Quizlet link: https://quizlet.com/Annabel2703/folders/ontwikkeling/sets \
Werkcollege 1 (6-2-23): Introductie............................................................................................................................................... 2
Algemeen overzicht van het vak ............................................................................................................................................... 2
Piaget-practicum..................................................................................................................................................................... 3
Theorie ............................................................................................................................................................................... 3
Praktische informatie .......................................................................................................................................................... 9
Hoorcollege 1 (7-2-23): Embryologie 1 (Gametogenese, bevruchting, eerste week, nidatie, gastrulatie, vorming van kiembladen) ..14
Intro onderdeel embryologie ...................................................................................................................................................14
Het vak ..............................................................................................................................................................................14
Inhoud...............................................................................................................................................................................15
Gametogenese .......................................................................................................................................................................16
Bevruchting ............................................................................................................................................................................20
Eerste week, nidatie ...............................................................................................................................................................21
Gastrulatie en de vorming van kiembladen ..............................................................................................................................25
Gastrulatie algemeen.........................................................................................................................................................25
Hoorcollege 2 (10-2-23): Embryologie 2 (Organogenese / ontwikkeling kiembladen) ......................................................................29
Gastrulatieproducten.........................................................................................................................................................29
Extra-embryonaal mesoderm (EEM) ...................................................................................................................................30
Plooivorming ..........................................................................................................................................................................32
Organogenese / ontwikkeling kiembladen ...............................................................................................................................34
Mesoderm .........................................................................................................................................................................34
Intra-embryonale mesoderm .........................................................................................................................................34
Zijplaat mesoderm: lichaamsholten ...............................................................................................................................35
Intermediair mesoderm ............................................................................................................................................36
Paraxiaal mesoderm .................................................................................................................................................37
Axiaal mesoderm ......................................................................................................................................................39
Endoderm .........................................................................................................................................................................40
Voordarmregio: laterale uitstulpingen ............................................................................................................................41
Kieuwbogen .............................................................................................................................................................41
Derivaten kieuwzakken .............................................................................................................................................42
Voordarmregio: ventrale uitstulpingen ...........................................................................................................................42
Schildklier ................................................................................................................................................................42
Luchtwegen..............................................................................................................................................................43
Leverdiverticulum en dorsale pancreas .....................................................................................................................44
Middendarm .................................................................................................................................................................44
Achterdarm...................................................................................................................................................................44
,Prof. Roelof-Jan Oostra
Algemeen overzicht van het vak
❖ Waarom willen we ontwikkeling bestuderen?
o Dingen die vroeg gebeuren kunnen veel later weer pas effect
hebben (bv op alzheimer, of fetal alcohol syndrome, etc)
❖ Embryonale ontwikkeling
o Bestuderen van neurale buis naar volgroeid hersenen
❖ Neuronale ontwikkelingsstoornissen
o Schizofrenie, Alzheimer, Autisme, depressie…
o Ontwikkeling in het brein bestuderen → inzicht in hoe stoornis
onstaat
o Maar ook andersom: wat ging er mis bij een
stoornis → en wat kunnen we dan over de
ontwikkeling zeggen?
❖ Hoe bestuderen we ontwikkeling?
