Geschiedenis
Samenvatting 6, 7, 8
─
, 1
Hoofdstuk 6: Een nieuwe republiek in Europa
6.1: De opstand in Europees perspectief
Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
Strijd om geloof en centralisatie
★ In de Nederlanden, Frankrijk en Duitse Rijk kwamen er uitbarstingen over geloofskwesties → i.c.m. strijd over
centralisatie van bestuur
Frankrijk
★ Calvinisme had aanhang gekregen → er ontstonden godsdiensttwisten → vorst wilde geen calvinisme maar
wilde geen onderdrukking → dit veranderde bij andere koningen
★ Franse adel: verdeeld in katholiek en hugenoots (calvinistisch) verbond → ze wilde allebei koning voor zich
winnen maar koning mocht niet te veel macht krijgen
★ Midden 16e eeuw kwam er een uitbarsting tussen edelen → rust keerde terug toen hugenoten enige vrijheid
van godsdienst kregen met Edict van Nantes
Duitse Rijk
★ Macht verdeeld over vorsten en geestelijken → sommige bekeerden zich tot nieuwe geloof maar koning Karel
was katholiek → er ontstond strijd = godsdienstoorlogen
★ Ook vorsten die zelfstandige macht wilde behouden streden tegen Karel V (hij wilde meer macht)
★ Godsdienstvrede van Augsburg in 1555: keizer erkende dat elke vorst eigen religie mocht kiezen / hij
aanvaardde beperking van zijn macht
★ Er was halve eeuw rust
★ Duitse Rijk was weer in oorlog → Dertigjarige Oorlog → het ging hier om de keizerlijke macht:
- Katholieke Habsburgse keizers: wilde meer macht
- Katholieke vorsten: wilde meer macht
★ Andere landen vochten (eigen conflicten) ook op Duits gebied → Duitse Rijk was uitgeput
★ De Vrede van Westfalen werd gesloten → aparte staatjes bleven bestaan / keizer had niet alle macht / elke vor
mocht eigen religie (katholicisme, calvinisme, lutheranisme) bepalen
Europese staten tegen het Ottomaanse Rijk
★ Europese staten hadden onderling vrede gesloten → Europa was nog wel in oorlog met islamitische
Ottomaanse Rijk
★ Hiervoor had het christelijke Spanje het laatste moslimrijk verslagen → ze wilde Reconquista uitbreiden naar
Afrika (lukte niet) → ze werden tegengehouden door Ottomaanse Rijk
★ Ottomaanse Rijk gesticht door legerleider Osman I → soldaten kregen land als ze succes hadden →
landverovering was dus nodig → ze hadden Turkije, delen van Balkan en Noord-Afrika in handen
★ Europese staten moesten wel samenwerken met Ottomanen → ze voelden zich bedreigd door:
1. Reformatie
2. De islam
, 2
- Duitse, Oostenrijkse en Italiaanse steden hadden verbond zodat Wenen niet in Turkse handen viel
- Spanjaarden en Italianen (met paus) vormden Heilige Liga tegen Ottomanen
★ Turken werden niet definitief verslagen → reden: Spanje moest op meerdere fronten strijden
★ Turken probeerden weer Wenen aan te vallen → weer coalitie opgestart
★ Europees grondgebied werd niet meer veroverd door Ottomaanse Rijk
De Nederlanden in opstand
Achtergronden van de Opstand
★ Kritiek op de rooms-katholieke kerk → calvinisme kreeg veel aanhang
★ De Nederlanden behoorden bij Spaanse Habsburgse Rijk met Karel V en Filips II → zij wilden maar één
godsdienst → calvinisme mag niet
★ Karel V voert ‘bloedplakkaten’ in → calvinisme vervolgd
★ Onvrede over toenemende centralisatie:
- Karel V en Filips II voerden een centralisatiepolitiek → ze gebruikte geschoolde ambtenaren want zij
waren loyaal aan vorst
- Spaanse vorsten hadden adel we nodig om belasting te innen → veel spanningen
★ Mensen waren niet eens met terdoodveroordeling van ketters:
- Willem van Oranje vond dit ook → hij wilde compromis over godsdienstvrijheid én over meer vrijheid o
de Nederlanden te besturen
Verloop en gevolgen van de opstand
★ Er kwam steeds meer verzet tegen godsdienstvervolgingen en centralisatie → de Opstand begon bij de
Beeldenstorm in 1566
★ Filip II stuurde troepen voor die opstandelingen
★ Gevolg van Opstand:
- Scheiding van de Noordelijke (opstandelingen bij de Unie van Utrecht) en Zuidelijke Nederlanden
(katholieke bleven trouw aan Spaanse vorst)
★ Opstandelingen breken met Spaanse vorst → Plakkaat van Verlatinghe
★ Opstandelingen vonden geen nieuwe vorst → gevolg: ze vormen zelfstandige republiek (de Republiek)
★ De Republiek was voornamelijk calvinistisch maar tolereerde ook katholieke en andere geloven
★ In 1648 sloot de Republiek vrede met Spanje → Vrede van Münster
