SOQ-22803 Soil 2 samenvatting
1 Wat is een bodem?
1.1 Structuur van kleimineralen
Kleimineralen hebben door hun bijzondere fysisch-chemische eigenschappen veel invloed op de
bodem. Kleimineralen worden gekarakteriseerd door hun inwendige structuur, en minder door
deeltjesgrootte. Kleimineralen worden voornamelijk gevormd door verwering van primaire silicaten,
met name veldspaten. Ze zijn opgebouwd uit afwisselde kristallagen, bestaande uit octaëders (O) en
tetraëders (T). De O-laag bestaat uit een enkele laag kationen (Al, Mg, Fe), omgeven door zes
hydroxyl (OH-) groepen. De T-laag bestaat uit SiO4, waarbij drie van de vier O’s worden gedeeld met
de aanliggende tetraëders.
Klei is vaak negatief geladen; dit komt door isomorfe substitutie. Bij dit proces wordt een ion
vervangen voor een ion met eenzelfde grootte (ionstraal) maar met een andere lading. Een deel van
de tetraëdische Si4+ wordt vervangen voor Fe2+ of Mg2+. Het gevolg is een negatief
ladingsoverschot, wat gecompenseerd moet worden; dit gebeurd door adsorptie van
kationen die zich tussen de TOT- of TO-platen bevinden.
Kaoliniet is opgebouwd uit TO-platen; kent weinig isomorfe substitutie; adsorbeert daardoor
weinig kationen. In illiet en smectiet is er sprake van een TOT-plaat. Beiden adsorberen veel
kationen als gevolg van veel isomorfe substitutie. Illiet zwelt en krimt minder dan smectiet,
omdat het goed K+ weet vast te houden.
1.2 Verzouting en alkalisatie
In aride en semi-aride gebieden kan een groot deel van zouten, die met regen, grond- of
irrigatiewater worden aangevoerd, in de bodem achterblijven. Dit leidt uiteindelijk tot sterke
verzouting waarbij zelfs makkelijk oplosbare zouten kunnen neerslaan, bv Na2+ met HCO3-. Het
neerslaan van natrium met carbonaten gaat gepaard met een sterke verhoging van de pH; dit proces
wordt alkalisatie genoemd. De ophoping van Na2+ (neergeslagen), die altijd bij alkalisatie en vaak bij
verzouting optreedt, noemen we sodificatie. Verzouting is zeer schadelijk voor plantengroei.
1.3 Naamgeving en classificatie
Het classificeren van bodems heeft als voordelen:
Gegevens worden samengevat
Er kan duidelijk over gecommuniceerd worden
Er ontstaat inzicht in bodemvormende processen
Het kan dienen als indicatie van bodemgeschiktheid
1.3.1 Genetische horizontaanduidingen
Bodemhorizonten worden aangeduid met het bodemvormende proces dat voor de horizont
verantwoordelijk wordt geacht; dit gebeurt met een ABC-horizontaanduiding:
1 Wat is een bodem?
1.1 Structuur van kleimineralen
Kleimineralen hebben door hun bijzondere fysisch-chemische eigenschappen veel invloed op de
bodem. Kleimineralen worden gekarakteriseerd door hun inwendige structuur, en minder door
deeltjesgrootte. Kleimineralen worden voornamelijk gevormd door verwering van primaire silicaten,
met name veldspaten. Ze zijn opgebouwd uit afwisselde kristallagen, bestaande uit octaëders (O) en
tetraëders (T). De O-laag bestaat uit een enkele laag kationen (Al, Mg, Fe), omgeven door zes
hydroxyl (OH-) groepen. De T-laag bestaat uit SiO4, waarbij drie van de vier O’s worden gedeeld met
de aanliggende tetraëders.
Klei is vaak negatief geladen; dit komt door isomorfe substitutie. Bij dit proces wordt een ion
vervangen voor een ion met eenzelfde grootte (ionstraal) maar met een andere lading. Een deel van
de tetraëdische Si4+ wordt vervangen voor Fe2+ of Mg2+. Het gevolg is een negatief
ladingsoverschot, wat gecompenseerd moet worden; dit gebeurd door adsorptie van
kationen die zich tussen de TOT- of TO-platen bevinden.
Kaoliniet is opgebouwd uit TO-platen; kent weinig isomorfe substitutie; adsorbeert daardoor
weinig kationen. In illiet en smectiet is er sprake van een TOT-plaat. Beiden adsorberen veel
kationen als gevolg van veel isomorfe substitutie. Illiet zwelt en krimt minder dan smectiet,
omdat het goed K+ weet vast te houden.
1.2 Verzouting en alkalisatie
In aride en semi-aride gebieden kan een groot deel van zouten, die met regen, grond- of
irrigatiewater worden aangevoerd, in de bodem achterblijven. Dit leidt uiteindelijk tot sterke
verzouting waarbij zelfs makkelijk oplosbare zouten kunnen neerslaan, bv Na2+ met HCO3-. Het
neerslaan van natrium met carbonaten gaat gepaard met een sterke verhoging van de pH; dit proces
wordt alkalisatie genoemd. De ophoping van Na2+ (neergeslagen), die altijd bij alkalisatie en vaak bij
verzouting optreedt, noemen we sodificatie. Verzouting is zeer schadelijk voor plantengroei.
1.3 Naamgeving en classificatie
Het classificeren van bodems heeft als voordelen:
Gegevens worden samengevat
Er kan duidelijk over gecommuniceerd worden
Er ontstaat inzicht in bodemvormende processen
Het kan dienen als indicatie van bodemgeschiktheid
1.3.1 Genetische horizontaanduidingen
Bodemhorizonten worden aangeduid met het bodemvormende proces dat voor de horizont
verantwoordelijk wordt geacht; dit gebeurt met een ABC-horizontaanduiding:
