Brein en omgeving: optimaliseren van de eerste 1001 dagen van
ontwikkeling
Hoorcollege 1 - introductie
Stellingen:
1. Stabiliteit, determinisme, ‘’ben je dom geboren dan heb je pech
gehad’’, goed onderwijs kan intelligentie niet verhogen =
stabiliteitsdenkers
2. Groei, levenslang leren, met inzet en doorzettingsvermogen kun
je ver komen, goed onderwijs is heel belangrijk = groeidenkers
Aangeboren of aangeleerd?
- Is ontwikkeling het resultaat van genetische of omgevingsfactoren:
nature vs. nurture debat
- Nature = aangeboren, rijping, biologisch, evolutie, genetisch
- Nurture = aangeleerd, omgeving, opvoeding, ervaring, belonen en
straffen
Waarom de eerste 1001 dagen?
- Tessa Roseboom in ‘De eerste 1000 dagen’ (2018): In de eerste
duizend dagen van het leven, vanaf de bevruchting tot de tweede
verjaardag worden we gevormd tot wie we zijn. Invloeden in deze
periode zijn bepalend voor de rest van het leven
- Tessa Roseboom is hoogleraar Vroege ontwikkeling en Gezondheid
aan de Universiteit van Amsterdam
Wat is ontwikkeling?
- Ontwikkeling = groei, ontplooiing
- De beschrijving, verklaring en beïnvloeding van intra-individuele
verandering in gedrag gedurende de levensloop en met
interindividuele verschillen en overeenkomsten in intra-individuele
verandering (Baltes, Reese, & Nesselroade, 1977)
• Hoe verandert een persoon over de levensloop?
• In hoeverre zijn deze veranderingen vergelijkbaar of
verschillend tussen personen?
- Zijn alle veranderingen in gedrag ook ontwikkeling?
→ NEE
- Wat is geen ontwikkeling?
• Cyclische veranderingen (slaap-waakritme)
• Tijdelijke veranderingen, die gemakkelijk ongedaan kunnen
worden
• Regressieve veranderingen (het verlies van vaardigheden)
- 5 kenmerken van ontwikkeling:
1. Organisatie van de processen: eenvoudig > complex
2. Volgorde en sequentie: latere vormen komen voort uit
eerdere vormen, die ingebouwd zijn in het proces.
Ontwikkeling verloopt in stadia.
, 3. Richting: ontwikkeling voltrekt zich in meerdere richtingen
(eerder ontwikkelde vaardigheden kunnen verloren gaan en
plaatsmaken voor nieuwe en meer adaptieve vaardigheden)
4. Epigenese en emergentie: epigenese verwijst naar de
wederzijdse interacties tussen verschillende niveaus van het
organisme en de omgeving. Emergentie verwijst naar het
proces waarin de interacties met de omgeving zorgt voor het
ontstaan van nieuwe systeemeigenschappen (deze
eigenschappen zijn niet terug te voeren tot de oorspronkelijke
situatie) = kwalitatieve verandering
5. Relatieve permanentie en onomkeerbaarheid:
ontwikkeling leidt tot een min of meer blijvende toestand,
terugkeer naar de oorspronkelijke toestand gebeurt niet
(hoewel kortdurende regressies mogelijk zijn)
• Bijvoorbeeld een peuter leert nieuwe woorden, maar kan
reeds geleerde woorden tijdelijk weer vergeten zijn,
maar de peuter zal nooit terugkeren naar de toestand
waarin het geen woorden kent
Grondlegger van dynamic system theory
Gottlieb’s probabilistic epigenesis
- Epigenese = interactie tussen genen en omgeving
- Probabilistisch = niet gedetermineerd, mogelijk of waarschijnlijk
- Horizontal and vertical coactions
- Alle factoren beïnvloeden elkaar, continue, maar wisselend
- Alle factoren zijn belangrijk!
,Key findings = raamwerk voor deze cursus
1. Human development depends upon the ongoing, reciprocal relations
between individuals’ genetics, biology, relationships, and cultural
and contextual influences
2. Each individual’s development is a dynamic progression over time
3. The human relationship is a primary process through which
4. biological and contextual factors mutually reinforce each other
5. All children are vulnerable. In addition to risks and adversities,
micro- and macro-ecologies provide assets that foster resilience and
accelerate healthy development
6. Children are active agents in their own learning, with multiple
neural, relational, and contextual processes converging to produce
their unique developmental range and performance. The holistic,
dynamic understanding of learning has important implications for
the design of personalize teaching and learning environments that
can support the development of the whole child.
