Probleem 6
Vrije wil en determinisme
BEN EN DE JONG, 2013
HERGENHAHN EN HENLEY, 2013
BAUMEISTER, BREWER, EN LAUREN, 2012
MILES, 2011
VOHS EN SCHOOLER, 2008
VONASH EN B AUMEISTER, 2012
Vignet: golfen en moord op vrouw
Wat is determinisme?
Volgens het determinisme zijn alle gebeurtenissen gebaseerd op natuurwetten. Alles is
voorbestemd op basis van wat er daarvoor gebeurde. Dat betekent dat je uitkomsten kunt
voorspellen naar aanleiding van eerdere informatie, wanneer je genoeg informatie verzamelt. Hoe
meer oorzaken je achterhaalt, hoe accurater je een uitkomst kunt voorspellen. Het is dus hun doel zo
veel mogelijk determinanten te identificeren. Er zijn verschillende soorten determinisme:
Biologisch/genetisch determinisme benadrukt het belang van fysieke condities of genetische
aanleg bij het verklaren van gedrag. Zij verklaren veel menselijk en dierlijk gedrag aan de hand van
aanleg die geërfd is in het evolutionair verleden.
Omgevingsdeterminisme gaat over het belang van omgevingsstimuli als determinanten van
gedrag. De bron van het gedrag ligt hier niet in de mens zelf, maar in de omgeving. Een voorbeeld
hiervan is het behaviorisme.
Sociaal-cultureel determinisme is een vorm van omgevingsdeterminisme waarbij de stimuli
uit de omgeving niet fysiek, maar culturele en sociale regels zijn. Voorbeelden hiervan zijn de
normen en waarden en de zaken die normaal en abnormaal geacht worden.
Deze soorten determinisme beschrijven allemaal meetbare zaken als determinanten van gedrag en
vallen daarom onder de noemer fysiek determinisme. De tegenhanger is psychisch
determinisme waarbij bewuste en onbewuste mentale processen worden gezien als
determinanten. Het gaat hierbij om cognitieve en emotionele ervaring, overtuigingen, emoties,
waarnemingen, ideeën, waardes en doelen.
De zienswijze dat gedrag zeker bepaald wordt door determinanten, maar dat deze nooit accuraat
bekend kunnen worden heet indeterminisme. Volgens het uncertainty principle kun je
determinanten nooit weten, omdat je ze manipuleert bij het meten. Wetenschappers die geloven in
een vrije wil en eigen verantwoordelijkheid hangen het nondeterminisme aan. Dit lijkt een vrije
visie, maar is tegelijkertijd ook angstaanjagend. Dan zou alles random en zonder reden gebeuren en
zou er totale anarchie zijn. Bewijs hiervoor is het quantum indeterminisme: sommige atomische
processen zijn random.
James maakte onderscheid in hard en soft determinisme:
Volgens het hard determinisme zijn alle processen automatisch en werkt alles volgens een
mechanisme.
Vrije wil en determinisme
BEN EN DE JONG, 2013
HERGENHAHN EN HENLEY, 2013
BAUMEISTER, BREWER, EN LAUREN, 2012
MILES, 2011
VOHS EN SCHOOLER, 2008
VONASH EN B AUMEISTER, 2012
Vignet: golfen en moord op vrouw
Wat is determinisme?
Volgens het determinisme zijn alle gebeurtenissen gebaseerd op natuurwetten. Alles is
voorbestemd op basis van wat er daarvoor gebeurde. Dat betekent dat je uitkomsten kunt
voorspellen naar aanleiding van eerdere informatie, wanneer je genoeg informatie verzamelt. Hoe
meer oorzaken je achterhaalt, hoe accurater je een uitkomst kunt voorspellen. Het is dus hun doel zo
veel mogelijk determinanten te identificeren. Er zijn verschillende soorten determinisme:
Biologisch/genetisch determinisme benadrukt het belang van fysieke condities of genetische
aanleg bij het verklaren van gedrag. Zij verklaren veel menselijk en dierlijk gedrag aan de hand van
aanleg die geërfd is in het evolutionair verleden.
Omgevingsdeterminisme gaat over het belang van omgevingsstimuli als determinanten van
gedrag. De bron van het gedrag ligt hier niet in de mens zelf, maar in de omgeving. Een voorbeeld
hiervan is het behaviorisme.
Sociaal-cultureel determinisme is een vorm van omgevingsdeterminisme waarbij de stimuli
uit de omgeving niet fysiek, maar culturele en sociale regels zijn. Voorbeelden hiervan zijn de
normen en waarden en de zaken die normaal en abnormaal geacht worden.
Deze soorten determinisme beschrijven allemaal meetbare zaken als determinanten van gedrag en
vallen daarom onder de noemer fysiek determinisme. De tegenhanger is psychisch
determinisme waarbij bewuste en onbewuste mentale processen worden gezien als
determinanten. Het gaat hierbij om cognitieve en emotionele ervaring, overtuigingen, emoties,
waarnemingen, ideeën, waardes en doelen.
De zienswijze dat gedrag zeker bepaald wordt door determinanten, maar dat deze nooit accuraat
bekend kunnen worden heet indeterminisme. Volgens het uncertainty principle kun je
determinanten nooit weten, omdat je ze manipuleert bij het meten. Wetenschappers die geloven in
een vrije wil en eigen verantwoordelijkheid hangen het nondeterminisme aan. Dit lijkt een vrije
visie, maar is tegelijkertijd ook angstaanjagend. Dan zou alles random en zonder reden gebeuren en
zou er totale anarchie zijn. Bewijs hiervoor is het quantum indeterminisme: sommige atomische
processen zijn random.
James maakte onderscheid in hard en soft determinisme:
Volgens het hard determinisme zijn alle processen automatisch en werkt alles volgens een
mechanisme.
