Hoofdstuk 1
1.1 Inleiding
- Psychopathologie: een deelgebied van de psychiatrie en de psychologie dat zich
bezighoudt met het beschrijven ban psychische stoornissen, oorzaken daarvan
en behandelingen daarvoor.
- Psychiatrie: medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en
behandelingen van psychische stoornissen.
- Klinische psychologie: tak van de psychologie die zich bezighoudt met de
beschrijving, de oorzaken en de behandeling van psychische stoornissen om het
geestelijk welzijn te bevorderen.
- Psycholoog: iemand die de universitaire studie psychologie heeft voltooid.
- GZ-psycholoog: psycholoog die na zijn studie een aanvullende opleiding heeft
gevolg en in het BIG-register is ingeschreven. Een gz-psycholoog is bevoegd tot
het diagnosticeren en behandelen van psychische stoornissen.
- Psychiater: iemand die na de studie geneeskunde een vervolgopleiding heeft
gedaan waarin hij of zij zich heeft gespecialiseerd in het diagnosticeren en
behandelen van patiënten met psychische stoornissen. Een psychiater mag in
tegenstelling tot een psycholoog medicatie voorschrijven.
- Psychische stoornis: Het geheel van afwijkende emoties, gedachten op
gedragspatronen dat wordt gekenmerkt door onder andere een storing in het
functioneren en lijden.
1.2 Afwijkend gedrag
Hier volgt een overzicht van de meest gebruikte criteria:
1. Uitzonderlijk: uitzonderlijk gedrag wordt dikwijls als afwijkend beschouwd.
2. Sociaal afwijkend: alle samenlevingen hebben normen die bepalen welke vormen van
gedrag acceptabel zijn in een bepaalde context. Gedrag die mensen in de ene cultuur
normaal vinden, kan door mensen in een andere cultuur als afwijkend worden
aangemerkt. Als behandelaard zich afvragen of gedrag normaal of afwijkend is,
moeten ze dus rekening houden met culturele verschillen.
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteit: normaal gesproken vormen onze
zintuigen en cognitieve processen een accurate mentale representatie van onze
omgeving. Als iemand dingen ziet of stemmen hoort die er in werkelijkheid niet zijn,
zeggen we dat hij hallucineert. Dat wordt in onze cultuur gewoonlijk opgevat als teken
van een onderliggende psychische stoornis.
1
, 4. Aanzienlijke emotioneel lijden van de persoon: persoonlijk lijden als gevolg van
problematische emoties als angst en depressie kan afwijkend zijn. Soms zijn angst en
depressie echter heel normale reacties op een situatie.
5. Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat geen bevrediging, maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we over het algemeen afwijkend.
6. Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkene zelf of voor anderen, noemen
we gewoonlijk ook afwijkend. Ook hier is de sociale context van groot belang.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
- Abnormale gedragspatronen kunnen zich in verschillende culturen op
verschillende wijzen uiten. Zo ervaren westerlingen angst vaak in de vorm van
bezorgdheid over het niet kunnen betalen van de hypotheek, het mogelijke verlies van
een baan etc.
- In een aantal Afrikaanse culturen neemt angst echter vaak de vorm aan van
vrees dat men zich niet kan voortplanten. Zelf de woorden waarmee we psychische
stoornissen beschrijven, hebben in andere culturen een andere betekenis.
Uit deze verschillen blijkt hoe belangrijk het is dat we uitzoeken of onze opvattingen
over afwijkend gedrag en emoties wel geldig zijn, voordat we ze in andere culturen
toepassen.
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
1. Hippocrates: de beroemde arts uit de gouden eeuw van Griekenland, tartte het
overheersende geloof van zijn tijd door te stellen dat ziekten van lichaam en geest het
gevolg waren van natuurlijke oorzaken, en niet van bezetenheid door bovennatuurlijke
geesten.
Hij stelde dat de gezondheid van het lichaam en de geest wordt bepaald door een
evenwicht in de humores, of lichaamssappen: slijm, zwarte gal, bloed en gele gal. Een
verstoring van het evenwicht tussen de humores, zo meende hij, was verantwoordelijk
voor afwijkend gedrag.
Hij classificeerde abnormale gedragspatronen aan de hand van drie hoofdcategorieën:
melancholie is de categorie van buitensporige depressie
manie verwijst naar uitzonderlijke opwinding en
bezetenheid omvat het bizarre gedrag dat we tegenwoordig aanduiden met
schizofrenie.
2. Exorcisme en heksenvervolgingen: in de middeleeuwen nam het geloof in
bovennatuurlijke oorzaken weer toe, met name de doctrine van de bezetenheid.
Volgens deze doctrine is afwijkend gedrag een teken van bezetenheid door boze
geesten of de duivel. Bezeten mensen werden bij voorkeur door middel van exorcisme
of uitdrijvingen behandeld. Daartoe had de katholieke kerk exorcisten in dienst, die de
boze geesten ervan moesten overtuigen dat lichamen van de bezetenen niet langer
bewoonbaar waren.
- Trepanatie is een procedure waarbij men een gat in de schedel maakt.
Sommige onderzoekers vermoeden dat het gebruik van antieke vorm van chirurgie is.
