Aantekeningen van alle hoorcolleges van
Klinische Psychologie
Jaar 2022-2023
Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................................... 2
Hoorcollege 1: Klinische theorieën en theore4sche referen4ekaders .............................................................. 2
Week 2: ........................................................................................................................................................ 11
Hoorcollege 2: Psychoanaly4sche benaderingen van psychopathologie ....................................................... 11
Week 3 ......................................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 3: Classifica4e en diagnos4ek in de klinische psychologie & de diagnos4sche cyclus .............. 19
Hoorcollege 4: angststoornissen & obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen ................................. 26
Week 4 ......................................................................................................................................................... 29
Hoorcollege 5: Middelgebonden stoornissen en verslaving ........................................................................... 29
Week 5 ......................................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 6: depressieve- en bipolaire stemmingsstoornissen ................................................................... 32
Hoorcollege 7a: Soma4sche-symptoom stoornis en verwante stoornissen ................................................... 36
Hoorcollege 7b: voedings- en eetstoornissen.................................................................................................. 39
Week 6 ......................................................................................................................................................... 43
Hoorcollege 8: psycho4sche stoornissen ......................................................................................................... 43
Week 7 ......................................................................................................................................................... 48
Hoorcollege 9: Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfunc4es .............................................. 48
Hoorcollege 10: Trauma- en stressor gerelateerde stoornissen/dissocia4eve stoornissen ........................... 53
Week 8 ......................................................................................................................................................... 58
Hoorcollege 11: inleiding persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................... 58
,Week 1
Hoorcollege 1: Klinische theorieën en theore8sche referen8ekaders
26% van de volwassen Nederlanders psychische stoornis.
DSM-5 = diagnos9ek bundel waar alle psychische stoornissen in beschreven staan (DSM-5-
TR, meest recente versie) niet alleen classificeren van psychische stoornissen, (vooral) ook
diagnose, behandeling, preven9e en onderzoek.
Wat verstaan we onder abnormaal gedrag?
Klinische psychologie is het vakgebied van de psychologie dat zich bezighoudt met
afwijkend, slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag.
- Binnen een persoon
o Bv. excessief drinken, dwanggedachten of extreme angsten
Of:
- In rela9e tot andere mensen
o Bv. overbezorgd, extreem agressief of extreem teruggetrokken
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal gedrag wordt beschouwd (Seligman, Walker
en Rosenhan, 2001)
1. Persoonlijk lijden
2. De (dis)func9onaliteit van het gedrag (bv. als je niet meer kunt werken)
3. Irra9oneel en onbegrijpelijk gedrag (bv. gedrag dat we zelf niet begrijpen, bv. boulimia
pa9ënt)
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies (bv. gedrag dat niet passend is bij hoe de
persoon zich normaal gedraagt)
5. Opvallend en onconven9oneel gedrag (bv. gezicht met doodshoofden tatoeëren)
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt (bv. iemand die in
zijn onderbroek naar de supermarkt gaat, hier krijgen wij zelf een ongemakkelijk
gevoel bij).
7. Het overtreden van morele normen (bv. iets wat in strijdt is met eigen morele
normen)
Defini9e psychische stoornis volgens APA: Een syndroom gekenmerkt door klinische
significante symptomen op het gebied van cogni9eve func9es, de emo9eregula9e, of het
gedrag van een persoon, dar een ui9ng is van een disfunc9e in de psychologische,
biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychische
func9oneren.
Wat APA duidelijk benoemd:
- Persoonlijk lijden (bv. ook waar anderen last van hebben)
- Beperkingen in het func9oneren (beroepsma9g, sociaal)
Je spreekt van een stoornis als er van deze twee factoren sprake is.
2
,Aantal dingen waarbij je niet kunt spreken van een stoornis:
- Te verwachten en cultureel aanvaardbare reac9es (bv. bepaald cultureel ritueel)
- Gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een poli9eke, religieuze of seksuele
minderheid (bv. milieuac9visme).
- Niet voortkomend uit persoonlijk conflict tussen individu en maatschappij.
Drie modellen die rich6ng kunnen geven aan normaal/abnormaal gedrag
1. Sta8s8sch model (hiermee kun je uitspraken doen ‘wat is nou normafwijkend?’ – is
het arbitrair?) – afwijken van het gemiddelde hoec niet al9jd problema9sch te zijn. >
sommige symptomen hebben geen normaalverdeling
= bruikbaar bij symptomen die normaal zijn verdeeld in de samenleving.