o Ontwikkelingspsychologie
▪ Postnataal
▪ Humaan
o Ontwikkelingsbiologie
▪ Embryonaal
▪ Dieronderzoek
▪ (maar nu ook vaak cortical organoids)
o Combinatie
▪ Bv. vaak zijn genen bij meerdere dingen betrokken
❖ Globale structuur van de cursus
o Deel 1
▪ Embryologie
▪ Piaget-practicum deel 1
▪ Digitale toets 1 over embryologie (35% eindcijfer)
o Deel 2
▪ Ontwikkelingsbiologie: Vroege hersenontwikkeling
▪ Ontwikkelingsbiologie en Ontwikkelingspsychologie
▪ Piaget-practicum deel 2
▪ Digitale toets 2 over ontwikkelingsbiologie en
Ontwikkelingspsychologie
▪ (65% eindcijfer)
❖ Coördinatie
o Dr. Tess dan Uyl
o Dr. Simone Mesman
❖ Embryologie
o 5 hoorcolleges
o 1 werkcollege (verplichte aanwezigheid)
o E-learning modules op Canvas
o Reader en handleiding op Canvas
o Tentamen: 2 maart
, o Docenten
▪ Dr. Roeland Kleipool
▪ Prof. Vincent Christoffels
▪ Prof. Roelof-Jan Oostra
❖ Ontwikkelingsbiologie
o 4 hoorcolleges
▪ Vroege ontwikkeling van het brein
▪ Ontwikkelingsbiologie en depressie
▪ Ontwikkelingsbiologie en autism
▪ Ontwikkelingsbiologie en epigenetica
o Tentamen 30 maart
▪ Samen met ontwikkelingspsychologie
▪ Studiestof op Canvas en in de studiewijzer
o Docenten
▪ Dr. Simone Mesman
▪ Dr. Marco Hoekman
❖ Ontwikkelingspsychologie
o 5 hoorcolleges
▪ Cognitieve en hersenontwikkeling
▪ Life history theorie
▪ Autisme en schizofrenie
▪ Evolutie van cultuur
▪ Adaptations and evolved design
o Tentamen 30 maart
▪ Samen met ontwikkelingsbiologie
▪ Studiestof op Canvas en in de studiewijzer
o Docenten
▪ Dr. Lucas Molleman
▪ Dr. Annemie Ploeger
❖ Piaget-practicum
o 2 (werk)colleges
o Deadline deel 1: 19 februari
o Deadline deel 2: 19 maart
o Docent: Dr. Lucas Molleman
❖ Wat wordt er van je verwacht?
o Veel zelfstudie en veel zelfstandigheid
▪ Voorbereiding WC Embryologie
▪ Piaget-practicum
▪ Voorbereiden colleges Ontwikkelingsbiologie en
ontwikkelingspsychobiologie
o Vragen/opmerkingen/andere zaken
Piaget-practicum
Theorie
❖ Ontwikkelingspsychologie
❖ Wat gaan we bespreken? (Leerdoelen)
o ontwikkelingstheorie van Jean Piaget uitleggen en evalueren (opdracht 2);
o ethische aspecten van het testen van een kind uitleggen (opdracht 1);
o zelf reflecteren op de ethische aspecten van het testen van een kind (opdracht 1);
, o kennismaken met een informatiebrochure en informed consent verklaring voor het
doen van onderzoek bij kinderen (opdracht 2);
o de afname van een cognitieve test bij een kind van 4-8 jaar voorbereiden en
uitvoeren (opdracht 2);
o in groepsverband een verslag schrijven in het Nederlands over de testafname die je
hebt uitgevoerd (opdracht 2); en
o reflecteren op je eigen handelen en dat van andere studenten ten aanzien van de
testafname bij een kind (opdracht 2)
❖ Wie was Jean Piaget?
o 1896-1980, Zwitserland
o Begon als bioloog maar keek ook naar
psychologie
o Psychobioloog avant la lettre + universeel
geleerde
o Schreef als tiener een paper over de albino mus →
zou zelfs gepubliceerd worden totdat het tijdschrift
achter zijn leeftijd kwam
o Biologische boeken:
▪ Biology and Knowledge
▪ Adaptation and Intelligence
o Beroemde boeken:
▪ The Origins of Intelligence in Children
▪ The Psychology of the Child
▪ Gebaseerd op observaties van zijn eigen kinderen
❖ Wat wilde Piaget met zijn Theorie?
o Kinderen hebben nog weinig kennis als ze geboren worden.
Hoe bouwen zij kennis op?
o Genetische epistemologie uitgangspunten
▪ studie van ontstaan (genesis) van kennis en hoe we weten wat we weten
(epistemologie)
▪ “Hoe krijg je van niets iets?”
