Psychosociale gespreksvoering
H1 Communicatiebasisbeginselen en theorie
1.1 Het communicatieproces
De meeste problemen tussen mensen zijn terug te voeren tot een probleem in de onderlinge
communicatie. Het communicatieproces ziet er als volgt uit: jij codeert en verzend een bericht
en je gesprekspartner ontvangt en decodeert deze, maar daar tussen zit ruis, wat ervoor zorgt
dat de boodschap niet altijd zo aankomt als wat was verzonden. Coderen is het omzetten van
wat je wilt zeggen naar een concrete formulering. Zenden is het voortbrengen van spraak.
Ontvangen is het horen van de woorden die een ander heeft uitgesproken. Decoderen is het
interpreteren (betekenis geven) van de woorden die gehoord zijn. Vormen van ruis zijn:
- Fysieke ruis: als er in de omgeving te veel ander geluid is.
- Fysiologische ruis: sommige mensen hebben een beter gehoor dan anderen, maar het kan
ook liggen aan hoe duidelijk iemand spreekt.
- Psychologische ruis: heeft 2 vormen, namelijk aandachtverdelingsproblemen en
interpretatieproblemen. Bij aandachtverdelingsproblemen komen er verschillende stromen
van informatie tegelijkertijd op de luisteraar af, bijvoorbeeld als de tv aanstaat of je eigen
gedachte. Bij interpretatieproblemen komt het bericht wel volledig en ongeschonden binnen,
maar wordt het vervormd tijdens het decoderen (kan ook komen door een taalbarrière).
Ruis kan verminderd worden door een rustige omgeving en helder, begrijpelijk taalgebruik.
Serieel is taken opeenvolgend uitvoeren (de een na de ander) en parallel is de taken
tegelijkertijd uitvoeren (naast elkaar).
1.2 De reden dat mensen communiceren en de elementen in een boodschap
Je communiceert omdat je iets van die ander wil, het heeft een doel. De 4 elementen van een
boodschap zijn:
- Zakelijk: dit is de feitelijke betekenis van wat er wordt gezegd, de letterlijke inhoud.
- Expressief: dit deel van de boodschap vertelt hoe iemand over zichzelf denkt.
- Relationeel: geeft informatie over de relatie tussen de zender en de ontvanger.
- Appellerend: een appel, hij wil dat de ander iets doet met de boodschap.
Watzlawick maakt een onderscheid tussen het inhoudsniveau en het betrekkingsniveau. Het
inhoudsniveau komt overeen met het zakelijke deel van de boodschap. Het betrekkingsniveau
heeft te maken met de relatie tussen de gesprekspartner zoals de zender die ziet en het bevat
daarom vooral de expressieve en relationele elementen. In elke boodschap worden
automatisch en altijd alle 4 de elementen gecommuniceerd. Je kunt niet niet communiceren,
ook iemand negeren geeft een duidelijke boodschap af. Elk element kan op verschillende
manieren worden geïnterpreteerd, wat weer afhangt van de persoon.
1.3 Kanalen: verbaal en non-verbaal
Meerdere kanalen worden tegelijkertijd ingezet om een boodschap te verzenden. Verbale
communicatie is wat er gezegd wordt, inclusief formulering. Paralinguale communicatie is de
manier waarop iets gezegd wordt: de toonhoogte, melodie, volume, tempo en onderliggende
toon. Non-verbale communicatie is wat er met lichaamshouding, gebaren en mimiek gezegd
wordt. Inconsistentie in de kanalen is wanneer wat er gezegd wordt niet lijkt overeen te
komen met hoe het gezegd wordt. Een van de basisprincipes in de psychologie is dat naarmate
mensen op ons lijken, wij denken dat zij de wereld op eenzelfde manier als wij zien. Dat
maakt ze voorspelbaar en daarom vinden we ze aardiger. Het spiegelen van lichaamstaal heeft
een soortgelijk effect. Lichaamshouding is een belangrijk element. Wanneer je je cliënt het
H1 Communicatiebasisbeginselen en theorie
1.1 Het communicatieproces
De meeste problemen tussen mensen zijn terug te voeren tot een probleem in de onderlinge
communicatie. Het communicatieproces ziet er als volgt uit: jij codeert en verzend een bericht
en je gesprekspartner ontvangt en decodeert deze, maar daar tussen zit ruis, wat ervoor zorgt
dat de boodschap niet altijd zo aankomt als wat was verzonden. Coderen is het omzetten van
wat je wilt zeggen naar een concrete formulering. Zenden is het voortbrengen van spraak.