Kri9ek:
1. Grens is arbitrair (willekeurig)
2. Specificeert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn
3. Onduidelijk of er sprake is van individueel lijden
2. Medisch of ziektemodel (bij ziekte van een pa9ënt wordt er een diagnose gesteld >
vervolgend wordt er een therapie opgesteld en dit zou moeten leiden tot genezing).
We noemen iets zo, omdat we de oorzaak kennen (bv. diabetes). Therapeut staat
centraal, rol van pa9ënt is passief.
= is voornamelijk bruikbaar bij stoornissen waarbij een duidelijke biologische oorzaak is
vastgesteld.
3
, Somatogeen: somatogene pijn wordt veroorzaakt door prikkeling van zenuwuiteinden in de
betreffende structuur (huid, gewricht, spier)
Psychogeen: door psychische oorzaken en invloeden ontstaan.
Kri9ek:
- Bij veel psychische stoornissen geen onderliggend mechanisme aangetoond
- S9gma9sering (=het proces waarbij een groep met gemeenschappelijke en
afwijkende kenmerken en/of gedragingen labelt, veroordeelt en uitsluit).
3. Leer- of onderwijsmodel. > als reac9e op het medische model ontwikkeld. In context
van het onderwijs. Wordt niet gedefinieerd in termen van ziekte. Oorzaken zijn niet
biologisch, maar het gevolg van fouten in de leerprocessen (gaat echt om leerdoelen
en vaardigheden). = voornamelijk bruikbaar als omgeving en situa9e een rol speelt.
Neurobiologische benaderingen van psychopathologie (gene6sch perspec6ef &
cogni6ef neurowetenschappelijk perspec6ef)
Neurobiologische benadering: focus ligt op genen en neurobiologische processen in de
hersenen (bv. neurotransmihers, afwijkingen in bepaalde hersengebieden) bij
psychopathologisch gedrag.
1. (Klinisch-)gene8sch perspec8ef: veel eigenschappen zijn overerf baar. Misschien is
dat bij psychische stoornissen ook wel het geval.
- Familiestudies (las9g: wordt ook een groot deel van de omgeving gedeeld)
- Tweelingstudies (100% gene9sch materiaal
o Concordan8e: mate waarin eigenschappen bij 2 familieleden voorkomen
o Concordan8e coëfficiënt: tussen 0-1 > hoe dichter bij 1, hoe meer het
kenmerk wordt verklaard door genen.
§ Vergelijken van de twee coëfficiënten.
- Adop9estudies
4
Klinische Psychologie
Jaar 2022-2023
Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................................... 2
Hoorcollege 1: Klinische theorieën en theore4sche referen4ekaders .............................................................. 2
Week 2: ........................................................................................................................................................ 11
Hoorcollege 2: Psychoanaly4sche benaderingen van psychopathologie ....................................................... 11
Week 3 ......................................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 3: Classifica4e en diagnos4ek in de klinische psychologie & de diagnos4sche cyclus .............. 19
Hoorcollege 4: angststoornissen & obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen ................................. 26
Week 4 ......................................................................................................................................................... 29
Hoorcollege 5: Middelgebonden stoornissen en verslaving ........................................................................... 29
Week 5 ......................................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 6: depressieve- en bipolaire stemmingsstoornissen ................................................................... 32
Hoorcollege 7a: Soma4sche-symptoom stoornis en verwante stoornissen ................................................... 36
Hoorcollege 7b: voedings- en eetstoornissen.................................................................................................. 39
Week 6 ......................................................................................................................................................... 43
Hoorcollege 8: psycho4sche stoornissen ......................................................................................................... 43
Week 7 ......................................................................................................................................................... 48
Hoorcollege 9: Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfunc4es .............................................. 48
Hoorcollege 10: Trauma- en stressor gerelateerde stoornissen/dissocia4eve stoornissen ........................... 53
Week 8 ......................................................................................................................................................... 58
Hoorcollege 11: inleiding persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................... 58
,Week 1
Hoorcollege 1: Klinische theorieën en theore8sche referen8ekaders
26% van de volwassen Nederlanders psychische stoornis.
DSM-5 = diagnos9ek bundel waar alle psychische stoornissen in beschreven staan (DSM-5-
TR, meest recente versie) niet alleen classificeren van psychische stoornissen, (vooral) ook
diagnose, behandeling, preven9e en onderzoek.
Wat verstaan we onder abnormaal gedrag?
Klinische psychologie is het vakgebied van de psychologie dat zich bezighoudt met
afwijkend, slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag.
