College aantekeningen Bedrijfsethiek (360036-B-6) Ethisch zakendoen

Samenvatting Bedrijfsethiek
Hoorcollege 1
Filosofie = onderzoek naar hoe mensen redeneren en nadenken (over economie, markt,
zichzelf, mens-zijn en de wereld)

Paradox = schijnbare tegenstelling, twee beweringen lijken op het eerste gezicht niet beide
waar te kunnen zijn, maar onder een bepaald gezichtspunt zijn ze dat toch

Onvrije handeling = iemand door factoren in de omgeving in omstandigheden wordt
geplaatst waarin deze kan claimen niet langer in vrijheid te kiezen, externe dwang

Onvrijwillige handeling = iemand beschikt niet langer over vrije wil, interne dwang

Normatieve bedrijfsethiek = concrete morele vragen
2 typen normatieve claims
 Conditionele normatieve claims; claims over wat je moet doen als je een specifiek
doel wilt behalen
 Onconditionele claims; claims over dingen die je simpelweg moet doen

Fundamentele bedrijfsethiek = stelt vragen over de betekenis en de grond van moraliteit in
het zakenleven

Beschrijvende bedrijfsethiek = brengt in kaart hoe mensen over morele zaken denken en hoe
ethische principes in bedrijven tot uiting komen (= sociologie)

Morele uitspraken  onconditioneel en onvoorwaardelijk, onder geen voorwaarde een
overtreding van morele gebod of verbod mogelijk of denkbaar

Gedifferentieerde samenleving = mensen uit een samenleving kijken vanuit perspectieven
naar de wereld  moderne samenleving (zonder het ‘woord van God’)

Normatieve uitspraken clausuleren  uitspraken zijn alleen waar of geldig voor iemand die
het perspectief relevant acht, uitspraken zijn conditioneel

Moreel spreken is fundamenteel en conditieloos spreken, moreel spreken krijgt voorrang op
conditioneel spreken  primaat van de moraliteit

2 paradoxen in gedifferentieerde samenleving
 De moraliteit kan de formele kracht van haar bevelen niet ondersteunen met reële
macht, wat de moraliteit eist is uiteindelijk afhankelijk van de morele zelfdiscipline
van de betrokken mensen
 Moeilijk te bepalen wat als onconditioneel geldt. Publieke moraal of private moraal

,Vier contexten
1. Rechten: mag dit wel?
2. Het goede: wat is goed om te doen?
3. Deugden (karaktereigenschappen): Wie wil ik zijn?
4. Grenzen in het denken: moet je er wel zo over nadenken?

Hoe werkt ethiek?
 Rationele principes  we doen A in situatie X, waarom niet in situatie Y?
 Conceptuele analyse  wat is eerlijk? Wat is rechtvaardig? Wat is goed? Wat is nut?

Morele redenen
 Spiderman principe  with great power comes great responsibility
 Wederkerigheidprincipe  omdat bedrijven profiteren van andere actoren, hebben
ze ook de verantwoordelijkheid om goed met ze om te gaan
 Negatieve externaliteiten  economische activiteit creëert vaak negatieve
consequenties voor derden (CO2 uitstoot)


Hoorcollege 2
Moraliteit
 Moreel subjectivisme
 Cultuurrelativisme
 Negeren van morele waarde

Determinisme = wat er in de toekomst zal gebeuren is een directe functie van de huidige
staat van de wereld, en de natuurwetten

Morele verantwoordelijkheid = moreel slechte keuzes treft blaam, mensen prijzen om
moreel goede keuzes

2 perspectieven om naar iets te kijken
 Buitenperspectief: objectief, impartieel kijken naar een fenomeen
 Binnenperspectief: kijken naar een fenomeen dat je zelf ervaart
 Vrije wil probleem: als je vanuit het buitenperspectief kijkt, lijkt de morele keuze die we
vanuit het binnenperspectief ervaren een illusie

Fundamentele problemen
1. Vrije wil: bestaat de vrije wil wel en is deze niet nodig voor moraliteit?
2. Relativisme: morele discussie onmogelijk, omdat het cultuurrelatief of subjectief is?
3. Betekenis: waarom zou je iets moeten geven om moraliteit?

1. Vrije wil: oplossing
 Compatibalisme: morele oordelen en verantwoordelijkheid gaan prima samen met
determinisme

,  Affirmatie van vrije wil: onmogelijk om te kiezen en te leven zonder te geloven dat je
keuzes er daadwerkelijk toe doen en dat je keuze een werkelijke keuze is 
ongedetermineerde vrije wil moet wel bestaan

Morele oordelen worden niet ondermijnd door determinatie
Probleem voor determinisme: als het voorspelbaar is dat iemand crimineel wordt, is het
oneerlijk om deze persoon daarvoor te straffen

2. Relativisme
Moreel relativisme = morele principes, oordelen en waarden zijn alleen geldig aan culturen
(cultuurrelativisme) of individuen (subjectivisme)

Cultuurrelativisme en morele discussie  als morele oordelen alleen geldig zijn binnen
culturen, dan is er geen interculturele morele discussie mogelijk, en geen universele
mensenrechten

Problemen binnen cultuurrelativisme
 Inconsistentie
 Veranderende meningen

Belangrijk onderscheid  respect of voorzichtigheid in morele oordelen over andere
culturen

Subjectivisme = morele principes, oordelen en waarden zijn alleen geldig relatief aan een
individu als een individu erin gelooft

3. Betekenis van moraliteit
Geen verklaring maar een duiding  beschrijving die op basis van redenen waarde toekent

2 antwoorden
 Moraliteit om samenleven  eigenbelang, stabiele samenleving
 Moraliteit om zelf-constitutie  onnatuurlijke natuur, we hoeven ons instinct niet te
volgen maar kiezen wat we doen; persoon-zijn is disciplineren

Moreel/rationeel egoïsme = hetgeen wat je moet doen is je eigenbelang nastreven


Hoorcollege 3
Moreel probleem = situatie waarin je een moreel oordeel moet vellen over wat je moet
doen

2 soorten morele problemen
 Cognitieve morele problemen: situaties waarin het niet evident is wat het moreel
juiste is om te doen
 Wilsproblemen: situaties waarin het niet moeilijk is om te bepalen wat je moet doen,
maar waarin het wel moeilijk is om het juiste te doen