als erfgenaam als erfgenamen achterlaat;
- hij geen testament heeft.
In boek 4 BW is bepaald dat de echtgenoten en kinderen voor gelijke delen erfgenaam zijn. Alle
goederen van de nalatenschap gaan vervolgens van rechtswege naar de langstlevende
echtgenoot. De kinderen krijgen een niet opeisbare vordering wegens onderbedeling op de
langstlevende echtgenoot (de langstlevende echtgenoot heeft dus een onderbedelingsschuld
jegens de kinderen). De kinderen zijn immers erfgenaam voor hun evenredig aandeel in de
nalatenschap, maar alle goederen gaan naar de langstlevende echtgenoot, waardoor kinderen
onderbedeeld worden en die vordering dient ter compensatie daarvan. Op grond van art. 13 lid
4 moet er op die vordering een enkelvoudige rente worden bijgeschreven die gelijk is aan de
wettelijke rente min 6.
Gevolgen wettelijke verdeling
Het gevolg van een wettelijke verdeling is voor de langstlevende dat die de eigendom heeft van
de gehele nalatenschap, van rechtswege (art. 4:13 BW). Er komt dus geen leveringshandeling
aan te pas.
De positie van de kinderen is als volgt:
- Ze hebben een vordering op de langstlevende ouder.
- Die vordering is opeisbaar als de langstlevende ouder overlijdt.
- De vordering is rentedragend. Er wordt een zeer geringe rente op bijgedragen, namelijk
alleen dan als de wettelijke rente meer bedraagt dan 6 en dan alleen voor het meerdere.
- De erfgenamen onderling kunnen wel samen een rente-afspraak maken, waarbij ze een
andere rente afspreken (zogenoemde nabestaandenrente).
Artikel 21 SW
De wettelijke verdeling zoals die van rechtswege geldt, zorgt er dus voor dat de kinderen een
vordering krijgen op de langstlevende echtgenoot en dat op die vordering wordt een rente
bijgeschreven die afhankelijk is van de wettelijke rente. Omdat we niet weten wat die wettelijke
rente in de toekomst zal doen, weten we dus ook niet hoeveel rente de langstlevende bij zal
schrijven op die vordering en is het dus nagenoeg onmogelijk om die vordering te waarderen
bij het overlijden van de eerste echtgenoot. Daarom bepaalt art. 21 SW dat die vorderingen op
de langstlevende ouder renteloos zijn voor de heffing van de erfbelasting.
Wettelijke verdeling toepassen bij testament
Bij testament kan je ook een wettelijke verdeling van toepassing verklaren. Je kan dan wat
variëren, namelijk met de:
- erfdelen van de langstlevende en de kinderen;
- nader bepalen over de opeisbaarheid van de vordering (niet alleen opeisbaar bij het
overlijden van de langstlevende, maar ook op een ander moment);
- iets bepalen over de rente (bijv. dat die rente die bijgeschreven moet worden 4% is,
ook wel de testamentaire rente genoemd);
- stiefkinderen in de wettelijke verdeling betrekken alsof het je eigen kinderen zijn;
- wilsrechten uitsluiten.
In deze kennisclip gaat het over rentebepalingen. Hoe heeft die rente invloed op de waardering
van de vordering die de kinderen hebben? We gaan dus nader in op het derde punt.
Voorbeeld
Een echtpaar is gehuwd in gemeenschap van goederen en de huwelijksgemeenschap bedraagt
€300.000. De nalatenschap is dus de helft ervan, namelijk €150.000. De erfgenamen zijn een
langstlevende ouder en twee kinderen, allen voor gelijke delen erfgenaam. De langstlevende
ouder is op het moment dat de eerste overlijdt 75 jaar oud. We gaan kijken hoe de wettelijke
verdeling uitwerkt als de te vergoeden rente 0%, 4% en 10% is.
erfbelasting
Wettelijke verdeling vinden we terug in art. 4:13 BW. Deze geldt als:
- een erflater overlijdt;
- hij een echtgenoot en kinderen als erfgenaam als erfgenamen achterlaat;
- hij geen testament heeft.
