Annabel Couzijn
Quizlet link: Ontwikkeling DT2 Map | Quizlet
Inhoud
Hoorcollege 8 (14-3-23): Neurobiologie van autisme...................................................................... 3
Autisme achtergrond................................................................................................................. 3
Onderzoek naar autisme ........................................................................................................ 4
Cortex development.................................................................................................................. 5
Radial Migration .................................................................................................................... 6
Autisme en ontwikkeling............................................................................................................ 8
Hoorcollege 9 (14-3-23): Core knowledge, neuroconstructivisme, hersenontwikkeling ................. 15
Wat kunnen en weten pasgeborenen? ..................................................................................... 15
Core knowledge ...................................................................................................................... 18
Intermezzo: hersenontwikkeling .............................................................................................. 22
Neuroconstructivisme - verdieping .......................................................................................... 25
Hoorcollege 10 (16-3-23): Life History Theory .............................................................................. 28
K en r selectie ......................................................................................................................... 29
Invloed van vroege jeugd op latere leeftijd ................................................................................ 31
Sigmund Freud .................................................................................................................... 31
Hechtingstheorie ................................................................................................................. 33
Psychosociale acceleratie ................................................................................................... 35
Modellen om invloed van vroege stress te verklaren ................................................................. 37
Lht: ouderdom ........................................................................................................................ 38
Hoorcollege 11 (16-3-23): Cultuur ............................................................................................... 40
Invloed van cultuur op ontwikkeling ......................................................................................... 40
Wat is cultuur? .................................................................................................................... 40
Cultuur: universele overeenkomsten .................................................................................... 44
Cultuur: verschillen ............................................................................................................. 44
Industriele versus kleinschalige samenlevingen ................................................................ 45
Individualistische versus collectivistische samenlevingen ................................................. 46
Invloed van economische ongelijkheid .............................................................................. 47
Evolutie van cultuur ................................................................................................................ 48
,Adaptieve waarde van cultuur .............................................................................................. 48
Cultuur als autonome factor ................................................................................................ 52
Memes ................................................................................................................................ 52
Dual inheritance .................................................................................................................. 53
Gene-culture co-evolution ................................................................................................... 54
Extended penotype .............................................................................................................. 55
,Dr. Hoekman
Autisme achtergrond
❖ Autisme: een ontwikkelingsstoornis(?)
o Niks/weinig bekend over moleculaire grondslag van autisme
o Erg breed spectrum aan symptomen
o 100en-1000en genen betrokken
o Welke ontwikkeling aangedaan?
o Voor of na de geboorte?
❖ Voorbeeld: Pubmed uitspraken
o Bij autisme vertonen hersenen minder verbindingspatronen
o Autistische hersenen bevatten veel te veel synapsen
o De echte oorzaak van autisme: schade aan het cerebellum
o De resultaten waren opvallend: in de eerste twee levensjaren bleken de hersenen
van kinderen die later werden gediagnosticeerd met de aandoening aanzienlijk
sneller te groeien dan die van gezonde leeftijdsgenootjes.
o Magnetic resonance imaging (MRIs) of healthy volunteers and individuals with
autism show differences in the volumes of multiple brain regions including: The
frontal cortex, which is involved in social and cognitive (intellectual) functions tends
to be thicker
▪ Allemaal best prima onderzoeken en toch tegenstrijdig -> oorzaak lastig te
pinpointen!
❖ Wat is het eigenlijk?
o Diagnose op basis van gedrag, vaak een beetje laat.
