De weerstand tegen seksuele voorlichting
op basisscholen
Een kwalitatief onderzoeksrapport over de weerstand tegen seksuele voorlichting op de basisschool, naar
aanleiding van 'De Week van de Lentekriebels'.
Sociale Agenda
Juliette Baerveldt
500783184
Social Work, profiel Welzijn en Samenleving
Basisgroep: SW34 SA S2 5
Onderzoeks begeleider: Sharog Heshmat Manesh
Inleverdatum: 14-06-2023
Aantal woorden: 19071
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................................3
Inleiding.............................................................................................................................................. 4
Wat houdt seksuele voorlichting in?...............................................................................................5
Leeswijzer...................................................................................................................................... 5
1. Themaverkenning.......................................................................................................................... 6
1.1 Microniveau.............................................................................................................................. 6
1.1.1 Positieve effecten............................................................................................................ 6
1.1.2 Risico's............................................................................................................................ 7
1.2 Mesoniveau.............................................................................................................................. 8
1.3 Macroniveau.............................................................................................................................9
1.3.1 Argumenten van weerstand............................................................................................ 9
1.3.2 Cijfers............................................................................................................................ 10
1.3.3 Inhoud seksuele voorlichting basisscholen................................................................... 11
1.4 Beleid.....................................................................................................................................11
1.5 Wetgeving............................................................................................................................. 12
1.6 Het belang.............................................................................................................................. 12
2. Doel- en vraagstelling..................................................................................................................13
2.1 Probleemstelling.....................................................................................................................13
2.2 Doelstelling.............................................................................................................................13
2.3 Vraagstelling...........................................................................................................................13
Hoofdvraag.............................................................................................................................13
Deelvragen............................................................................................................................. 13
Begripsafbakening........................................................................................................................14
3. Onderzoeksopzet......................................................................................................................... 15
3.1 Het onderzoeksdesign......................................................................................................... 15
3.2 Doelgroep...............................................................................................................................15
3.3 Dataverzameling.................................................................................................................... 16
3.4 Data-analyse.......................................................................................................................... 16
3.5 Validiteit en betrouwbaarheid............................................................................................. 17
4. Analyse van de resultaten...........................................................................................................18
4.1 Deelvraag 1............................................................................................................................ 18
De weerstand van K............................................................................................................... 19
De weerstand van N...............................................................................................................19
Yente over weerstand.............................................................................................................21
4.2 Deelvraag 2............................................................................................................................ 21
Seksuele voorlichting Yente................................................................................................... 21
Seksuele voorlichting N..........................................................................................................23
4.3 Deelvraag 3............................................................................................................................ 24
Aanpak N................................................................................................................................24
Aanpak Yente......................................................................................................................... 24
Aanpak K................................................................................................................................25
4.4 Deelvraag 4............................................................................................................................ 25
1
, Yente...................................................................................................................................... 25
N. en K................................................................................................................................... 26
4.5 Enquêtes................................................................................................................................ 27
4.5.1 Analyse enquête 1.........................................................................................................27
4.5.2 Analyse aanvullende enquête....................................................................................... 30
4.5.2.1 Conclusie uit aanvullende enquête.......................................................................33
5. Conclusie en discussie............................................................................................................... 35
5.1 Deelconclusies....................................................................................................................... 35
Deelvraag 1............................................................................................................................ 35
Deelvraag 2............................................................................................................................ 36
Deelvraag 3............................................................................................................................ 36
Deelvraag 4............................................................................................................................ 37
5.2 Eindconclusie......................................................................................................................... 38
5.3 Discussie................................................................................................................................ 38
Persoonlijke visie....................................................................................................................40
5.4 Reflectie................................................................................................................................. 41
Kritiek..................................................................................................................................... 41
Sterke punten......................................................................................................................... 42
6. Aanbevelingen..............................................................................................................................44
Mogelijke vervolgonderzoeken.....................................................................................................44
Aanbevelingen praktijk................................................................................................................. 44
Bronnenlijst...................................................................................................................................... 46
Bijlagen............................................................................................................................................. 50
1.Interview 1: K.............................................................................................................................50
1.1 codering K........................................................................................................................ 62
2.Interview 2: Yente...................................................................................................................... 68
2.1 codering Yente..................................................................................................................80
3.Interview 3: N.......................................................................................................................... 106
3.1 codering N...................................................................................................................... 120
4. Enquête.................................................................................................................................. 148
5. Aanvullende enquête..............................................................................................................154
6.Toestemmingsformulieren....................................................................................................... 169
N...........................................................................................................................................169
Yente.................................................................................................................................... 170
K........................................................................................................................................... 171
7. Algemeen interviewleidraad................................................................................................... 172
2
, Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de weerstand tegen seksuele voorlichting op basisscholen, naar aanleiding
van de ophef die ontstond naar aanleiding van De Week van de Lentekriebels.
