Verdieping personen en familierecht
Hoorcollege 14 – Het Russische echtscheidingsrecht
1 november 2016, Prof. Mr. Masha Antokolskaia
We zoomen in op het Russische, Turkse, Marokkaanse en Syrische echtscheidingsrecht omdat er in
Nederland veel migranten zijn uit die landen en de stelsels kunnen via het IPR van toepassing zijn.
Daarbij is Russisch echtscheidingsrecht interessant als voorbeeld voor de Oost-Europese landen. Het
is an sich ook interessant want er zijn vele dingen die later verspreid zijn naar andere landen die daar
vandaan komen. Als we straks het Russische echtscheidingsrecht vergelijken met Turkije dan zien we
opvallende kenmerken. Beide landen waren qua geschiedenis niet echt westers. In Rusland ligt het
ietsjes anders, Rusland was christelijk. Het christendom niet van het westen maar een design
geïmporteerd, het was naar orthodoxe christenen. Maar in de tijd dat het geïmporteerd werd was er
nog geen scheiding, dat kwam pas in de 11e eeuw. Voordat de grote hervormingen die in de 18e eeuw
door Peter de Grote die hier ook verbleef, plaatsvond was Rusland echt geen westers land. Interessant
voor ons, het onderzoek naar familierecht, zijn allerlei dingen, bijvoorbeeld: waarom is onze
maatschappij, de omgang tussen mannen en vrouwen, zoals het is? Wat is bepalend daarvoor?
Sommige denken dat het christendom is. In zekere zin wel, maar het christendom heeft altijd
gelijkheid tussen man en vrouw gepreekt. Maar het is ook niet alles. Waarom bijvoorbeeld als we
ergens lopen geeft de man de vrouw voorrang? Tegenwoordig word het niet meer altijd gedaan, maar
waarom zou dat moeten? Waar is de oorsprong van deze traditie? Rond de 11e eeuw, in de westerse
middeleeuwen, ontstaat de traditie van hoogste liefde, waar mannen zich opstellen als dienaren van
vrouwen. De vrouw wordt gezien als meesteres van de man. Hij geeft haar alle tekens van respect en
eer, en benadert haar ook op die manier. Er ontstaat een hele mooie literatuur, geschreven in het oud
Frans. Het is de tijd van troubadouren en de tijd van hoogste liefde. Het is eigenlijk heel bepalend
gebleven voor de hele westerse beschaving, de wijze waarop de vrouw word bejegend in de literatuur
en de politiek en omgangsvormen. Alleen de slaaf geeft een handkus aan zijn meester, maar de man
geeft een handkus aan de vrouw want de vrouw is een meesteres. De man is de dienaar van de vrouw.
De praktijk was helemaal anders, vrouwen waren achtergesteld, ze waren handelingsonbekwaam en
ook in het huwelijk hadden ze het weinig voor het zeggen. Maar uiterlijke vormen waren alsof vrouw
een meesteres was. In de 19e eeuw komt een herleving van die romantiek, een herleving voor de
interesse voor de middeleeuwen en een herleving van die omgangsvormen, maar er zijn ook mensen
die dan zeggen dat het onzin was van de westerse beschaving. Het komt van de dame dat ook in het
huwelijk heel veel kwaad heeft gedaan. Vrouwen hebben dan rechten, ze denken dan dat ze gelijk zijn
en daaruit komen allerlei problemen. Als we daaraan denken was Rusland voor de 18e eeuw niet
westers. Vrouwen zaten binneshuizes en zagen nauwelijks iemand anders dan de naaste gezinsleden.
Alleen de familie en ze gingen naar de kerk. Voor het huwelijk zag de vrouw haar aanstaande
echtgenoot niet. Het christendom heeft voor het huwelijk altijd de instemming van beide partners
vereist maar in de praktijk kwam daar weinig van terecht. Peter de Grote reist naar het westen, naar
Nederland, Engeland en Duitsland, hij vindt het daar helemaal geweldig. Hij komt terug en wil die
omgangsvormen en familiepraktijken introduceren in Rusland. Hij roept de adel bij elkaar en gebied
ze alle baarden af te scheren en de vrouwen verschijnen op de assemblee met blote schouders en
mooie jurken. Mannen vonden het afschuwelijk maar vrouwen vonden het heel snel fantastisch. Ze
werden bejegend als een dame, als een meesteres en dat wilde ze niet meer kwijt. Rusland maakte dit
in de 18e eeuw mee. Maar alleen de bovenklasse. Dus wat gebeurt daarna? Rusland is bevolkt als een
soort twee-bevolking. De hogere klasse, die Frans spreken, opgevoed door Franse gouverneurs,
spreken Frans beter dan het Russisch, ze kleden zich op een westerse manier, hebben westerse
gebruiken, westerse beschaving en de boeren, 95% van de bevolking zijn analfabeet, traditioneel,
kijken naar de mensen alsof ze uit het buitenland komen. Ze begrijpen elkaar letterlijk niet. Dan komt
de revolutie van 1917. In Turkije gebeurt precies hetzelfde, alleen in de 20e eeuw door Ottomaan
ataturk. Dat gebeurt na de eerste wereldoorlog. Turkije is één van de verliezers van de eerste
wereldoorlog. Het grote Ottomaanse rijk verliest de oorlog, samen met Duitsland en de bondgenoten.
