Materieel Strafrecht
Overzicht tentamenonderwerpen
1 Causaliteit vaststellen
2 Opzet aantonen
3 Schuld (culpa) aantonen
4 Poging
5 Voorbereiding
6 Medeplegen vaststellen
7 Medeplichtigheid vaststellen
8 Overmacht (in de zin van noodtoestand)
9 Noodweer(exces)
10 Ne bis in idem-beginsel
11 Samenloop
12 Strafbaarheid rechtspersoon vaststellen
13 Strafbaarheid feitelijk leidinggevende vaststellen
,1 Causaliteit vaststellen
Rechtsvraag
De vraag is of er een causaal verband bestaat tussen de gedraging van de verdachte en het
ingetreden gevolg?
Juridisch kader en feiten
Sinds het arrest Letale Longembolie wordt causaliteit vastgesteld aan de hand van de leer van de
redelijke toerekening.
Is er sprake van een ‘conditio sine qua non’?
Conditio sine qua non is bij causaliteit de ondergrens, wat inhoudt dat het gedrag in kwestie
een onmisbare voorwaarde is geweest voor het ingetreden gevolg. Tussen deze onmisbare
schakels bestaat een causaal verband.
Conditio sine qua non kan moeilijk vast te stellen zijn
Het vaststellen van conditio sine qua non kan in sommige gevallen ingewikkeld zij, zoals bij:
- Een gebeurtenis nadien
o Een gemaakte fout (arrest Aortaperforatie)
o Een ingetreden complicatie na behandeling (arrest Longembolie)
o Een gemaakte keuze door het slachtoffer (arrest Dwarslaesie)
- Een twijfel (arrest Groninger HIV)
- Een nalaten (arrest Shaken baby)
Deze gevallen kennen ieder eigen eisen om de conditio sine qua non alsnog vast te stellen,
welke uiteengezet zijn in de betreffende arresten.
Is er voldaan aan de algemene indicatoren?
De algemene indicatoren bij causaliteit, zijn:
1. Aard van de gedraging
Is de gedraging naar haar aard geschikt om het gevolg teweeg te brengen, of
heeft het de kans op het gevolg vergroot?
2. Opzet/ schuld verband
Past de opzet of schuld uit de delictsomschrijving bij de betreffende casus?
3. Ratio delictsomschrijving
Wat beoogd de delictsomschrijving te beschermen en wat is er in de betreffende
casus geschonden?
4. Oude causaliteitstheorieën
Zijn oude theorieën relevant, zoals de leer van de voorzienbaarheid?
Conclusie
Kan het ingetreden gevolg redelijkerwijs worden toegerekend aan de verdachte?
, 2 Opzet aantonen
Rechtsvraag
De vraag is of de verdachte met opzet heeft gehandeld?
Juridisch kader en feiten
Opzet is willens en wetens handelen, waar drie gradaties van te onderscheiden zijn:
1. Vol opzet (handelen met oogmerk)
2. Noodzakelijkheidsbewustzijn
3. Voorwaardelijk opzet (bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans)
Voorwaardelijk opzet
Is de ondergrens van opzet. Zodra er geen sprake is van vol opzet of
noodzakelijkheidsbewustzijn, wordt hiernaar gekeken. Vaststellen van voorwaardelijk opzet
gaat aan de hand van de volgende punten:
1. Aanmerkelijke kans op het gevolg
Is er een reële, niet onwaarschijnlijke mogelijkheid? (arrest Aanmerkelijke kans). Dit
dient onafhankelijk van de aard van het gevolg te worden beoordeeld (arrest HIV I).
2. Bewustzijn van die kans op het gevolg
Was de verdachte zich bewust van de kans? Dit is af te leiden uit verklaringen, en
dient anders te worden beoordeeld vanuit de blik van een gemiddelde derde.
3. Aanvaarding van die kans op het gevolg
Heeft de verdachte de kans op het gevolg aanvaard? Dit kan worden beoordeeld
door te kijken naar:
o Feitelijke handelingen (arrest Porsche)
o Verklaringen (arrest Enkhuizer doodslag)
Voorbedachte raad is een strafverzwarend bestanddeel van opzet, ontoerekenbaarheid hoeft aan
het aantonen hiervan niet in de weg te staan (arrest Voorbedachte raad II).
Conclusie
Kan opzet van de verdachte worden bewezen?