Ontvangen is het horen van de woorden die een ander heeft uitgesproken. Decoderen is het
interpreteren (betekenis geven) van de woorden die gehoord zijn. Vormen van ruis zijn:
- Fysieke ruis: als er in de omgeving te veel ander geluid is.
- Fysiologische ruis: sommige mensen hebben een beter gehoor dan anderen, maar het kan
ook liggen aan hoe duidelijk iemand spreekt.
- Psychologische ruis: heeft 2 vormen, namelijk aandachtverdelingsproblemen en
interpretatieproblemen. Bij aandachtverdelingsproblemen komen er verschillende stromen
van informatie tegelijkertijd op de luisteraar af, bijvoorbeeld als de tv aanstaat of je eigen
gedachte. Bij interpretatieproblemen komt het bericht wel volledig en ongeschonden binnen,
maar wordt het vervormd tijdens het decoderen (kan ook komen door een taalbarrière).
Ruis kan verminderd worden door een rustige omgeving en helder, begrijpelijk taalgebruik.
Serieel is taken opeenvolgend uitvoeren (de een na de ander) en parallel is de taken
tegelijkertijd uitvoeren (naast elkaar).
1.2 De reden dat mensen communiceren en de elementen in een boodschap
Je communiceert omdat je iets van die ander wil, het heeft een doel. De 4 elementen van een
boodschap zijn:
- Zakelijk: dit is de feitelijke betekenis van wat er wordt gezegd, de letterlijke inhoud.
- Expressief: dit deel van de boodschap vertelt hoe iemand over zichzelf denkt.
- Relationeel: geeft informatie over de relatie tussen de zender en de ontvanger.
- Appellerend: een appel, hij wil dat de ander iets doet met de boodschap.
Watzlawick maakt een onderscheid tussen het inhoudsniveau en het betrekkingsniveau. Het
inhoudsniveau komt overeen met het zakelijke deel van de boodschap. Het betrekkingsniveau
heeft te maken met de relatie tussen de gesprekspartner zoals de zender die ziet en het bevat
daarom vooral de expressieve en relationele elementen. In elke boodschap worden
automatisch en altijd alle 4 de elementen gecommuniceerd. Je kunt niet niet communiceren,
ook iemand negeren geeft een duidelijke boodschap af. Elk element kan op verschillende
manieren worden geïnterpreteerd, wat weer afhangt van de persoon.
1.3 Kanalen: verbaal en non-verbaal
Meerdere kanalen worden tegelijkertijd ingezet om een boodschap te verzenden. Verbale
communicatie is wat er gezegd wordt, inclusief formulering. Paralinguale communicatie is de
manier waarop iets gezegd wordt: de toonhoogte, melodie, volume, tempo en onderliggende
toon. Non-verbale communicatie is wat er met lichaamshouding, gebaren en mimiek gezegd
wordt. Inconsistentie in de kanalen is wanneer wat er gezegd wordt niet lijkt overeen te
komen met hoe het gezegd wordt. Een van de basisprincipes in de psychologie is dat naarmate
mensen op ons lijken, wij denken dat zij de wereld op eenzelfde manier als wij zien. Dat
maakt ze voorspelbaar en daarom vinden we ze aardiger. Het spiegelen van lichaamstaal heeft
een soortgelijk effect. Lichaamshouding is een belangrijk element. Wanneer je je cliënt het