Ik heb, naast deskresearch, twee enquêtes afgenomen en drie diepte interviews gehouden. De
tweede enquête is een aanvullende enquête ter verduidelijking. Op de enquêtes zijn in totaal meer
dan 200 reacties gekomen. De interviews zijn gehouden met een lerares van een basisschool die
seksuele voorlichting belangrijk vindt, één met een moeder van twee kinderen met een
basisschoolleeftijd die weerstand ervaart en de laatste met een basisschoolleerkracht die De Week
van de Lentekriebels niet mee wilt doen omdat ze redenen voor weerstand heeft.
Een aantal opmerkelijke bevindingen die uit de onderzoeksdata naar voren zijn gekomen, is dat er
een grote nuance is wat betreft de mening over seksuele voorlichting op de basisschool. De
weerstand lijkt bij ouders voornamelijk te komen uit de angst om kinderen schade toe te brengen.
Wat ook opmerkelijk was, is dat ondanks de wettelijke verplichting om seksuele voorlichting te
geven op de basisschool, lang niet alle scholen hier duidelijke richtlijnen of een beleid voor hebben.
Daarnaast zijn veel leerkrachten niet voorbereid op dit onderwerp door de pabo opleiding. Bij ouders
kwam naar voren dat veel zeggen geen zicht te hebben op de inhoud van de lessen. Ook was de
mogelijkheid dat er iets aangewakkerd wordt bij kinderen die daar eigenlijk nog niet aan toe zijn, een
grote reden van weerstand. Dit terwijl volgens Barbé, schrijfster van het boek '100 antwoorden bij
seksuele opvoeding', juist het tegenovergestelde gebeurt wanneer kinderen op tijd voorlichting
krijgen (Osendarp, 2023). Wat ook opvalt is dat er veel misinformatie is over wat de inhoud van de
voorlichtingslessen precies is, waardoor sommigen denken dat er bijvoorbeeld expliciete
handelingen aan kinderen zouden worden geleerd. Ook in de literatuur zijn deze verschillende
perspectieven duidelijk naar voren gekomen.
De gehouden interviews zijn semi-gestructureerd en zijn, samen met de enquêtes, getranscribeerd,
gecodeerd en onderverdeeld in thema's. Op deze manier zijn de belangrijkste factoren en thema's
eruit gehaald en geanalyseerd.
De conclusie van dit onderzoek is in het kort, dat er polarisatie lijkt te zijn doordat twee problemen
wat betreft het vraagstuk tegenover elkaar staan, namelijk: ouders/verzorgers die wantrouwend zijn
naar-/zich zorgen maken over seksuele voorlichting en de leraren die dit geven, en de docenten die
veelal geen of weinig voorbereiding hebben gehad op het omgaan met de seksuele vorming van
kinderen en het ontbreken van richtlijnen binnen veel basisscholen. Omdat seksuele vorming op
jonge leeftijd grote belangen heeft op individueel en maatschappelijk niveau, is het belangrijk dat er
iets positief verandert in de beroepspraktijk waardoor er minder weerstand is tegen seksuele
voorlichting op de basisschool en het belang hiervan wordt ingezien. De aanbevelingen voor de
praktijk, en het beroepsproduct dat hieruit voortkwam, zijn in het laatste hoofdstuk weergegeven.
Alvast bedankt voor het lezen!
3
op basisscholen
Een kwalitatief onderzoeksrapport over de weerstand tegen seksuele voorlichting op de basisschool, naar
aanleiding van 'De Week van de Lentekriebels'.
Sociale Agenda
Juliette Baerveldt
500783184
Social Work, profiel Welzijn en Samenleving
Basisgroep: SW34 SA S2 5
Onderzoeks begeleider: Sharog Heshmat Manesh
Inleverdatum: 14-06-2023
Aantal woorden: 19071
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................................3
Inleiding.............................................................................................................................................. 4
Wat houdt seksuele voorlichting in?...............................................................................................5
Leeswijzer...................................................................................................................................... 5
1. Themaverkenning.......................................................................................................................... 6
1.1 Microniveau.............................................................................................................................. 6
1.1.1 Positieve effecten............................................................................................................ 6
1.1.2 Risico's............................................................................................................................ 7
1.2 Mesoniveau.............................................................................................................................. 8
1.3 Macroniveau.............................................................................................................................9
1.3.1 Argumenten van weerstand............................................................................................ 9
1.3.2 Cijfers............................................................................................................................ 10
1.3.3 Inhoud seksuele voorlichting basisscholen................................................................... 11
1.4 Beleid.....................................................................................................................................11
1.5 Wetgeving............................................................................................................................. 12
1.6 Het belang.............................................................................................................................. 12
2. Doel- en vraagstelling..................................................................................................................13
2.1 Probleemstelling.....................................................................................................................13
2.2 Doelstelling.............................................................................................................................13
2.3 Vraagstelling...........................................................................................................................13
Hoofdvraag.............................................................................................................................13
Deelvragen............................................................................................................................. 13
Begripsafbakening........................................................................................................................14
3. Onderzoeksopzet......................................................................................................................... 15
3.1 Het onderzoeksdesign......................................................................................................... 15
3.2 Doelgroep...............................................................................................................................15
3.3 Dataverzameling.................................................................................................................... 16
3.4 Data-analyse.......................................................................................................................... 16
3.5 Validiteit en betrouwbaarheid............................................................................................. 17
4. Analyse van de resultaten...........................................................................................................18
4.1 Deelvraag 1............................................................................................................................ 18
De weerstand van K............................................................................................................... 19
De weerstand van N...............................................................................................................19
Yente over weerstand.............................................................................................................21
