Samenvatting Revolutionair Rusland 1891-1991
Orlando Figes
Inleiding
100 jaar geschiedenis is één lange revolutionaire cyclus; longue durée; begint al in 1891, met
algemene verontwaardiging over de hongersnood van dat jaar dat voor het eerst de onvrede met de
tsaristische alleenheerschappij blootlegde, en eindigt met de val van het Sovjetbewind in 1991.
Veel belangrijke thema’s over de tsaristische tijd (gebrek aan politiek tegenwicht tegen de almacht
van de staat, de kloof tussen de geletterde klassen en het gewone volk, de armoede en stagnatie op
het platteland die talloze boeren dwongen op zoek te gaan naar een beter leven in de grote stad, de
onvrije gezagsverhoudingen in Rusland en het extremisme van de socialistische intelligentsia) keren
terug in hoofdstukken over 1917 en het Sovjetbewind.
Wanneer eindigde de Russische Revolutie (RR)?
Sommigen zeggen:
1921; het einde van de Russische Burgeroorlog, toen gewapend verzet tegen bolsjewieken was
neergeslagen en Sovjetdictatuur was gevestigd.
1924; de dood van Lenin, toen hadden voornaamste instituties van het stalinistisch bewind vaste
voet aan de grond gekregen.
1927; de nederlaag van Trotski en de Linkse Oppositie
1929; begin nieuwe revolutionaire onrust door de van bovenaf opgelegde industrialisatie en
collectivisatie van het eerste vijfjarenplan (impliceert dat stalinisme belangrijkste uitkomst v 1917
was)
Sheila Fitzpatrick eindigde rondom de jaren 30, periode waarin de oorspronkelijke utopische
doelstellingen van de revolutie waren losgelaten en de structurele economische verandering van
Stalins revolutie tot systeem waren verheven. Ze erkende dat ze daardoor de Grote Terreur van
1937/38 afschilderde als de monsterlijke nasleep van de RR, uitwas uit angst voor nieuwe oorlog die
in de partijtop leefde, terwijl het juist met de revolutie was verbonden; de grootste van een reeks
terreurgolven die alleen uit onzekerheid van het Sovjetbewind na 1917 kan worden verklaard.
Volgens Aleksandr Solzjenitsyn vormden de werkkampen van de Goelag de kern van het
bolsjewistisch experiment, en het aantal dwangarbeiders van de Goelag was het hoogst in 1952;
daarom kan beschouwing van RR niet eindigen bij de terreur.
WO2 was niet een onderbreking van de RR, maar verhevigde en verbreedde die. Bolsjewisme tijdens
oorlogsjaren toonde zijn ware aard; militaire discipline en cultus van zelfopoffering, vermogen om
volksmassa te drillen ten dienste vd planeconomie. De revolutie werd door de oorlog beproefd en
kwam sterker terug. Sovjetbewind zette rode leger en geheime politie NKVD in en versterkte greep
op grensgebieden West-Oekraïne en Baltische landen. Bolsjewieken voerden nationalistische
opstandelingen, gerepatrieerde soldaten en collaborateurs met duiters naar de goelag; exporteerden
RR naar Oost-EU (1939, 1940, 1945)
Koude Oorlog = voortzetting van internationale burgeroorlog die de bolsjewieken in 1917 waren
begonnen. Mondiale ambities bleef onveranderd; van eerste pogingen Sovjetmacht in Eu te
verbreiden door 1920 Polen binnen te vallen tot Afghanistan in 1979. Lenins machtsgreep ging ervan
uit dat de revolutie in achtergebleven boerenland als Rusland niet kon standhouden, had steun van
revoluties in meer ontwikkelde industrielanden of landen die grondstoffen voor industriële
Orlando Figes
Inleiding
100 jaar geschiedenis is één lange revolutionaire cyclus; longue durée; begint al in 1891, met
algemene verontwaardiging over de hongersnood van dat jaar dat voor het eerst de onvrede met de
tsaristische alleenheerschappij blootlegde, en eindigt met de val van het Sovjetbewind in 1991.
Veel belangrijke thema’s over de tsaristische tijd (gebrek aan politiek tegenwicht tegen de almacht
van de staat, de kloof tussen de geletterde klassen en het gewone volk, de armoede en stagnatie op
het platteland die talloze boeren dwongen op zoek te gaan naar een beter leven in de grote stad, de
onvrije gezagsverhoudingen in Rusland en het extremisme van de socialistische intelligentsia) keren
terug in hoofdstukken over 1917 en het Sovjetbewind.
Wanneer eindigde de Russische Revolutie (RR)?
Sommigen zeggen:
1921; het einde van de Russische Burgeroorlog, toen gewapend verzet tegen bolsjewieken was
neergeslagen en Sovjetdictatuur was gevestigd.
1924; de dood van Lenin, toen hadden voornaamste instituties van het stalinistisch bewind vaste
voet aan de grond gekregen.
1927; de nederlaag van Trotski en de Linkse Oppositie
1929; begin nieuwe revolutionaire onrust door de van bovenaf opgelegde industrialisatie en
collectivisatie van het eerste vijfjarenplan (impliceert dat stalinisme belangrijkste uitkomst v 1917
was)
Sheila Fitzpatrick eindigde rondom de jaren 30, periode waarin de oorspronkelijke utopische
doelstellingen van de revolutie waren losgelaten en de structurele economische verandering van
Stalins revolutie tot systeem waren verheven. Ze erkende dat ze daardoor de Grote Terreur van
1937/38 afschilderde als de monsterlijke nasleep van de RR, uitwas uit angst voor nieuwe oorlog die
in de partijtop leefde, terwijl het juist met de revolutie was verbonden; de grootste van een reeks
terreurgolven die alleen uit onzekerheid van het Sovjetbewind na 1917 kan worden verklaard.
Volgens Aleksandr Solzjenitsyn vormden de werkkampen van de Goelag de kern van het
bolsjewistisch experiment, en het aantal dwangarbeiders van de Goelag was het hoogst in 1952;
daarom kan beschouwing van RR niet eindigen bij de terreur.
WO2 was niet een onderbreking van de RR, maar verhevigde en verbreedde die. Bolsjewisme tijdens
oorlogsjaren toonde zijn ware aard; militaire discipline en cultus van zelfopoffering, vermogen om
volksmassa te drillen ten dienste vd planeconomie. De revolutie werd door de oorlog beproefd en
kwam sterker terug. Sovjetbewind zette rode leger en geheime politie NKVD in en versterkte greep
op grensgebieden West-Oekraïne en Baltische landen. Bolsjewieken voerden nationalistische
opstandelingen, gerepatrieerde soldaten en collaborateurs met duiters naar de goelag; exporteerden
RR naar Oost-EU (1939, 1940, 1945)
Koude Oorlog = voortzetting van internationale burgeroorlog die de bolsjewieken in 1917 waren
begonnen. Mondiale ambities bleef onveranderd; van eerste pogingen Sovjetmacht in Eu te
verbreiden door 1920 Polen binnen te vallen tot Afghanistan in 1979. Lenins machtsgreep ging ervan
uit dat de revolutie in achtergebleven boerenland als Rusland niet kon standhouden, had steun van
revoluties in meer ontwikkelde industrielanden of landen die grondstoffen voor industriële