❖ Inspiratie: biologische adaptatie
o Nieuwe levensvormen onstaan door adaptatie
o Ontstaat nieuwe kennis ook door adaptatie?
o Piaget: kunnen we theorie van Darwin toepassen op het ontstaan van nieuwe
kennis?
o
❖ Hoe ontstaat kennis?
o “Schemes” (schema’s)
Werkcollege 1 (6-2-23): Introductie............................................................................................................................................... 2
Algemeen overzicht van het vak ............................................................................................................................................... 2
Piaget-practicum..................................................................................................................................................................... 3
Theorie ............................................................................................................................................................................... 3
Praktische informatie .......................................................................................................................................................... 9
Hoorcollege 1 (7-2-23): Embryologie 1 (Gametogenese, bevruchting, eerste week, nidatie, gastrulatie, vorming van kiembladen) ..14
Intro onderdeel embryologie ...................................................................................................................................................14
Het vak ..............................................................................................................................................................................14
Inhoud...............................................................................................................................................................................15
Gametogenese .......................................................................................................................................................................16
Bevruchting ............................................................................................................................................................................20
Eerste week, nidatie ...............................................................................................................................................................21
Gastrulatie en de vorming van kiembladen ..............................................................................................................................25
Gastrulatie algemeen.........................................................................................................................................................25
Hoorcollege 2 (10-2-23): Embryologie 2 (Organogenese / ontwikkeling kiembladen) ......................................................................29
Gastrulatieproducten.........................................................................................................................................................29
Extra-embryonaal mesoderm (EEM) ...................................................................................................................................30
Plooivorming ..........................................................................................................................................................................32
Organogenese / ontwikkeling kiembladen ...............................................................................................................................34
Mesoderm .........................................................................................................................................................................34
Intra-embryonale mesoderm .........................................................................................................................................34
Zijplaat mesoderm: lichaamsholten ...............................................................................................................................35
Intermediair mesoderm ............................................................................................................................................36
Paraxiaal mesoderm .................................................................................................................................................37
Axiaal mesoderm ......................................................................................................................................................39
Endoderm .........................................................................................................................................................................40
Voordarmregio: laterale uitstulpingen ............................................................................................................................41
Kieuwbogen .............................................................................................................................................................41
Derivaten kieuwzakken .............................................................................................................................................42
Voordarmregio: ventrale uitstulpingen ...........................................................................................................................42
Schildklier ................................................................................................................................................................42
Luchtwegen..............................................................................................................................................................43
Leverdiverticulum en dorsale pancreas .....................................................................................................................44
Middendarm .................................................................................................................................................................44
Achterdarm...................................................................................................................................................................44
,Prof. Roelof-Jan Oostra
Algemeen overzicht van het vak
❖ Waarom willen we ontwikkeling bestuderen?
o Dingen die vroeg gebeuren kunnen veel later weer pas effect
hebben (bv op alzheimer, of fetal alcohol syndrome, etc)
❖ Embryonale ontwikkeling
o Bestuderen van neurale buis naar volgroeid hersenen
❖ Neuronale ontwikkelingsstoornissen
o Schizofrenie, Alzheimer, Autisme, depressie…
o Ontwikkeling in het brein bestuderen → inzicht in hoe stoornis
onstaat
o Maar ook andersom: wat ging er mis bij een
stoornis → en wat kunnen we dan over de
ontwikkeling zeggen?
❖ Hoe bestuderen we ontwikkeling?
