Samenvatting LP3 KT1 AFP, spijsverteringsstelsel

3LP3 KT1 AFP
Werkgroep 1

Spijsverteringsstelsel
Functie spijsverteringsstelsel  voedsel veteren en voedsel bewerken (voedingsstoffen in bloed
opgenomen).

Voedingsstoffen:
1. Koolhydraten (suikers)  brandstoffen en bouwstoffen.
2. Lipiden (vetten)  bouwstoffen en brandstoffen (isolatie en oplosmiddel voor bepaalde
vitaminen).
3. Proteïnen (eiwitten)  bouwstoffen en hulpstoffen (in nood brandstoffen).
4. Mineralen (zouten en sporenelementen)  bouwstoffen en hulpstoffen.
5. Vitaminen  hulpstoffen.
6. Water  oplosmiddel, transportmedium, warmtebuffer, steunstof en vulmiddel.
Voedingsstoffen opgebouwd uit  organische en anorganische moleculen.
Organische stoffen  gemaakt zijn in of door levende organismen.
Anorganische stoffen  gemaakt in niet-levende natuur

Koolhydraten:
- Koolstofatomen met daaraan molecuul water.
- Belangrijkste energieleveranciers van cellen (brandstof).
- Gebruikt voor aanmaak van belangrijke organische verbindingen (DNA en RNA).
- Monosachariden:
 1 ringvormig molecuul.
 C6H12O6
 Glucose (druivensuiker), fructose (vruchtensuiker) en galactose.
 Ribose  C5-ring.
 Kleine moleculen kunnen via poriën in celmembraan diffunderen.
- Disachariden
 2 monosachariden.
 C12H22O11
 Maltose, lactose en sacharose.
- Polysachariden.
 Veel monosachariden.
 (C6H10O5)n
 Zetmeel, glycogeen en cellulose.
Afbraak koolhydraten:
Afbraak van polysachariden en disachariden  mechanisch en chemisch:
- Amylase  knipt zetmeelketen in disachariden (maltose).
- Maltase  splitst de maltosemoleculen in 2 glucosemoleculen.
- Lactase  splitst lactose in glucose en galactose.
- Sacharase  splits sacharose in glucose en fructose.

,Lipiden:
- Niet in water oplosbaar.
- Brandstof.
- Energiereserve (vetweefsel).
- Bouwstof (celmembranen).
- Oplosmiddel voor bepaalde vitaminen.
- Elektrische isolatie rondom zenuwceluitlopers.
- Triglyceriden:
 1 molecuul glycerol en 3 vetzuurmoleculen.
 Verzadigde vetzuren  CnH2n + 1COOH (boterzuur, palmitinezuur en stearinezuur).
 Onverzadigde vetten  oliezuur en linolzuur
- Fosfolipiden:
 Fosfaatmolecuul bij vetzuren  ene kant hydrofoob (waterafstotend) en andere
hydrofiel (wateraantrekkend).
- Steroïden.
 Ringstructuur.
 Cholesterol  belangrijk bestanddeel van celmembranen
 Testosteron en oestrogeen.
Afbraak lipiden:
- Worden afgebroken tot glycerol en vetzuren  lipase.
- Vetzuren minder dan 12 C-atomen  via darmwand direct opgenomen in bloedcapillairen.

Eiwitten:
Essentiële rol bij alle activiteiten en functies in lichaam  verschillende functies:
- Bouwstof (structuureiwitten)  celmembranen, in collageen en in matrix van steunweefsel.
- Enzymen.
- Transport  vervoeren stoffen in en uit cel, plasma-eiwitten transporteren stoffen in bloed.
- Signaalwerking  chemische signalen opvangen en aan cel doorgeven.
- Spierwerking  samentrekking door in en uit elkaar schuiven van actine en myosine.
- Afweer.
- Hormonen.
- Bloedstolling.
- Werking zenuwstelsel.
- In noodgevallen energiebron.
Eiwitten  ketens aan elkaar gekoppelde aminozuren  20 verschillende  peptide binding.

Niet-essentiële aminozuren = 12 aminozuren die lichaam zelf kan maken.
Essentiële aminozuren = 8 aminozuren die in voedsel moeten zitten.
Afbraak eiwitten:
Proteasen = enzymen die eiwitten afbreken  peptidebinding verbroken  aminozuren  via
darmwand opgenomen worden in bloed.

Mineralen:
Zouten  verantwoordelijk voor kristalloïd-osmotische druk van bloed en weefselvocht  kalium,
calcium, natrium, chloride, fosfor en magnesium.
Elektrolyten = opgeloste zouten in bloed.

Spoorelementen  chemische elementen zoals ijzer, koper, aluminimum, zink, chroom.

, Vitaminen:
Vitaminen  organische verbindingen die onmisbaar zijn voor de enzymsystemen in celstofwisseling.
Lichaam  vitamine D en K maken.

In wateroplosbare vitaminen  gewoon in bloed opgenomen worden (vitamine B en C).
In vet oplosbare vitaminen  vitaminen kunnen pas opgenomen worden met vet (vitaminen A, D, E
en K)

Water:
Lichaam ongeveer 60% uit water  oplosmiddel, transportmedium en warmtebuffer.

Spijsverteringskanaal
Voedsel  maag  darm. Functie spijsverteringsstelsel:
- Opname voedsel uitwendige milieu (eten en drinken).
- Mechanische verkleining en menging van voedsel (kauwen en kneden).
- Chemische bewerking (vertering).
- Vervoer van voedsel door spijsverteringskanaal (peristaltiek).
- Overdracht van voedingsstoffen aan bloed (resorptie).
- Uitscheiding van onverteerde/onverteerbare stoffen (ontlasting).
Bouw van de wand:
Van binnen naar buiten bestaat de wand uit 4 lagen:
1. Mucosa (slijmvlies).
 Tussen epitheelcellen  veel slijm producerende cellen.
 Liggen kliercellen en/of afvoerbuizen van klieren die spijsverteringssappen
afscheiden.
 Lamina propria mucosae = onderliggende laag van slijmvlies  losmazig
bindweefsel.
 Muscularis mucosae = grenst aan lamina  dun laagje glad spierweefsel.
 Contracties gladde spieren  ondersteunen afgifte klierproducten.
2. Submucosa (bindweefsellaag).
 Liggen bloedvaten, lymfevaten, lymfatisch weefsel en zenuwen.
3. Muscularis (glad spierweefsel).
 Glad spierweefsel  binnenste laag kringspieren en daaronder laag lengtespieren 
voor peristaltiek.
4. Serosa (viscerale blad van buikvlies).
 Dun glad vlies  mesotheel op basaalmembraan.
Mondholte:
Mondholte (cavum oris)  begin spijsverteringskanaal en onderdeel
luchtwegen. Functies:
- Kleuren van voedsel door smaak- tast- en temperatuursensoren.
- Verkleining van voedseldeeltjes kauwen en malen.
- Vermengen van voedsel met speeksel.
- Enzymatische afbraak van koolhydraten  ptyaline in speeksel.
- Afweer door antibacteriële stoffen in speeksel.
- Inslikken van voedselbrok
Structuren in de mondholte die een rol spelen bij voedselbewerking:
- Tong.
- Kauwspieren.
- Gebit.
- Speekselklieren.