o Tegenwoordig ook vlak na geboorte voor grote studies: grootte van hersengebieden
o Multifactorieel, en zowel omgeving als genetisch
❖ Autisme: de definitie
o “Autism or autism spectrum disorder (ASD) is a complex disorder in
neurodevelopment that is marked by difficulties in social interaction,
communication, restricted interests and repetitive behavior”
o DSM-5: Autism Spectrum Disorder
▪ Problemen met sociale interactie en communicatie
▪ Beperkte, stereotiepe en repetitieve patronen van gedrag
▪ Diagnose rond 2 jaar op basis van gedrag
▪ Vroege diagnose (net na geboorte) mogelijk m.b.v. MRI
▪ Oorzaken niet bekend, genetische - en omgevingsfactoren belangrijk
❖ Autisme: de feiten
o Prevalentie: 1.5% in de Westerse bevolking
o Male: female = 3:1
o Monozygotic twins: 85-92%
o General heretability: 40-80%
o <1% van de gevallen gelinkt aan 1 gen (MeCP2)
o Omgevingsfactoren belangrijk (meer in stad vs platteland)
o Co-morbidity met Fragile-X, Prader Willi, Duchenne
▪ waarschijnlijk gemeenschappelijke onderliggende mechanismes
o Associatie-studies linken naar honderden genen
o Veel vd geassocieerde genen belangrijk in corticale ontwikkeling
, o Opvallend: vanaf 1990 sterke verhoging van diagnoses (556%)
❖ Neuronale netwerken en autisme
o Niet helemaal goed verlopen
o Sociale interactie, taal, communicatie aangedaan
o Perceptie van binnenkomende signalen is ‘anders’
o Geassocieerde genen belangrijk in corticale ontwikkeling
o Hypothese: de aanleg van neuronale netwerken verloopt incorrect in
ASD
o In het laatste decennium ligt nadruk in het autisme
onderzoek op corticale ontwikkeling
Onderzoek naar autisme
❖ Twee soorten onderzoek: ziekte-gericht/patiënt-gericht, en
fundamenteel-gericht
o Ziekte/patiënt
▪ GWAS = grote groep mensen, kijken naar SNP’s
en mutaties
▪ Linkage studies = binnen familie genetische
factoren onderzoeken
o Fundamenteel
▪ Link tussen mensenonderzoek en muis
▪ Link tussen ziektegericht en fundamenteel-
gericht onderzoek
❖ Autisme modellen: muis
o Veel verschillen tussen mens en
muis: vorm, gyri sulci, aantal
o Maar bij fundamentele structuur
opmerkelijk veel overeenkomst
▪ “humane brein is
muizenbrein met grote stuk
cortex erop”
o Kun je überhaupt autisme-
gerelateerd onderzoek doen in de
muis?
❖ Autisme modellen: humaan
o Techniek die nu veel wordt gebruikt
in labs:
▪ Patiënt en gezonde controle,
fibroblasten uit huid pakken,
kweken, iPSC lines van
maken, differentiëren naar
corticale neuronen, drug
screening, drug therapy
o Hoe iPSC maken?
▪ Groeifactoren en inhibitors
aan fibroblast toevoegen ->
ES cel gemaakt
Quizlet link: Ontwikkeling DT2 Map | Quizlet
Inhoud
Hoorcollege 8 (14-3-23): Neurobiologie van autisme...................................................................... 3
Autisme achtergrond................................................................................................................. 3
Onderzoek naar autisme ........................................................................................................ 4
Cortex development.................................................................................................................. 5
Radial Migration .................................................................................................................... 6
Autisme en ontwikkeling............................................................................................................ 8
Hoorcollege 9 (14-3-23): Core knowledge, neuroconstructivisme, hersenontwikkeling ................. 15
Wat kunnen en weten pasgeborenen? ..................................................................................... 15
Core knowledge ...................................................................................................................... 18
Intermezzo: hersenontwikkeling .............................................................................................. 22
Neuroconstructivisme - verdieping .......................................................................................... 25
Hoorcollege 10 (16-3-23): Life History Theory .............................................................................. 28
K en r selectie ......................................................................................................................... 29
Invloed van vroege jeugd op latere leeftijd ................................................................................ 31
Sigmund Freud .................................................................................................................... 31
Hechtingstheorie ................................................................................................................. 33
Psychosociale acceleratie ................................................................................................... 35
Modellen om invloed van vroege stress te verklaren ................................................................. 37
Lht: ouderdom ........................................................................................................................ 38
Hoorcollege 11 (16-3-23): Cultuur ............................................................................................... 40
Invloed van cultuur op ontwikkeling ......................................................................................... 40
Wat is cultuur? .................................................................................................................... 40
Cultuur: universele overeenkomsten .................................................................................... 44
Cultuur: verschillen ............................................................................................................. 44
Industriele versus kleinschalige samenlevingen ................................................................ 45
Individualistische versus collectivistische samenlevingen ................................................. 46
Invloed van economische ongelijkheid .............................................................................. 47
Evolutie van cultuur ................................................................................................................ 48
,Adaptieve waarde van cultuur .............................................................................................. 48
Cultuur als autonome factor ................................................................................................ 52
Memes ................................................................................................................................ 52
Dual inheritance .................................................................................................................. 53
Gene-culture co-evolution ................................................................................................... 54
Extended penotype .............................................................................................................. 55
,Dr. Hoekman
Autisme achtergrond
❖ Autisme: een ontwikkelingsstoornis(?)
o Niks/weinig bekend over moleculaire grondslag van autisme
o Erg breed spectrum aan symptomen
o 100en-1000en genen betrokken
o Welke ontwikkeling aangedaan?
o Voor of na de geboorte?
