Hoorcolleges wetenschapsfilosofie

Hoorcollege 1 Wetenschapsfilosofie

Heeft wetenschappelijke kennis een speciale status? Hoe betrouwbaar is het? Hoe moet die kennis tot
stand komen? > allemaal vragen voor de wetenschapsfilosofie
3 verschillende soorten vragen:
1. Ontologie > zijnsleer
2. Epistemologie > kennisleer
3. Methodologie > methoden (hoe kunnen we die kennis vergaren?)
Wetenschappelijke kennis heeft impact op de politiek en maatschappij (bij criminologie vooral).
Functie van wetenschapsfilosofie:
 Waarde wetenschap bezien: kritisch zelfbeeld
 Waarde wetenschap bezien: sceptici
 Grenzen wetenschap bevatten: methodisch
 Grenzen wetenschap bevatten: ethisch
 Kritisch denkvermogen
 Overtuigingskracht en argumentatie
Ontwikkeling van de wetenschap
Hele wetenschap in gang gezet door de wetenschappelijke revolutie > kenmerkende start
Wat was hiervoor dan het beeld?
De teleologische benadering (Aristoteles 384-322 v. Chr)
 Belang van empirisch onderzoek: vertrekkend vanuit waarnemingen, via de weg van de
logica, eerste oorzaken/beginselen ontdekken die noodzakelijk waar zijn ( moesten alles
omvattend en universeel zijn)
 4 oorzaken van al het bestaande volgens hem:
1. Materiele oorzaak
2. Vorm oorzaak (essentie van een persoon of wezen)
3. Bewerkende oorzaak (een ding bestaat niet uit niets, het is ergens uit voort gekomen)
4. Doel oorzaak (elk iets heeft een doel voor een finale, embryo heeft als doel om geboren te
worden)
 Achter al wat bestaat, schuilt zeker een doel
Verschuiving van het wereldbeeld
- Welke visie op de natuur gaat hierachter schuil?
- De teleologische benadering
- De natuur als goed geordend proces dat volgens bepaalde patronen verloopt als de ontplooiing
van een plan
- De moderne natuurwetenschap
- De natuur als blind proces van natuurlijke selectie, dat niet o.b.v. doelmatigheid, maar survival
of the fittest verloopt, en een gevolg is van toevallige omstandigheden (Darwin)

, Opkomst moderne wetenschap (+/- 15e -19e eeuw)
 De verklaring is niet langer waarom (met het oog waarop), maar waardoor (ten gevolge van)
 Technologische ontwikkelingen; natuur wordt gemathematiseerd (natuurwetten), observatie en
experiment
 De natuur wordt geobjectiveerd en onttoverd: niet langer een mysterieuze manifestatie van
Gods goedheid, maar samenspel van toevallige krachten
 Door natuurwetten te kennen, ingrijpen in de natuur, door oorzaken te manipuleren


Het rationalisme
René Decartes (1596-1650)
 Discrepantie filosofie en wetenschap: gebrek aan wiskundig methode om tot zekere kennis te
komen
 Niet zintuigen, maar rede gebruiken om tot ware kennis te komen: rationalisme
 Waar is de kennis die helder en welonderscheiden is
 Hoe komen we tot de eerste onbetwijfelbare zekerheid?
 Via de twijfel: ik twijfel, dus ik besta (alles wat we nu als zekerheid zien in twijfel trekken)
 Subjectivisme
 Empiristen zetten zich af tegen het rationalisme: zij zeggen: geen ingeboren ideeën en uitgaan
van empirie


Kennis afleiden uit feiten
Aard van feiten; 3 aannames:
1. Feiten zijn via de zintuigen direct toegankelijk voor nauwkeurige en onbevooroordeelde
waarnemers
2. Fieten gaan aan theorie vooraf en zijn er daarom onafhankelijk van
3. Feiten vormen een stevig en betrouwbaar fundament van wetenschappelijke kennis
Schema hc dia>
Waarneming is privé, dus feiten zijn niet zo direct af te leiden vanuit waarnemingen en zintuigen.
Je hebt kennis nodig voor goede observatie en ook meer gerichte observatie, een bepaald kenniskader
is hiervoor nodig.
Homo mensura
 Ervaringen variëren
- Hoewel beelden op ons netvlies identiek kunnen zijn, is de visuele ervaring dat niet.
 Ervaringen zijn indirect
- Een waarneming komt niet direct via de
zintuigen tot stand. Opvoeding, cultuur,
kennis en verwachtingen spelen een rol
 Ervaringen zijn feilbaar
- Lacunes in onze kennis (conceptueel kader);
lacunes in onze waarnemingsuitspraken
 Privé