Onderwijsgroep 1: Somatoforme stoornissen
1. Wat zijn somatoforme stoornissen en welke zijn er?
Gupta, Mishta & Bhatnagar (2007)
Medisch onverklaarde lichamelijke klachten zijn veelvoorkomende problemen bij patiënten, artsen
en de gehele gezondheidszorg. Er bestaan verschillende definities van somatische problematiek
welke een groot omvattend probleem verwoorden waarbij patiënten last hebben van lichamelijke
klachten waarbij geen conventionele pathologie kan worden geïdentificeerd. Somatoforme
stoornissen zijn aanwezig bij 20 tot 30% van de patiënten in een huisartsenpraktijk. Vaak krijgen
patiënten niet de juiste behandeling wat kan lijden tot blijvende schade en iatrogene somatische
fixatie. De arts-patiënt relatie wordt hierdoor negatief beïnvloed en artsen worden gefrustreerd.
Somatische problematiek kan effectief worden behandeld in gespecialiseerde zorg, bijvoorbeeld voor
cognitieve gedragstherapie.
De DSM-IV-TR geeft een inhoudelijke beschrijving van somatoforme stoornissen als het hebben van
lichamelijke klachten, zonder dat daar een directe medische verklaring voor gevonden kan worden.
Deze klachten leveren significante lijdensdruk op en gaan samen met beperkingen in het
functioneren. Daarbij ontstaan vaak extreme gedachten, gevoelens en gedragingen over de klachten
die ervaren worden.
Spinhoven, Bouman & Hoogduin (2001)
De DSM-IV onderscheid de volgende somatoforme stoornissen:
• Somatisatiestoornis
• Ongedifferentieerde somatoforme stoornis
• Conversiestoornis
• Pijnstoornis
• Hypochondrie
• Stoornis in de lichaamsbeleving
• Somatoforme stoornis niet anderszins omschreven
Veel patiënten vertonen mengbeelden van somatoforme en andere psychiatrische stoornissen.
Bijvoorbeeld, somatisatiestoornis overlapt met depressie en persoonlijkheidsstoornissen, en
hypochondrie en BDD hebben kenmerken van angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornis.
Algemene kenmerken somatoforme stoornissen
• De aanwezigheid van lichamelijke klachten, die de suggestie wekken van de aanwezigheid
van een lichamelijke aandoening en die niet volledig verklaard kunnen worden door een
lichamelijke aandoening, door het directe effect van het gebruik van middelen of door een
andere psychische stoornis
• Verwijzing naar psychiater of psycholoog vindt pas plaats nadat eerder een traject van
lichamelijk onderzoek is doorlopen
• Het psychische aspect van de somatoforme stoornissen betreft als regel niet de oorzaak van
de lichamelijke klachten. Centraal staat de manier waarop klachten worden beleefd, de
1. Wat zijn somatoforme stoornissen en welke zijn er?
Gupta, Mishta & Bhatnagar (2007)
Medisch onverklaarde lichamelijke klachten zijn veelvoorkomende problemen bij patiënten, artsen
en de gehele gezondheidszorg. Er bestaan verschillende definities van somatische problematiek
welke een groot omvattend probleem verwoorden waarbij patiënten last hebben van lichamelijke
klachten waarbij geen conventionele pathologie kan worden geïdentificeerd. Somatoforme
stoornissen zijn aanwezig bij 20 tot 30% van de patiënten in een huisartsenpraktijk. Vaak krijgen
patiënten niet de juiste behandeling wat kan lijden tot blijvende schade en iatrogene somatische
fixatie. De arts-patiënt relatie wordt hierdoor negatief beïnvloed en artsen worden gefrustreerd.
Somatische problematiek kan effectief worden behandeld in gespecialiseerde zorg, bijvoorbeeld voor
cognitieve gedragstherapie.
De DSM-IV-TR geeft een inhoudelijke beschrijving van somatoforme stoornissen als het hebben van
lichamelijke klachten, zonder dat daar een directe medische verklaring voor gevonden kan worden.
Deze klachten leveren significante lijdensdruk op en gaan samen met beperkingen in het
functioneren. Daarbij ontstaan vaak extreme gedachten, gevoelens en gedragingen over de klachten
die ervaren worden.
Spinhoven, Bouman & Hoogduin (2001)
De DSM-IV onderscheid de volgende somatoforme stoornissen:
• Somatisatiestoornis
• Ongedifferentieerde somatoforme stoornis
• Conversiestoornis
• Pijnstoornis
• Hypochondrie
• Stoornis in de lichaamsbeleving
• Somatoforme stoornis niet anderszins omschreven
Veel patiënten vertonen mengbeelden van somatoforme en andere psychiatrische stoornissen.
Bijvoorbeeld, somatisatiestoornis overlapt met depressie en persoonlijkheidsstoornissen, en
hypochondrie en BDD hebben kenmerken van angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornis.
Algemene kenmerken somatoforme stoornissen
• De aanwezigheid van lichamelijke klachten, die de suggestie wekken van de aanwezigheid
van een lichamelijke aandoening en die niet volledig verklaard kunnen worden door een
lichamelijke aandoening, door het directe effect van het gebruik van middelen of door een
andere psychische stoornis
• Verwijzing naar psychiater of psycholoog vindt pas plaats nadat eerder een traject van
lichamelijk onderzoek is doorlopen
• Het psychische aspect van de somatoforme stoornissen betreft als regel niet de oorzaak van
de lichamelijke klachten. Centraal staat de manier waarop klachten worden beleefd, de
