NLT Samenvatting – Medicijnen: van molecuul tot mens
Voorkennis:
- Biologie: basiskennis bouw celmembraan, bouw en werking van het spijsverteringskanaal,
bloedsomloop, zenuwstelsel, ruimtelijke structuur eiwitten
- Scheikunde: zuur/base chemie, evenwichtsreacties.
- Natuurkunde: kleurenspectrum
Wet op de Geneesmiddelregistratie > houdt in NL alles op de goeie baan
Verschillende fasen in geneesmiddelenonderzoek:
-Ontrafeling oorzaak ziekte > oorzaak op moleculair niveau > medicijn >>interventie=
medisch ingrijpen (H3)
Drug Discovery (drug=biologisch actieve verbinding: stof die een biologisch effect heeft
op het lichaam)
-Hypothese: de ziekte wordt veroorzaakt doordat bepaald eiwit in betreffende patiënt niet
goed functioneert >> welk eiwit? = target finding / doeleiwit vinden
-Lead finding: zoeken naar biologisch actieve stof die gericht alleen dit ene doeleiwit
uitschakelt/activeert.
-Lead optimization: biologisch actieve stof wordt geoptimaliseerd >> lead molecuul dat de
gewenste werking optimaal en de ongewenste bijwerkingen minimaal zijn.
-Zorgen dat geneesmiddel op goede locatie aankomt >> oplosbaarheid, manier toedienen
patent aanvragen
Preklinisch onderzoek/ontwikkeling
-in vitro onderzoek: geoptimaliseerd farmacon getest op cellen/weefsel in lab gekweekt
-in vivo onderzoek: onderzoek op dieren (ziekte behandelen die erg op onze ziekte lijkt)
>> helaas allemaal heel slecht voorspellend voor wat er bij mens zal gaan gebeuren
Klinisch onderzoek/ontwikkeling; onderzoek in de mens (=mensgebonden onderzoek)
o Fase I + Fase II: in welke dosis toedienen(effectieve dosis)? Hoe wordt deze dosis
verdragen? Beste wijze toedienen?
- start met gezonde vrijwilligers. Vaak bepalingen in bloed gedaan.
- vervolgens aan kleine groep patiënten met betreffende ziekte
o Fase III: potentieel middel onderzocht in grote groep patiënten
- werkzaamheid bekeken met effectmaat(=iets wat goed te meten is en direcht
verband heeft met geneesmiddel)
- werking geneesmiddel vergeleken met werking placebo(=nepmiddel, qua uiterlijk
niet te onderscheiden van echt) in een dubbelblind onderzoek(=patiënt,
onderzoeker, dokter weten tijdens uitvoering niet of placebo of niet)>>
behandelgroepen vergelijkbaar (men spreekt van dubbelblind gerandomiseerd
klinisch onderzoek).
fabrikant vraagt handelsvergunning aan > op basis laatste onderzoek beslist overheid of
middel door fabrikant op markt gebracht mag worden > geregistreerd geneesmiddel
Fase IV=post-marketing surveillance: veiligheid geneesmiddel ook na formele
onderzoeksfasen blijven bewaken (bijwerkingen pas later duidelijk)
Bijwerking/toxisch effect: biologisch actieve stof heeft een ongewenst effect
Patent: geeft houder ervan alleenrecht om bepaald product te maken (en te verkopen)
>> onkosten terug verdienen + kennis (“veilig”) gedeeld > gezamenlijk verder komen
Specialité: geneesmiddel waar patent op ligt (15 jaar geldig)
Generieke of loco-preparaten: nagemaakte geneesmiddelen (na 15 jaar) > goedkoper
want minder onderzoekskosten
Me-too preparaat: gebruik van een doeleiwit dat al door een andere fabrikant gevalideerd
is > kans slagen groter, wel nog uitgebreid klinisch onderzoek noodzakelijk. Vaak
makkelijker in gebruik (doseerfrequentie teruggebracht, makkelijkere toediening)
Voorkennis:
- Biologie: basiskennis bouw celmembraan, bouw en werking van het spijsverteringskanaal,
bloedsomloop, zenuwstelsel, ruimtelijke structuur eiwitten
- Scheikunde: zuur/base chemie, evenwichtsreacties.