2
1.1 Inleiding
- Psychopathologie: een deelgebied van de psychiatrie en de psychologie dat zich
bezighoudt met het beschrijven ban psychische stoornissen, oorzaken daarvan
en behandelingen daarvoor.
- Psychiatrie: medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en
behandelingen van psychische stoornissen.
- Klinische psychologie: tak van de psychologie die zich bezighoudt met de
beschrijving, de oorzaken en de behandeling van psychische stoornissen om het
geestelijk welzijn te bevorderen.
- Psycholoog: iemand die de universitaire studie psychologie heeft voltooid.
- GZ-psycholoog: psycholoog die na zijn studie een aanvullende opleiding heeft
gevolg en in het BIG-register is ingeschreven. Een gz-psycholoog is bevoegd tot
het diagnosticeren en behandelen van psychische stoornissen.
- Psychiater: iemand die na de studie geneeskunde een vervolgopleiding heeft
gedaan waarin hij of zij zich heeft gespecialiseerd in het diagnosticeren en
behandelen van patiënten met psychische stoornissen. Een psychiater mag in
tegenstelling tot een psycholoog medicatie voorschrijven.
- Psychische stoornis: Het geheel van afwijkende emoties, gedachten op
gedragspatronen dat wordt gekenmerkt door onder andere een storing in het
functioneren en lijden.
1.2 Afwijkend gedrag
Hier volgt een overzicht van de meest gebruikte criteria:
1. Uitzonderlijk: uitzonderlijk gedrag wordt dikwijls als afwijkend beschouwd.
2. Sociaal afwijkend: alle samenlevingen hebben normen die bepalen welke vormen van
gedrag acceptabel zijn in een bepaalde context. Gedrag die mensen in de ene cultuur
normaal vinden, kan door mensen in een andere cultuur als afwijkend worden
aangemerkt. Als behandelaard zich afvragen of gedrag normaal of afwijkend is,
moeten ze dus rekening houden met culturele verschillen.
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteit: normaal gesproken vormen onze
zintuigen en cognitieve processen een accurate mentale representatie van onze
omgeving. Als iemand dingen ziet of stemmen hoort die er in werkelijkheid niet zijn,
zeggen we dat hij hallucineert. Dat wordt in onze cultuur gewoonlijk opgevat als teken
van een onderliggende psychische stoornis.
1
, 4. Aanzienlijke emotioneel lijden van de persoon: persoonlijk lijden als gevolg van
problematische emoties als angst en depressie kan afwijkend zijn. Soms zijn angst en
depressie echter heel normale reacties op een situatie.
5. Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat geen bevrediging, maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we over het algemeen afwijkend.
6. Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkene zelf of voor anderen, noemen
we gewoonlijk ook afwijkend. Ook hier is de sociale context van groot belang.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
- Abnormale gedragspatronen kunnen zich in verschillende culturen op
verschillende wijzen uiten. Zo ervaren westerlingen angst vaak in de vorm van
bezorgdheid over het niet kunnen betalen van de hypotheek, het mogelijke verlies van
een baan etc.
- In een aantal Afrikaanse culturen neemt angst echter vaak de vorm aan van
vrees dat men zich niet kan voortplanten. Zelf de woorden waarmee we psychische
stoornissen beschrijven, hebben in andere culturen een andere betekenis.
Uit deze verschillen blijkt hoe belangrijk het is dat we uitzoeken of onze opvattingen
over afwijkend gedrag en emoties wel geldig zijn, voordat we ze in andere culturen
toepassen.
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
1. Hippocrates: de beroemde arts uit de gouden eeuw van Griekenland, tartte het
overheersende geloof van zijn tijd door te stellen dat ziekten van lichaam en geest het
gevolg waren van natuurlijke oorzaken, en niet van bezetenheid door bovennatuurlijke
geesten.
Hij stelde dat de gezondheid van het lichaam en de geest wordt bepaald door een
evenwicht in de humores, of lichaamssappen: slijm, zwarte gal, bloed en gele gal. Een
verstoring van het evenwicht tussen de humores, zo meende hij, was verantwoordelijk
voor afwijkend gedrag.
Hij classificeerde abnormale gedragspatronen aan de hand van drie hoofdcategorieën:
melancholie is de categorie van buitensporige depressie
manie verwijst naar uitzonderlijke opwinding en
bezetenheid omvat het bizarre gedrag dat we tegenwoordig aanduiden met
schizofrenie.
2. Exorcisme en heksenvervolgingen: in de middeleeuwen nam het geloof in
bovennatuurlijke oorzaken weer toe, met name de doctrine van de bezetenheid.
Volgens deze doctrine is afwijkend gedrag een teken van bezetenheid door boze
geesten of de duivel. Bezeten mensen werden bij voorkeur door middel van exorcisme
of uitdrijvingen behandeld. Daartoe had de katholieke kerk exorcisten in dienst, die de
boze geesten ervan moesten overtuigen dat lichamen van de bezetenen niet langer
bewoonbaar waren.
- Trepanatie is een procedure waarbij men een gat in de schedel maakt.
Sommige onderzoekers vermoeden dat het gebruik van antieke vorm van chirurgie is.
2