- Binnen een persoon
o Bv. excessief drinken, dwanggedachten of extreme angsten
Of:
- In rela9e tot andere mensen
o Bv. overbezorgd, extreem agressief of extreem teruggetrokken
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal gedrag wordt beschouwd (Seligman, Walker
en Rosenhan, 2001)
1. Persoonlijk lijden
2. De (dis)func9onaliteit van het gedrag (bv. als je niet meer kunt werken)
3. Irra9oneel en onbegrijpelijk gedrag (bv. gedrag dat we zelf niet begrijpen, bv. boulimia
pa9ënt)
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies (bv. gedrag dat niet passend is bij hoe de
persoon zich normaal gedraagt)
5. Opvallend en onconven9oneel gedrag (bv. gezicht met doodshoofden tatoeëren)
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt (bv. iemand die in
zijn onderbroek naar de supermarkt gaat, hier krijgen wij zelf een ongemakkelijk
gevoel bij).
7. Het overtreden van morele normen (bv. iets wat in strijdt is met eigen morele
normen)
Defini9e psychische stoornis volgens APA: Een syndroom gekenmerkt door klinische
significante symptomen op het gebied van cogni9eve func9es, de emo9eregula9e, of het
gedrag van een persoon, dar een ui9ng is van een disfunc9e in de psychologische,
biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychische
func9oneren.
Wat APA duidelijk benoemd:
- Persoonlijk lijden (bv. ook waar anderen last van hebben)
- Beperkingen in het func9oneren (beroepsma9g, sociaal)
Je spreekt van een stoornis als er van deze twee factoren sprake is.
2
,Aantal dingen waarbij je niet kunt spreken van een stoornis:
- Te verwachten en cultureel aanvaardbare reac9es (bv. bepaald cultureel ritueel)
- Gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een poli9eke, religieuze of seksuele
minderheid (bv. milieuac9visme).
- Niet voortkomend uit persoonlijk conflict tussen individu en maatschappij.
Drie modellen die rich6ng kunnen geven aan normaal/abnormaal gedrag
1. Sta8s8sch model (hiermee kun je uitspraken doen ‘wat is nou normafwijkend?’ – is
het arbitrair?) – afwijken van het gemiddelde hoec niet al9jd problema9sch te zijn. >
sommige symptomen hebben geen normaalverdeling
= bruikbaar bij symptomen die normaal zijn verdeeld in de samenleving.
Kri9ek:
1. Grens is arbitrair (willekeurig)
2. Specificeert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn
3. Onduidelijk of er sprake is van individueel lijden
2. Medisch of ziektemodel (bij ziekte van een pa9ënt wordt er een diagnose gesteld >
vervolgend wordt er een therapie opgesteld en dit zou moeten leiden tot genezing).
We noemen iets zo, omdat we de oorzaak kennen (bv. diabetes). Therapeut staat
centraal, rol van pa9ënt is passief.
= is voornamelijk bruikbaar bij stoornissen waarbij een duidelijke biologische oorzaak is
vastgesteld.
3
, Somatogeen: somatogene pijn wordt veroorzaakt door prikkeling van zenuwuiteinden in de
betreffende structuur (huid, gewricht, spier)
Psychogeen: door psychische oorzaken en invloeden ontstaan.
Kri9ek:
- Bij veel psychische stoornissen geen onderliggend mechanisme aangetoond
- S9gma9sering (=het proces waarbij een groep met gemeenschappelijke en
afwijkende kenmerken en/of gedragingen labelt, veroordeelt en uitsluit).
3. Leer- of onderwijsmodel. > als reac9e op het medische model ontwikkeld. In context
van het onderwijs. Wordt niet gedefinieerd in termen van ziekte. Oorzaken zijn niet
biologisch, maar het gevolg van fouten in de leerprocessen (gaat echt om leerdoelen
en vaardigheden). = voornamelijk bruikbaar als omgeving en situa9e een rol speelt.
Neurobiologische benaderingen van psychopathologie (gene6sch perspec6ef &
cogni6ef neurowetenschappelijk perspec6ef)
Neurobiologische benadering: focus ligt op genen en neurobiologische processen in de
hersenen (bv. neurotransmihers, afwijkingen in bepaalde hersengebieden) bij
psychopathologisch gedrag.
1. (Klinisch-)gene8sch perspec8ef: veel eigenschappen zijn overerf baar. Misschien is
dat bij psychische stoornissen ook wel het geval.
- Familiestudies (las9g: wordt ook een groot deel van de omgeving gedeeld)
- Tweelingstudies (100% gene9sch materiaal
o Concordan8e: mate waarin eigenschappen bij 2 familieleden voorkomen
o Concordan8e coëfficiënt: tussen 0-1 > hoe dichter bij 1, hoe meer het
kenmerk wordt verklaard door genen.
§ Vergelijken van de twee coëfficiënten.
- Adop9estudies
4
