Thema 7 Handhaving
Introductie
In dit onderdeel worden enkele belangrijke aspecten van bestuursrechtelijke handhaving
behandeld. Ten behoeve van deze bestuursrechtelijke handhaving beschikt het bestuursorgaan
over bevoegdheden om toezicht uit te oefenen op de naleving van wettelijke voorschriften en
over bevoegdheden om bij constatering van een overtreding een sanctie op te leggen. Het
toezicht wordt uitgeoefend door toezichthouders, die daartoe allerlei bevoegdheden bezitten
(om inlichtingen te vorderen, (bedrijfs)terreinen te betreden, monsters te nemen, et cetera).
Het toezicht is in de praktijk zeer belangrijk omdat in die fase illegale handelingen en situaties
aan het licht komen en (na enige aandrang) vaak ook weer worden beëindigd. Lukt dat niet,
dan kan het bestuursorgaan diverse sancties inzetten. Belangrijke bestuurlijke sancties zijn de
last onder bestuursdwang, de last onder dwangsom en de bestuurlijke boete. Een belangrijk
onderscheid is dat tussen herstelsancties (reparatoire sancties) en bestraffende (punitieve)
sancties. Waar herstelsancties vanouds de kern van de bestuurlijke handhaving vormen, zijn
bestraffende sancties als bijvoorbeeld bestuurlijke boetes in zekere zin een strafrechtelijk
element in het bestuursrecht.
Een verschijnsel waarvan bespreking natuurlijk niet mag ontbreken, is het gedogen. Gedogen
is tegenwoordig nogal omstreden: Nederland zou een soort gedoogpolder zijn geworden.
Inderdaad is het gedogen geworden tot een instrument, met veel beleid en rechtspraak
omgeven. Maar het is te simpel om te zeggen dat het maar eens afgelopen moet zijn met het
gedogen. Er blijken in individuele gevallen (en soms zelfs in categorieën gevallen) redenen te
bestaan om (tijdelijk) het overtreden van voorschriften door de vingers te zien. Tussen strikte
handhaving, die onder omstandigheden onredelijk kan zijn, en alles maar toelaten, wat in elk
geval geen optie is, staat het gecontroleerd gedogen als tussenoplossing. Wanneer dit gepaard
gaat met het nemen van een gedoogbeschikking, kan de rechter erop toezien of dit volgens de
‘regels van de kunst’ gebeurt.
Literatuur en jurisprudentie
Leerstof:
Bestuursrecht 1
- Hoofdstukken 14 tot en met 17
Jurisprudentie
- EHRM 21 februari 1984, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi
2015 (Öztürk)
- EHRM 17 december 1996, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi
2015 (Saunders)
- HR 9 april 2002, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi 2015
(Gedoogverklaring Carbo)
- ABRvS 11 juni 2008, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi 2015
(Hennes & Mauritz BV)
Introductie
In dit onderdeel worden enkele belangrijke aspecten van bestuursrechtelijke handhaving
behandeld. Ten behoeve van deze bestuursrechtelijke handhaving beschikt het bestuursorgaan
over bevoegdheden om toezicht uit te oefenen op de naleving van wettelijke voorschriften en
over bevoegdheden om bij constatering van een overtreding een sanctie op te leggen. Het
toezicht wordt uitgeoefend door toezichthouders, die daartoe allerlei bevoegdheden bezitten
(om inlichtingen te vorderen, (bedrijfs)terreinen te betreden, monsters te nemen, et cetera).
Het toezicht is in de praktijk zeer belangrijk omdat in die fase illegale handelingen en situaties
aan het licht komen en (na enige aandrang) vaak ook weer worden beëindigd. Lukt dat niet,
dan kan het bestuursorgaan diverse sancties inzetten. Belangrijke bestuurlijke sancties zijn de
last onder bestuursdwang, de last onder dwangsom en de bestuurlijke boete. Een belangrijk
onderscheid is dat tussen herstelsancties (reparatoire sancties) en bestraffende (punitieve)
sancties. Waar herstelsancties vanouds de kern van de bestuurlijke handhaving vormen, zijn
bestraffende sancties als bijvoorbeeld bestuurlijke boetes in zekere zin een strafrechtelijk
element in het bestuursrecht.
Een verschijnsel waarvan bespreking natuurlijk niet mag ontbreken, is het gedogen. Gedogen
is tegenwoordig nogal omstreden: Nederland zou een soort gedoogpolder zijn geworden.
Inderdaad is het gedogen geworden tot een instrument, met veel beleid en rechtspraak
omgeven. Maar het is te simpel om te zeggen dat het maar eens afgelopen moet zijn met het
gedogen. Er blijken in individuele gevallen (en soms zelfs in categorieën gevallen) redenen te
bestaan om (tijdelijk) het overtreden van voorschriften door de vingers te zien. Tussen strikte
handhaving, die onder omstandigheden onredelijk kan zijn, en alles maar toelaten, wat in elk
geval geen optie is, staat het gecontroleerd gedogen als tussenoplossing. Wanneer dit gepaard
gaat met het nemen van een gedoogbeschikking, kan de rechter erop toezien of dit volgens de
‘regels van de kunst’ gebeurt.
Literatuur en jurisprudentie
Leerstof:
Bestuursrecht 1
- Hoofdstukken 14 tot en met 17
Jurisprudentie
- EHRM 21 februari 1984, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi
2015 (Öztürk)
- EHRM 17 december 1996, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi
2015 (Saunders)
- HR 9 april 2002, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi 2015
(Gedoogverklaring Carbo)
- ABRvS 11 juni 2008, Jurisprudentie-bundel SBR. Ars Aequi 2015
(Hennes & Mauritz BV)