In boek 4 BW is bepaald dat de echtgenoten en kinderen voor gelijke delen erfgenaam zijn. Alle
goederen van de nalatenschap gaan vervolgens van rechtswege naar de langstlevende
echtgenoot. De kinderen krijgen een niet opeisbare vordering wegens onderbedeling op de
langstlevende echtgenoot (de langstlevende echtgenoot heeft dus een onderbedelingsschuld
jegens de kinderen). De kinderen zijn immers erfgenaam voor hun evenredig aandeel in de
nalatenschap, maar alle goederen gaan naar de langstlevende echtgenoot, waardoor kinderen
onderbedeeld worden en die vordering dient ter compensatie daarvan. Op grond van art. 13 lid
4 moet er op die vordering een enkelvoudige rente worden bijgeschreven die gelijk is aan de
wettelijke rente min 6.
Gevolgen wettelijke verdeling
Het gevolg van een wettelijke verdeling is voor de langstlevende dat die de eigendom heeft van
de gehele nalatenschap, van rechtswege (art. 4:13 BW). Er komt dus geen leveringshandeling
aan te pas.
De positie van de kinderen is als volgt:
- Ze hebben een vordering op de langstlevende ouder.
- Die vordering is opeisbaar als de langstlevende ouder overlijdt.
- De vordering is rentedragend. Er wordt een zeer geringe rente op bijgedragen, namelijk
alleen dan als de wettelijke rente meer bedraagt dan 6 en dan alleen voor het meerdere.
- De erfgenamen onderling kunnen wel samen een rente-afspraak maken, waarbij ze een
andere rente afspreken (zogenoemde nabestaandenrente).
Artikel 21 SW
De wettelijke verdeling zoals die van rechtswege geldt, zorgt er dus voor dat de kinderen een
vordering krijgen op de langstlevende echtgenoot en dat op die vordering wordt een rente
bijgeschreven die afhankelijk is van de wettelijke rente. Omdat we niet weten wat die wettelijke
rente in de toekomst zal doen, weten we dus ook niet hoeveel rente de langstlevende bij zal
schrijven op die vordering en is het dus nagenoeg onmogelijk om die vordering te waarderen
bij het overlijden van de eerste echtgenoot. Daarom bepaalt art. 21 SW dat die vorderingen op
de langstlevende ouder renteloos zijn voor de heffing van de erfbelasting.
Wettelijke verdeling toepassen bij testament
Bij testament kan je ook een wettelijke verdeling van toepassing verklaren. Je kan dan wat
variëren, namelijk met de:
- erfdelen van de langstlevende en de kinderen;
- nader bepalen over de opeisbaarheid van de vordering (niet alleen opeisbaar bij het
overlijden van de langstlevende, maar ook op een ander moment);
- iets bepalen over de rente (bijv. dat die rente die bijgeschreven moet worden 4% is,
ook wel de testamentaire rente genoemd);
- stiefkinderen in de wettelijke verdeling betrekken alsof het je eigen kinderen zijn;
- wilsrechten uitsluiten.
In deze kennisclip gaat het over rentebepalingen. Hoe heeft die rente invloed op de waardering
van de vordering die de kinderen hebben? We gaan dus nader in op het derde punt.
Voorbeeld
Een echtpaar is gehuwd in gemeenschap van goederen en de huwelijksgemeenschap bedraagt
€300.000. De nalatenschap is dus de helft ervan, namelijk €150.000. De erfgenamen zijn een
langstlevende ouder en twee kinderen, allen voor gelijke delen erfgenaam. De langstlevende
ouder is op het moment dat de eerste overlijdt 75 jaar oud. We gaan kijken hoe de wettelijke
verdeling uitwerkt als de te vergoeden rente 0%, 4% en 10% is.