❖ Voorbeeld: Pubmed uitspraken
o Bij autisme vertonen hersenen minder verbindingspatronen
o Autistische hersenen bevatten veel te veel synapsen
o De echte oorzaak van autisme: schade aan het cerebellum
o De resultaten waren opvallend: in de eerste twee levensjaren bleken de hersenen
van kinderen die later werden gediagnosticeerd met de aandoening aanzienlijk
sneller te groeien dan die van gezonde leeftijdsgenootjes.
o Magnetic resonance imaging (MRIs) of healthy volunteers and individuals with
autism show differences in the volumes of multiple brain regions including: The
frontal cortex, which is involved in social and cognitive (intellectual) functions tends
to be thicker
▪ Allemaal best prima onderzoeken en toch tegenstrijdig -> oorzaak lastig te
pinpointen!
❖ Wat is het eigenlijk?
o Diagnose op basis van gedrag, vaak een beetje laat.
o Tegenwoordig ook vlak na geboorte voor grote studies: grootte van hersengebieden
o Multifactorieel, en zowel omgeving als genetisch
❖ Autisme: de definitie
o “Autism or autism spectrum disorder (ASD) is a complex disorder in
neurodevelopment that is marked by difficulties in social interaction,
communication, restricted interests and repetitive behavior”
o DSM-5: Autism Spectrum Disorder
▪ Problemen met sociale interactie en communicatie
▪ Beperkte, stereotiepe en repetitieve patronen van gedrag
▪ Diagnose rond 2 jaar op basis van gedrag
▪ Vroege diagnose (net na geboorte) mogelijk m.b.v. MRI
▪ Oorzaken niet bekend, genetische - en omgevingsfactoren belangrijk
❖ Autisme: de feiten
o Prevalentie: 1.5% in de Westerse bevolking
o Male: female = 3:1
o Monozygotic twins: 85-92%
o General heretability: 40-80%
o <1% van de gevallen gelinkt aan 1 gen (MeCP2)
o Omgevingsfactoren belangrijk (meer in stad vs platteland)
o Co-morbidity met Fragile-X, Prader Willi, Duchenne
▪ waarschijnlijk gemeenschappelijke onderliggende mechanismes
o Associatie-studies linken naar honderden genen
o Veel vd geassocieerde genen belangrijk in corticale ontwikkeling
, o Opvallend: vanaf 1990 sterke verhoging van diagnoses (556%)
❖ Neuronale netwerken en autisme
o Niet helemaal goed verlopen
o Sociale interactie, taal, communicatie aangedaan
o Perceptie van binnenkomende signalen is ‘anders’
o Geassocieerde genen belangrijk in corticale ontwikkeling
o Hypothese: de aanleg van neuronale netwerken verloopt incorrect in
ASD
o In het laatste decennium ligt nadruk in het autisme
onderzoek op corticale ontwikkeling
Onderzoek naar autisme
❖ Twee soorten onderzoek: ziekte-gericht/patiënt-gericht, en
fundamenteel-gericht
o Ziekte/patiënt
▪ GWAS = grote groep mensen, kijken naar SNP’s
en mutaties
▪ Linkage studies = binnen familie genetische
factoren onderzoeken
o Fundamenteel
▪ Link tussen mensenonderzoek en muis
▪ Link tussen ziektegericht en fundamenteel-
gericht onderzoek
❖ Autisme modellen: muis
o Veel verschillen tussen mens en
muis: vorm, gyri sulci, aantal
o Maar bij fundamentele structuur
opmerkelijk veel overeenkomst
▪ “humane brein is
muizenbrein met grote stuk
cortex erop”
o Kun je überhaupt autisme-
gerelateerd onderzoek doen in de
muis?
❖ Autisme modellen: humaan
o Techniek die nu veel wordt gebruikt
in labs:
▪ Patiënt en gezonde controle,
fibroblasten uit huid pakken,
kweken, iPSC lines van
maken, differentiëren naar
corticale neuronen, drug
screening, drug therapy
o Hoe iPSC maken?
▪ Groeifactoren en inhibitors
aan fibroblast toevoegen ->
ES cel gemaakt