Het keizerrijk valt uit elkaar en ataturk wil verschillende dingen: secularisatie, westerse organisatie, en
modernisering. Hij adopteert hele westerse rechtsstelsels en nu hebben we een andere docent maar de
Hoorcollege 14 – Het Russische echtscheidingsrecht
1 november 2016, Prof. Mr. Masha Antokolskaia
We zoomen in op het Russische, Turkse, Marokkaanse en Syrische echtscheidingsrecht omdat er in
Nederland veel migranten zijn uit die landen en de stelsels kunnen via het IPR van toepassing zijn.
Daarbij is Russisch echtscheidingsrecht interessant als voorbeeld voor de Oost-Europese landen. Het
is an sich ook interessant want er zijn vele dingen die later verspreid zijn naar andere landen die daar
vandaan komen. Als we straks het Russische echtscheidingsrecht vergelijken met Turkije dan zien we
opvallende kenmerken. Beide landen waren qua geschiedenis niet echt westers. In Rusland ligt het
ietsjes anders, Rusland was christelijk. Het christendom niet van het westen maar een design
geïmporteerd, het was naar orthodoxe christenen. Maar in de tijd dat het geïmporteerd werd was er
nog geen scheiding, dat kwam pas in de 11e eeuw. Voordat de grote hervormingen die in de 18e eeuw
door Peter de Grote die hier ook verbleef, plaatsvond was Rusland echt geen westers land. Interessant
voor ons, het onderzoek naar familierecht, zijn allerlei dingen, bijvoorbeeld: waarom is onze
maatschappij, de omgang tussen mannen en vrouwen, zoals het is? Wat is bepalend daarvoor?
Sommige denken dat het christendom is. In zekere zin wel, maar het christendom heeft altijd
gelijkheid tussen man en vrouw gepreekt. Maar het is ook niet alles. Waarom bijvoorbeeld als we
ergens lopen geeft de man de vrouw voorrang? Tegenwoordig word het niet meer altijd gedaan, maar
waarom zou dat moeten? Waar is de oorsprong van deze traditie? Rond de 11e eeuw, in de westerse
middeleeuwen, ontstaat de traditie van hoogste liefde, waar mannen zich opstellen als dienaren van
vrouwen. De vrouw wordt gezien als meesteres van de man. Hij geeft haar alle tekens van respect en
eer, en benadert haar ook op die manier. Er ontstaat een hele mooie literatuur, geschreven in het oud
Frans. Het is de tijd van troubadouren en de tijd van hoogste liefde. Het is eigenlijk heel bepalend
gebleven voor de hele westerse beschaving, de wijze waarop de vrouw word bejegend in de literatuur
en de politiek en omgangsvormen. Alleen de slaaf geeft een handkus aan zijn meester, maar de man
geeft een handkus aan de vrouw want de vrouw is een meesteres. De man is de dienaar van de vrouw.
De praktijk was helemaal anders, vrouwen waren achtergesteld, ze waren handelingsonbekwaam en
ook in het huwelijk hadden ze het weinig voor het zeggen. Maar uiterlijke vormen waren alsof vrouw
een meesteres was. In de 19e eeuw komt een herleving van die romantiek, een herleving voor de
interesse voor de middeleeuwen en een herleving van die omgangsvormen, maar er zijn ook mensen
die dan zeggen dat het onzin was van de westerse beschaving. Het komt van de dame dat ook in het
huwelijk heel veel kwaad heeft gedaan. Vrouwen hebben dan rechten, ze denken dan dat ze gelijk zijn
en daaruit komen allerlei problemen. Als we daaraan denken was Rusland voor de 18e eeuw niet
westers. Vrouwen zaten binneshuizes en zagen nauwelijks iemand anders dan de naaste gezinsleden.
Alleen de familie en ze gingen naar de kerk. Voor het huwelijk zag de vrouw haar aanstaande
echtgenoot niet. Het christendom heeft voor het huwelijk altijd de instemming van beide partners
vereist maar in de praktijk kwam daar weinig van terecht. Peter de Grote reist naar het westen, naar
Nederland, Engeland en Duitsland, hij vindt het daar helemaal geweldig. Hij komt terug en wil die
omgangsvormen en familiepraktijken introduceren in Rusland. Hij roept de adel bij elkaar en gebied
ze alle baarden af te scheren en de vrouwen verschijnen op de assemblee met blote schouders en
mooie jurken. Mannen vonden het afschuwelijk maar vrouwen vonden het heel snel fantastisch. Ze
werden bejegend als een dame, als een meesteres en dat wilde ze niet meer kwijt. Rusland maakte dit
in de 18e eeuw mee. Maar alleen de bovenklasse. Dus wat gebeurt daarna? Rusland is bevolkt als een
soort twee-bevolking. De hogere klasse, die Frans spreken, opgevoed door Franse gouverneurs,
spreken Frans beter dan het Russisch, ze kleden zich op een westerse manier, hebben westerse
gebruiken, westerse beschaving en de boeren, 95% van de bevolking zijn analfabeet, traditioneel,
kijken naar de mensen alsof ze uit het buitenland komen. Ze begrijpen elkaar letterlijk niet. Dan komt
de revolutie van 1917. In Turkije gebeurt precies hetzelfde, alleen in de 20e eeuw door Ottomaan
ataturk. Dat gebeurt na de eerste wereldoorlog. Turkije is één van de verliezers van de eerste
wereldoorlog. Het grote Ottomaanse rijk verliest de oorlog, samen met Duitsland en de bondgenoten.
Het keizerrijk valt uit elkaar en ataturk wil verschillende dingen: secularisatie, westerse organisatie, en
modernisering. Hij adopteert hele westerse rechtsstelsels en nu hebben we een andere docent maar de
