Hoofdstuk 13 Ethiek organiseren
De ethiek en de integriteit van een organisatie worden in belangrijke mate bepaald door de mensen
die er werkzaam zijn.
Van een bestuurder of een manager mag verwacht worden dat hij ook op het gebied van ethiek en
integriteit leiding geeft aan de organisatie.
13.1 Strategieën gericht op verantwoord handelen door medewerkers
Er zijn twee typen strategieën te onderscheiden om sturing te geven aan het verantwoord handelen
door medewerkers: naleven en stimuleren.
Bij een nalevingsstrategie richten organisaties zich op het naleven van specifieke stelsel van normen
die van toepassing zijn op het dagelijks handelen in en door de organisatie.
Een stimuleringsstrategie legt de nadruk op de bereidheid en bekwaamheid van medewerkers om
zelf te bepalen wat verantwoord handelen is, binnen door de organisatie en de functie gegeven
kaders. Veel ondernemingen, overheidsorganisaties en not-for-profit-organisaties hebben daartoe
zogenaamde ‘basiswaarden’ geformuleerd. Deze basiswaarden zeggen iets over de wijze waarop een
organisatie invulling wenst te geven aan de missie en de doelstellingen van de organisatie.
Naleven
Bij de nalevingsstrategie ligt de nadruk op het naleven van gedragscodes, op het formuleren van
regels en voorschriften. Een nalevingsstrategie beoogt het normconform handelen te bevorderen
door het vergroten van het toezicht op en de interne beheersing van het handelen van managers en
medewerkers.
Het gaat hier vooral om (juridische) normen die van buitenaf worden opgelegd aan het handelen in
en door de organisatie en die gericht zijn op het voorkomen en onverantwoord gedrag. Voorbeelden
zijn de wetten in het land waarin de organisatie opereert, internationale verdragen, conventies en
resoluties.
Om de naleving van de norm te bevorderen worden overtreders gestraft. Bestuurders, managers en
medewerkers worden voorgesteld als rationele, nuts maximaliserende individuen die aanspreekbaar
zijn op de kosten en baten die met hun keuzegedrag samenhangen.
Belangrijke onderdelen van een dergelijke strategie zijn:
• Communicatie van de standaarden en procedures waaraan de bestuurders,
managers en medewerkers zich dienen te houden,
• Controle om te onderzoeken of de medewerkers zich aan de regels houden,
bijvoorbeeld met behulp van ‘mystery guests’,
• Procedures om onethisch gedrag te rapporteren,
• Disciplinaire maatregelen bij overtredingen.
1
De ethiek en de integriteit van een organisatie worden in belangrijke mate bepaald door de mensen
die er werkzaam zijn.
Van een bestuurder of een manager mag verwacht worden dat hij ook op het gebied van ethiek en
integriteit leiding geeft aan de organisatie.
13.1 Strategieën gericht op verantwoord handelen door medewerkers
Er zijn twee typen strategieën te onderscheiden om sturing te geven aan het verantwoord handelen
door medewerkers: naleven en stimuleren.
Bij een nalevingsstrategie richten organisaties zich op het naleven van specifieke stelsel van normen
die van toepassing zijn op het dagelijks handelen in en door de organisatie.
Een stimuleringsstrategie legt de nadruk op de bereidheid en bekwaamheid van medewerkers om
zelf te bepalen wat verantwoord handelen is, binnen door de organisatie en de functie gegeven
kaders. Veel ondernemingen, overheidsorganisaties en not-for-profit-organisaties hebben daartoe
zogenaamde ‘basiswaarden’ geformuleerd. Deze basiswaarden zeggen iets over de wijze waarop een
organisatie invulling wenst te geven aan de missie en de doelstellingen van de organisatie.
Naleven
Bij de nalevingsstrategie ligt de nadruk op het naleven van gedragscodes, op het formuleren van
regels en voorschriften. Een nalevingsstrategie beoogt het normconform handelen te bevorderen
door het vergroten van het toezicht op en de interne beheersing van het handelen van managers en
medewerkers.
Het gaat hier vooral om (juridische) normen die van buitenaf worden opgelegd aan het handelen in
en door de organisatie en die gericht zijn op het voorkomen en onverantwoord gedrag. Voorbeelden
zijn de wetten in het land waarin de organisatie opereert, internationale verdragen, conventies en
resoluties.
Om de naleving van de norm te bevorderen worden overtreders gestraft. Bestuurders, managers en
medewerkers worden voorgesteld als rationele, nuts maximaliserende individuen die aanspreekbaar
zijn op de kosten en baten die met hun keuzegedrag samenhangen.
Belangrijke onderdelen van een dergelijke strategie zijn:
• Communicatie van de standaarden en procedures waaraan de bestuurders,
managers en medewerkers zich dienen te houden,
• Controle om te onderzoeken of de medewerkers zich aan de regels houden,
bijvoorbeeld met behulp van ‘mystery guests’,
• Procedures om onethisch gedrag te rapporteren,
• Disciplinaire maatregelen bij overtredingen.
1