Belangrijke theorieën
- Grand of major theories over ontwikkeling:
• Evolutiepsychologie
• Hechtingstheorie
• Sociale leertheorie en sociaal cognitieve theorieën
• Gedragsgenetica
- Meeste grand theories leggen verschillende nadruk op nature of
nurture
Evolutiepsychologie
- Darwin
• Gedrag van ouder en kind zijn het product van een
evolutionair proces (=natuurlijke selectie) > nature
• Mensen vertonen gelijkenissen met andere diersoorten
- Vanuit een evolutionair perspectief begrijpen waarom ouders op een
bepaalde manier opvoeden
- Welk doel dient opvoeden?
• Direct doel = kind tot volwassenheid brengen
, • Ultieme doel = overleving genetisch materiaal via volgende
generaties
- Eigenschappen die via een natuurlijke selectie ontstaan en de
overlevingskans verhogen:
• Natuurlijke angst voor hoogte en slangen
• Uiterlijk baby’s en huilen
• Liefde voor baby
• Investering in opvoeding
Hechtingstheorie
- Attachment theory – Bowlby & Ainsworth
- Bowlby: baby heeft een natuurlijke neiging tot hechting = nature
- Hechting is de stabiele emotionele reactie tussen kind en
ouder/verzorger
- Ainsworth: kwaliteit van de relatie hangt van sensitiviteit ouders =
nurture
Sociale leertheorie en sociaal cognitieve theorieën
- Leertheorie en behaviorisme
• Gedrag is aangeleerd en kan dus veranderd worden door
conditionering
• Fout gedrag afleren door straf
• Goed gedrag stimuleren door beloning
• nurture
- Sociale leertheorie
• Bandura
• Kinderen ontwikkelen zich via interacties met hun omgeving,
waardoor een gevoel van controle ontstaat (self-efficacy)
• Imitatie, modeling
- Sociale cognitieve theorie
• Vygotsky
• Kinderen ontwikkelen zich in een sociaal-culturele context,
met anderen die meer ontwikkeld zijn
• Volwassenen bieden taken aan die in de ‘zonde van de naaste
ontwikkeling’ liggen (=taken die het kind zonder hulp nog niet
kan) = scaffolding = helpen kinderen ontwikkelen
• Cultureel leren
Genetische theorieën
- Gedragsgenetica
• Plomin
• De ontwikkeling van genetische factoren is lang onderschat.
De ontwikkeling is het resultaat van genetische en
omgevingsfactoren
• Klassieke kwantitatieve methode
• Nu: gen X omgeving interacties, DNA-methylering
- Veel kritiek op de pedagogiek
ontwikkeling
Hoorcollege 1 - introductie
Stellingen:
1. Stabiliteit, determinisme, ‘’ben je dom geboren dan heb je pech
gehad’’, goed onderwijs kan intelligentie niet verhogen =
stabiliteitsdenkers
2. Groei, levenslang leren, met inzet en doorzettingsvermogen kun
je ver komen, goed onderwijs is heel belangrijk = groeidenkers
Aangeboren of aangeleerd?
- Is ontwikkeling het resultaat van genetische of omgevingsfactoren:
nature vs. nurture debat
- Nature = aangeboren, rijping, biologisch, evolutie, genetisch
- Nurture = aangeleerd, omgeving, opvoeding, ervaring, belonen en
straffen
Waarom de eerste 1001 dagen?
- Tessa Roseboom in ‘De eerste 1000 dagen’ (2018): In de eerste
duizend dagen van het leven, vanaf de bevruchting tot de tweede
verjaardag worden we gevormd tot wie we zijn. Invloeden in deze
periode zijn bepalend voor de rest van het leven
- Tessa Roseboom is hoogleraar Vroege ontwikkeling en Gezondheid
aan de Universiteit van Amsterdam
Wat is ontwikkeling?
- Ontwikkeling = groei, ontplooiing
- De beschrijving, verklaring en beïnvloeding van intra-individuele
verandering in gedrag gedurende de levensloop en met
interindividuele verschillen en overeenkomsten in intra-individuele
verandering (Baltes, Reese, & Nesselroade, 1977)
• Hoe verandert een persoon over de levensloop?
• In hoeverre zijn deze veranderingen vergelijkbaar of
verschillend tussen personen?
- Zijn alle veranderingen in gedrag ook ontwikkeling?
→ NEE
- Wat is geen ontwikkeling?
• Cyclische veranderingen (slaap-waakritme)
• Tijdelijke veranderingen, die gemakkelijk ongedaan kunnen
worden
• Regressieve veranderingen (het verlies van vaardigheden)
- 5 kenmerken van ontwikkeling:
1. Organisatie van de processen: eenvoudig > complex
2. Volgorde en sequentie: latere vormen komen voort uit
eerdere vormen, die ingebouwd zijn in het proces.
Ontwikkeling verloopt in stadia.