Samenvatting 6, 7, 8
─
, 1
Hoofdstuk 6: Een nieuwe republiek in Europa
6.1: De opstand in Europees perspectief
Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
Strijd om geloof en centralisatie
★ In de Nederlanden, Frankrijk en Duitse Rijk kwamen er uitbarstingen over geloofskwesties → i.c.m. strijd over
centralisatie van bestuur
Frankrijk
★ Calvinisme had aanhang gekregen → er ontstonden godsdiensttwisten → vorst wilde geen calvinisme maar
wilde geen onderdrukking → dit veranderde bij andere koningen
★ Franse adel: verdeeld in katholiek en hugenoots (calvinistisch) verbond → ze wilde allebei koning voor zich
winnen maar koning mocht niet te veel macht krijgen
★ Midden 16e eeuw kwam er een uitbarsting tussen edelen → rust keerde terug toen hugenoten enige vrijheid
van godsdienst kregen met Edict van Nantes
Duitse Rijk
★ Macht verdeeld over vorsten en geestelijken → sommige bekeerden zich tot nieuwe geloof maar koning Karel
was katholiek → er ontstond strijd = godsdienstoorlogen
★ Ook vorsten die zelfstandige macht wilde behouden streden tegen Karel V (hij wilde meer macht)
★ Godsdienstvrede van Augsburg in 1555: keizer erkende dat elke vorst eigen religie mocht kiezen / hij
aanvaardde beperking van zijn macht
★ Er was halve eeuw rust
★ Duitse Rijk was weer in oorlog → Dertigjarige Oorlog → het ging hier om de keizerlijke macht:
- Katholieke Habsburgse keizers: wilde meer macht
- Katholieke vorsten: wilde meer macht
★ Andere landen vochten (eigen conflicten) ook op Duits gebied → Duitse Rijk was uitgeput
★ De Vrede van Westfalen werd gesloten → aparte staatjes bleven bestaan / keizer had niet alle macht / elke vor
mocht eigen religie (katholicisme, calvinisme, lutheranisme) bepalen
Europese staten tegen het Ottomaanse Rijk
★ Europese staten hadden onderling vrede gesloten → Europa was nog wel in oorlog met islamitische
Ottomaanse Rijk
★ Hiervoor had het christelijke Spanje het laatste moslimrijk verslagen → ze wilde Reconquista uitbreiden naar
Afrika (lukte niet) → ze werden tegengehouden door Ottomaanse Rijk
★ Ottomaanse Rijk gesticht door legerleider Osman I → soldaten kregen land als ze succes hadden →
landverovering was dus nodig → ze hadden Turkije, delen van Balkan en Noord-Afrika in handen
★ Europese staten moesten wel samenwerken met Ottomanen → ze voelden zich bedreigd door:
1. Reformatie
2. De islam
, 2
- Duitse, Oostenrijkse en Italiaanse steden hadden verbond zodat Wenen niet in Turkse handen viel
- Spanjaarden en Italianen (met paus) vormden Heilige Liga tegen Ottomanen
★ Turken werden niet definitief verslagen → reden: Spanje moest op meerdere fronten strijden
★ Turken probeerden weer Wenen aan te vallen → weer coalitie opgestart
★ Europees grondgebied werd niet meer veroverd door Ottomaanse Rijk
De Nederlanden in opstand
Achtergronden van de Opstand
★ Kritiek op de rooms-katholieke kerk → calvinisme kreeg veel aanhang
★ De Nederlanden behoorden bij Spaanse Habsburgse Rijk met Karel V en Filips II → zij wilden maar één
godsdienst → calvinisme mag niet
★ Karel V voert ‘bloedplakkaten’ in → calvinisme vervolgd
★ Onvrede over toenemende centralisatie:
- Karel V en Filips II voerden een centralisatiepolitiek → ze gebruikte geschoolde ambtenaren want zij
waren loyaal aan vorst
- Spaanse vorsten hadden adel we nodig om belasting te innen → veel spanningen
★ Mensen waren niet eens met terdoodveroordeling van ketters:
- Willem van Oranje vond dit ook → hij wilde compromis over godsdienstvrijheid én over meer vrijheid o
de Nederlanden te besturen
Verloop en gevolgen van de opstand
★ Er kwam steeds meer verzet tegen godsdienstvervolgingen en centralisatie → de Opstand begon bij de
Beeldenstorm in 1566
★ Filip II stuurde troepen voor die opstandelingen
★ Gevolg van Opstand:
- Scheiding van de Noordelijke (opstandelingen bij de Unie van Utrecht) en Zuidelijke Nederlanden
(katholieke bleven trouw aan Spaanse vorst)
★ Opstandelingen breken met Spaanse vorst → Plakkaat van Verlatinghe
★ Opstandelingen vonden geen nieuwe vorst → gevolg: ze vormen zelfstandige republiek (de Republiek)
★ De Republiek was voornamelijk calvinistisch maar tolereerde ook katholieke en andere geloven
★ In 1648 sloot de Republiek vrede met Spanje → Vrede van Münster