- Natuurkunde: kleurenspectrum
Wet op de Geneesmiddelregistratie > houdt in NL alles op de goeie baan
Verschillende fasen in geneesmiddelenonderzoek:
-Ontrafeling oorzaak ziekte > oorzaak op moleculair niveau > medicijn >>interventie=
medisch ingrijpen (H3)
Drug Discovery (drug=biologisch actieve verbinding: stof die een biologisch effect heeft
op het lichaam)
-Hypothese: de ziekte wordt veroorzaakt doordat bepaald eiwit in betreffende patiënt niet
goed functioneert >> welk eiwit? = target finding / doeleiwit vinden
-Lead finding: zoeken naar biologisch actieve stof die gericht alleen dit ene doeleiwit
uitschakelt/activeert.
-Lead optimization: biologisch actieve stof wordt geoptimaliseerd >> lead molecuul dat de
gewenste werking optimaal en de ongewenste bijwerkingen minimaal zijn.
-Zorgen dat geneesmiddel op goede locatie aankomt >> oplosbaarheid, manier toedienen
patent aanvragen
Preklinisch onderzoek/ontwikkeling
-in vitro onderzoek: geoptimaliseerd farmacon getest op cellen/weefsel in lab gekweekt
-in vivo onderzoek: onderzoek op dieren (ziekte behandelen die erg op onze ziekte lijkt)
>> helaas allemaal heel slecht voorspellend voor wat er bij mens zal gaan gebeuren
Klinisch onderzoek/ontwikkeling; onderzoek in de mens (=mensgebonden onderzoek)
o Fase I + Fase II: in welke dosis toedienen(effectieve dosis)? Hoe wordt deze dosis
verdragen? Beste wijze toedienen?
- start met gezonde vrijwilligers. Vaak bepalingen in bloed gedaan.
- vervolgens aan kleine groep patiënten met betreffende ziekte
o Fase III: potentieel middel onderzocht in grote groep patiënten
- werkzaamheid bekeken met effectmaat(=iets wat goed te meten is en direcht
verband heeft met geneesmiddel)
- werking geneesmiddel vergeleken met werking placebo(=nepmiddel, qua uiterlijk
niet te onderscheiden van echt) in een dubbelblind onderzoek(=patiënt,
onderzoeker, dokter weten tijdens uitvoering niet of placebo of niet)>>
behandelgroepen vergelijkbaar (men spreekt van dubbelblind gerandomiseerd
klinisch onderzoek).
fabrikant vraagt handelsvergunning aan > op basis laatste onderzoek beslist overheid of
middel door fabrikant op markt gebracht mag worden > geregistreerd geneesmiddel
Fase IV=post-marketing surveillance: veiligheid geneesmiddel ook na formele
onderzoeksfasen blijven bewaken (bijwerkingen pas later duidelijk)
Bijwerking/toxisch effect: biologisch actieve stof heeft een ongewenst effect
Patent: geeft houder ervan alleenrecht om bepaald product te maken (en te verkopen)
>> onkosten terug verdienen + kennis (“veilig”) gedeeld > gezamenlijk verder komen
Specialité: geneesmiddel waar patent op ligt (15 jaar geldig)
Generieke of loco-preparaten: nagemaakte geneesmiddelen (na 15 jaar) > goedkoper
want minder onderzoekskosten
Me-too preparaat: gebruik van een doeleiwit dat al door een andere fabrikant gevalideerd
is > kans slagen groter, wel nog uitgebreid klinisch onderzoek noodzakelijk. Vaak
makkelijker in gebruik (doseerfrequentie teruggebracht, makkelijkere toediening)