, 3. Richting: ontwikkeling voltrekt zich in meerdere richtingen
(eerder ontwikkelde vaardigheden kunnen verloren gaan en
plaatsmaken voor nieuwe en meer adaptieve vaardigheden)
4. Epigenese en emergentie: epigenese verwijst naar de
wederzijdse interacties tussen verschillende niveaus van het
organisme en de omgeving. Emergentie verwijst naar het
proces waarin de interacties met de omgeving zorgt voor het
ontstaan van nieuwe systeemeigenschappen (deze
eigenschappen zijn niet terug te voeren tot de oorspronkelijke
situatie) = kwalitatieve verandering
5. Relatieve permanentie en onomkeerbaarheid:
ontwikkeling leidt tot een min of meer blijvende toestand,
terugkeer naar de oorspronkelijke toestand gebeurt niet
(hoewel kortdurende regressies mogelijk zijn)
• Bijvoorbeeld een peuter leert nieuwe woorden, maar kan
reeds geleerde woorden tijdelijk weer vergeten zijn,
maar de peuter zal nooit terugkeren naar de toestand
waarin het geen woorden kent
Grondlegger van dynamic system theory
Gottlieb’s probabilistic epigenesis
- Epigenese = interactie tussen genen en omgeving
- Probabilistisch = niet gedetermineerd, mogelijk of waarschijnlijk
- Horizontal and vertical coactions
- Alle factoren beïnvloeden elkaar, continue, maar wisselend
- Alle factoren zijn belangrijk!
,Key findings = raamwerk voor deze cursus
1. Human development depends upon the ongoing, reciprocal relations
between individuals’ genetics, biology, relationships, and cultural
and contextual influences
2. Each individual’s development is a dynamic progression over time
3. The human relationship is a primary process through which
4. biological and contextual factors mutually reinforce each other
5. All children are vulnerable. In addition to risks and adversities,
micro- and macro-ecologies provide assets that foster resilience and
accelerate healthy development
6. Children are active agents in their own learning, with multiple
neural, relational, and contextual processes converging to produce
their unique developmental range and performance. The holistic,
dynamic understanding of learning has important implications for
the design of personalize teaching and learning environments that
can support the development of the whole child.
Belangrijke theorieën
- Grand of major theories over ontwikkeling:
• Evolutiepsychologie
• Hechtingstheorie
• Sociale leertheorie en sociaal cognitieve theorieën
• Gedragsgenetica
- Meeste grand theories leggen verschillende nadruk op nature of
nurture
Evolutiepsychologie
- Darwin
• Gedrag van ouder en kind zijn het product van een
evolutionair proces (=natuurlijke selectie) > nature
• Mensen vertonen gelijkenissen met andere diersoorten
- Vanuit een evolutionair perspectief begrijpen waarom ouders op een
bepaalde manier opvoeden
- Welk doel dient opvoeden?
• Direct doel = kind tot volwassenheid brengen
, • Ultieme doel = overleving genetisch materiaal via volgende
generaties
- Eigenschappen die via een natuurlijke selectie ontstaan en de
overlevingskans verhogen:
• Natuurlijke angst voor hoogte en slangen
• Uiterlijk baby’s en huilen
• Liefde voor baby
• Investering in opvoeding
Hechtingstheorie
- Attachment theory – Bowlby & Ainsworth
- Bowlby: baby heeft een natuurlijke neiging tot hechting = nature
- Hechting is de stabiele emotionele reactie tussen kind en
ouder/verzorger
- Ainsworth: kwaliteit van de relatie hangt van sensitiviteit ouders =
nurture
Sociale leertheorie en sociaal cognitieve theorieën
- Leertheorie en behaviorisme
• Gedrag is aangeleerd en kan dus veranderd worden door
conditionering
• Fout gedrag afleren door straf
• Goed gedrag stimuleren door beloning
• nurture
- Sociale leertheorie
• Bandura
• Kinderen ontwikkelen zich via interacties met hun omgeving,
waardoor een gevoel van controle ontstaat (self-efficacy)
• Imitatie, modeling
- Sociale cognitieve theorie
• Vygotsky
• Kinderen ontwikkelen zich in een sociaal-culturele context,
met anderen die meer ontwikkeld zijn
• Volwassenen bieden taken aan die in de ‘zonde van de naaste
ontwikkeling’ liggen (=taken die het kind zonder hulp nog niet
kan) = scaffolding = helpen kinderen ontwikkelen
• Cultureel leren
Genetische theorieën
- Gedragsgenetica
• Plomin
• De ontwikkeling van genetische factoren is lang onderschat.
De ontwikkeling is het resultaat van genetische en
omgevingsfactoren
• Klassieke kwantitatieve methode
• Nu: gen X omgeving interacties, DNA-methylering
- Veel kritiek op de pedagogiek