Overzicht tentamenonderwerpen
1 Causaliteit vaststellen
2 Opzet aantonen
3 Schuld (culpa) aantonen
4 Poging
5 Voorbereiding
6 Medeplegen vaststellen
7 Medeplichtigheid vaststellen
8 Overmacht (in de zin van noodtoestand)
9 Noodweer(exces)
10 Ne bis in idem-beginsel
11 Samenloop
12 Strafbaarheid rechtspersoon vaststellen
13 Strafbaarheid feitelijk leidinggevende vaststellen
,1 Causaliteit vaststellen
Rechtsvraag
De vraag is of er een causaal verband bestaat tussen de gedraging van de verdachte en het
ingetreden gevolg?
Juridisch kader en feiten
Sinds het arrest Letale Longembolie wordt causaliteit vastgesteld aan de hand van de leer van de
redelijke toerekening.
Is er sprake van een ‘conditio sine qua non’?
Conditio sine qua non is bij causaliteit de ondergrens, wat inhoudt dat het gedrag in kwestie
een onmisbare voorwaarde is geweest voor het ingetreden gevolg. Tussen deze onmisbare
schakels bestaat een causaal verband.
Conditio sine qua non kan moeilijk vast te stellen zijn
Het vaststellen van conditio sine qua non kan in sommige gevallen ingewikkeld zij, zoals bij:
- Een gebeurtenis nadien
o Een gemaakte fout (arrest Aortaperforatie)
o Een ingetreden complicatie na behandeling (arrest Longembolie)
o Een gemaakte keuze door het slachtoffer (arrest Dwarslaesie)
- Een twijfel (arrest Groninger HIV)
- Een nalaten (arrest Shaken baby)
Deze gevallen kennen ieder eigen eisen om de conditio sine qua non alsnog vast te stellen,
welke uiteengezet zijn in de betreffende arresten.
Is er voldaan aan de algemene indicatoren?
De algemene indicatoren bij causaliteit, zijn:
1. Aard van de gedraging
Is de gedraging naar haar aard geschikt om het gevolg teweeg te brengen, of
heeft het de kans op het gevolg vergroot?
2. Opzet/ schuld verband
Past de opzet of schuld uit de delictsomschrijving bij de betreffende casus?
3. Ratio delictsomschrijving
Wat beoogd de delictsomschrijving te beschermen en wat is er in de betreffende
casus geschonden?
4. Oude causaliteitstheorieën
Zijn oude theorieën relevant, zoals de leer van de voorzienbaarheid?
Conclusie
Kan het ingetreden gevolg redelijkerwijs worden toegerekend aan de verdachte?
, 2 Opzet aantonen
Rechtsvraag
De vraag is of de verdachte met opzet heeft gehandeld?
Juridisch kader en feiten
Opzet is willens en wetens handelen, waar drie gradaties van te onderscheiden zijn:
1. Vol opzet (handelen met oogmerk)
2. Noodzakelijkheidsbewustzijn
3. Voorwaardelijk opzet (bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans)
Voorwaardelijk opzet
Is de ondergrens van opzet. Zodra er geen sprake is van vol opzet of
noodzakelijkheidsbewustzijn, wordt hiernaar gekeken. Vaststellen van voorwaardelijk opzet
gaat aan de hand van de volgende punten:
1. Aanmerkelijke kans op het gevolg
Is er een reële, niet onwaarschijnlijke mogelijkheid? (arrest Aanmerkelijke kans). Dit
dient onafhankelijk van de aard van het gevolg te worden beoordeeld (arrest HIV I).
2. Bewustzijn van die kans op het gevolg
Was de verdachte zich bewust van de kans? Dit is af te leiden uit verklaringen, en
dient anders te worden beoordeeld vanuit de blik van een gemiddelde derde.
3. Aanvaarding van die kans op het gevolg
Heeft de verdachte de kans op het gevolg aanvaard? Dit kan worden beoordeeld
door te kijken naar:
o Feitelijke handelingen (arrest Porsche)
o Verklaringen (arrest Enkhuizer doodslag)
Voorbedachte raad is een strafverzwarend bestanddeel van opzet, ontoerekenbaarheid hoeft aan
het aantonen hiervan niet in de weg te staan (arrest Voorbedachte raad II).
Conclusie
Kan opzet van de verdachte worden bewezen?
