Samenvatting Tentamen 2 – Communicatie, Emotie en
Overtuigingskracht
Argumentatieanalyse – Verhoeven & Schellens
Inleiding
“Omdat ik het zeg” is een gezagsargument maar geen ‘echt’ argument. Er wordt niets nieuws
gezegd. Een echt argument levert nieuwe informatie die je kunt verbinden met het ingenomen
standpunt. We geven argumenten wanneer we een standpunt dat we zelf innemen willen
overdragen op een ander die nog niet van dat standpunt is overtuigd.
Een betoog is een tekst waarin op grond van een samenstel van argumenten één of meer
standpunten worden verdedigd. Een betoog kunnen we ook wel een overtuigende tekst noemen. Elk
betoog impliceert een poging tot overtuigen. In termen van de functionele analyse heeft elk betoog
een overtuigend communicatief doel.
Om een betoog op een verantwoorde wijze te kunnen evalueren, moet de lezer het betoog
analyseren en evalueren. Dat houdt in dat hij/zij:
1. Moet vaststellen wat het centrale standpunt van het betoog is
2. Moet vaststellen met welke argumenten dat ondersteund wordt
3. Moet vaststellen hoe de argumenten zich ten opzichte van elkaar verhouden
4. Na moet gaan met welke feiten en uitganspunten waarop de argumentatie gebaseerd is
hij/zij het eens kan zijn
5. Na moet gaan hoe hij/zij de argumentatieve verbanden beoordeelt die de schrijver legt
tussen basisargumenten en het ingenomen eindstandpunt
6. Na moet gaan wat dat betekent voor de aanvaardbaarheid van het eindstandpunt
Enkele theoretische achtergronden
Argumentatie kan vanuit verschillende perspectieven en vakgebieden bestudeerd worden:
Retorica en persuasietheorie (retorisch perspectief)
o Wanneer is argumentatie overtuigend voor de toehoorders of de lezers?
o In de klassieke retorica worden de middelen beschreven die de redenaar ten dienste
staan om zijn publiek te overtuigen, de taak van de redenaar staat centraal
o Uitgangspunt is dat een toehoorder zich niet alleen laat overtuigen door argumenten
(logos), maar ook door de uitstraling van de spreker (ethos) en door de emoties die
de inhoud en de vorm van een betoog oproepen (pathos)
o Logos-middelen
Syllogismen redeneringen die logisch geldig zijn en een standpunt in
principe ‘waar’ kunnen maken
Enthymemen maken een standpunt niet waar, hooguit aannemelijk of
waarschijnlijk
Expempla voorbeelden die een uitspraak ondersteunen
o Het gaat retorici niet om de deugdelijkheid/aanvaardbaarheid van middelen, maar
om de overtuigingskracht
o In de moderne persuasietheorie staan niet de overtuigingsmiddelen maar het
overtuigingsproces centraal; hoe verlopen processen van attitude- en
gedragsverandering, en hoe kan verklaard worden dat pogingen tot overtuigen soms
wel en soms niet succesvol zijn?
Men gaat ervan uit dat ontvangers van persuasieve boodschappen zich
meestal laten leiden door oppervlakkige (perifere) kenmerken van het
betoog perifere verwerking
Overtuigingskracht
Argumentatieanalyse – Verhoeven & Schellens
Inleiding
“Omdat ik het zeg” is een gezagsargument maar geen ‘echt’ argument. Er wordt niets nieuws
gezegd. Een echt argument levert nieuwe informatie die je kunt verbinden met het ingenomen
standpunt. We geven argumenten wanneer we een standpunt dat we zelf innemen willen
overdragen op een ander die nog niet van dat standpunt is overtuigd.
Een betoog is een tekst waarin op grond van een samenstel van argumenten één of meer
standpunten worden verdedigd. Een betoog kunnen we ook wel een overtuigende tekst noemen. Elk
betoog impliceert een poging tot overtuigen. In termen van de functionele analyse heeft elk betoog
een overtuigend communicatief doel.
Om een betoog op een verantwoorde wijze te kunnen evalueren, moet de lezer het betoog
analyseren en evalueren. Dat houdt in dat hij/zij:
1. Moet vaststellen wat het centrale standpunt van het betoog is
2. Moet vaststellen met welke argumenten dat ondersteund wordt
3. Moet vaststellen hoe de argumenten zich ten opzichte van elkaar verhouden
4. Na moet gaan met welke feiten en uitganspunten waarop de argumentatie gebaseerd is
hij/zij het eens kan zijn
5. Na moet gaan hoe hij/zij de argumentatieve verbanden beoordeelt die de schrijver legt
tussen basisargumenten en het ingenomen eindstandpunt
6. Na moet gaan wat dat betekent voor de aanvaardbaarheid van het eindstandpunt
Enkele theoretische achtergronden
Argumentatie kan vanuit verschillende perspectieven en vakgebieden bestudeerd worden:
Retorica en persuasietheorie (retorisch perspectief)
o Wanneer is argumentatie overtuigend voor de toehoorders of de lezers?
o In de klassieke retorica worden de middelen beschreven die de redenaar ten dienste
staan om zijn publiek te overtuigen, de taak van de redenaar staat centraal
o Uitgangspunt is dat een toehoorder zich niet alleen laat overtuigen door argumenten
(logos), maar ook door de uitstraling van de spreker (ethos) en door de emoties die
de inhoud en de vorm van een betoog oproepen (pathos)
o Logos-middelen
Syllogismen redeneringen die logisch geldig zijn en een standpunt in
principe ‘waar’ kunnen maken
Enthymemen maken een standpunt niet waar, hooguit aannemelijk of
waarschijnlijk
Expempla voorbeelden die een uitspraak ondersteunen
o Het gaat retorici niet om de deugdelijkheid/aanvaardbaarheid van middelen, maar
om de overtuigingskracht
o In de moderne persuasietheorie staan niet de overtuigingsmiddelen maar het
overtuigingsproces centraal; hoe verlopen processen van attitude- en
gedragsverandering, en hoe kan verklaard worden dat pogingen tot overtuigen soms
wel en soms niet succesvol zijn?
Men gaat ervan uit dat ontvangers van persuasieve boodschappen zich
meestal laten leiden door oppervlakkige (perifere) kenmerken van het
betoog perifere verwerking