o Ontwikkelingspsychologie
▪ Postnataal
▪ Humaan
o Ontwikkelingsbiologie
▪ Embryonaal
▪ Dieronderzoek
▪ (maar nu ook vaak cortical organoids)
o Combinatie
▪ Bv. vaak zijn genen bij meerdere dingen betrokken
❖ Globale structuur van de cursus
o Deel 1
▪ Embryologie
▪ Piaget-practicum deel 1
▪ Digitale toets 1 over embryologie (35% eindcijfer)
o Deel 2
▪ Ontwikkelingsbiologie: Vroege hersenontwikkeling
▪ Ontwikkelingsbiologie en Ontwikkelingspsychologie
▪ Piaget-practicum deel 2
▪ Digitale toets 2 over ontwikkelingsbiologie en
Ontwikkelingspsychologie
▪ (65% eindcijfer)
❖ Coördinatie
o Dr. Tess dan Uyl
o Dr. Simone Mesman
❖ Embryologie
o 5 hoorcolleges
o 1 werkcollege (verplichte aanwezigheid)
o E-learning modules op Canvas
o Reader en handleiding op Canvas
o Tentamen: 2 maart
, o Docenten
▪ Dr. Roeland Kleipool
▪ Prof. Vincent Christoffels
▪ Prof. Roelof-Jan Oostra
❖ Ontwikkelingsbiologie
o 4 hoorcolleges
▪ Vroege ontwikkeling van het brein
▪ Ontwikkelingsbiologie en depressie
▪ Ontwikkelingsbiologie en autism
▪ Ontwikkelingsbiologie en epigenetica
o Tentamen 30 maart
▪ Samen met ontwikkelingspsychologie
▪ Studiestof op Canvas en in de studiewijzer
o Docenten
▪ Dr. Simone Mesman
▪ Dr. Marco Hoekman
❖ Ontwikkelingspsychologie
o 5 hoorcolleges
▪ Cognitieve en hersenontwikkeling
▪ Life history theorie
▪ Autisme en schizofrenie
▪ Evolutie van cultuur
▪ Adaptations and evolved design
o Tentamen 30 maart
▪ Samen met ontwikkelingsbiologie
▪ Studiestof op Canvas en in de studiewijzer
o Docenten
▪ Dr. Lucas Molleman
▪ Dr. Annemie Ploeger
❖ Piaget-practicum
o 2 (werk)colleges
o Deadline deel 1: 19 februari
o Deadline deel 2: 19 maart
o Docent: Dr. Lucas Molleman
❖ Wat wordt er van je verwacht?
o Veel zelfstudie en veel zelfstandigheid
▪ Voorbereiding WC Embryologie
▪ Piaget-practicum
▪ Voorbereiden colleges Ontwikkelingsbiologie en
ontwikkelingspsychobiologie
o Vragen/opmerkingen/andere zaken
Piaget-practicum
Theorie
❖ Ontwikkelingspsychologie
❖ Wat gaan we bespreken? (Leerdoelen)
o ontwikkelingstheorie van Jean Piaget uitleggen en evalueren (opdracht 2);
o ethische aspecten van het testen van een kind uitleggen (opdracht 1);
o zelf reflecteren op de ethische aspecten van het testen van een kind (opdracht 1);
, o kennismaken met een informatiebrochure en informed consent verklaring voor het
doen van onderzoek bij kinderen (opdracht 2);
o de afname van een cognitieve test bij een kind van 4-8 jaar voorbereiden en
uitvoeren (opdracht 2);
o in groepsverband een verslag schrijven in het Nederlands over de testafname die je
hebt uitgevoerd (opdracht 2); en
o reflecteren op je eigen handelen en dat van andere studenten ten aanzien van de
testafname bij een kind (opdracht 2)
❖ Wie was Jean Piaget?
o 1896-1980, Zwitserland
o Begon als bioloog maar keek ook naar
psychologie
o Psychobioloog avant la lettre + universeel
geleerde
o Schreef als tiener een paper over de albino mus →
zou zelfs gepubliceerd worden totdat het tijdschrift
achter zijn leeftijd kwam
o Biologische boeken:
▪ Biology and Knowledge
▪ Adaptation and Intelligence
o Beroemde boeken:
▪ The Origins of Intelligence in Children
▪ The Psychology of the Child
▪ Gebaseerd op observaties van zijn eigen kinderen
❖ Wat wilde Piaget met zijn Theorie?
o Kinderen hebben nog weinig kennis als ze geboren worden.
Hoe bouwen zij kennis op?
o Genetische epistemologie uitgangspunten
▪ studie van ontstaan (genesis) van kennis en hoe we weten wat we weten
(epistemologie)
▪ “Hoe krijg je van niets iets?”
❖ Inspiratie: biologische adaptatie
o Nieuwe levensvormen onstaan door adaptatie
o Ontstaat nieuwe kennis ook door adaptatie?
o Piaget: kunnen we theorie van Darwin toepassen op het ontstaan van nieuwe
kennis?
o
❖ Hoe ontstaat kennis?
o “Schemes” (schema’s)