4.2 Deelvraag 2............................................................................................................................ 21
Seksuele voorlichting Yente................................................................................................... 21
Seksuele voorlichting N..........................................................................................................23
4.3 Deelvraag 3............................................................................................................................ 24
Aanpak N................................................................................................................................24
Aanpak Yente......................................................................................................................... 24
Aanpak K................................................................................................................................25
4.4 Deelvraag 4............................................................................................................................ 25
1
, Yente...................................................................................................................................... 25
N. en K................................................................................................................................... 26
4.5 Enquêtes................................................................................................................................ 27
4.5.1 Analyse enquête 1.........................................................................................................27
4.5.2 Analyse aanvullende enquête....................................................................................... 30
4.5.2.1 Conclusie uit aanvullende enquête.......................................................................33
5. Conclusie en discussie............................................................................................................... 35
5.1 Deelconclusies....................................................................................................................... 35
Deelvraag 1............................................................................................................................ 35
Deelvraag 2............................................................................................................................ 36
Deelvraag 3............................................................................................................................ 36
Deelvraag 4............................................................................................................................ 37
5.2 Eindconclusie......................................................................................................................... 38
5.3 Discussie................................................................................................................................ 38
Persoonlijke visie....................................................................................................................40
5.4 Reflectie................................................................................................................................. 41
Kritiek..................................................................................................................................... 41
Sterke punten......................................................................................................................... 42
6. Aanbevelingen..............................................................................................................................44
Mogelijke vervolgonderzoeken.....................................................................................................44
Aanbevelingen praktijk................................................................................................................. 44
Bronnenlijst...................................................................................................................................... 46
Bijlagen............................................................................................................................................. 50
1.Interview 1: K.............................................................................................................................50
1.1 codering K........................................................................................................................ 62
2.Interview 2: Yente...................................................................................................................... 68
2.1 codering Yente..................................................................................................................80
3.Interview 3: N.......................................................................................................................... 106
3.1 codering N...................................................................................................................... 120
4. Enquête.................................................................................................................................. 148
5. Aanvullende enquête..............................................................................................................154
6.Toestemmingsformulieren....................................................................................................... 169
N...........................................................................................................................................169
Yente.................................................................................................................................... 170
K........................................................................................................................................... 171
7. Algemeen interviewleidraad................................................................................................... 172
2
, Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de weerstand tegen seksuele voorlichting op basisscholen, naar aanleiding
van de ophef die ontstond naar aanleiding van De Week van de Lentekriebels.
Ik heb, naast deskresearch, twee enquêtes afgenomen en drie diepte interviews gehouden. De
tweede enquête is een aanvullende enquête ter verduidelijking. Op de enquêtes zijn in totaal meer
dan 200 reacties gekomen. De interviews zijn gehouden met een lerares van een basisschool die
seksuele voorlichting belangrijk vindt, één met een moeder van twee kinderen met een
basisschoolleeftijd die weerstand ervaart en de laatste met een basisschoolleerkracht die De Week
van de Lentekriebels niet mee wilt doen omdat ze redenen voor weerstand heeft.
Een aantal opmerkelijke bevindingen die uit de onderzoeksdata naar voren zijn gekomen, is dat er
een grote nuance is wat betreft de mening over seksuele voorlichting op de basisschool. De
weerstand lijkt bij ouders voornamelijk te komen uit de angst om kinderen schade toe te brengen.
Wat ook opmerkelijk was, is dat ondanks de wettelijke verplichting om seksuele voorlichting te
geven op de basisschool, lang niet alle scholen hier duidelijke richtlijnen of een beleid voor hebben.
Daarnaast zijn veel leerkrachten niet voorbereid op dit onderwerp door de pabo opleiding. Bij ouders
kwam naar voren dat veel zeggen geen zicht te hebben op de inhoud van de lessen. Ook was de
mogelijkheid dat er iets aangewakkerd wordt bij kinderen die daar eigenlijk nog niet aan toe zijn, een
grote reden van weerstand. Dit terwijl volgens Barbé, schrijfster van het boek '100 antwoorden bij
seksuele opvoeding', juist het tegenovergestelde gebeurt wanneer kinderen op tijd voorlichting
krijgen (Osendarp, 2023). Wat ook opvalt is dat er veel misinformatie is over wat de inhoud van de
voorlichtingslessen precies is, waardoor sommigen denken dat er bijvoorbeeld expliciete
handelingen aan kinderen zouden worden geleerd. Ook in de literatuur zijn deze verschillende
perspectieven duidelijk naar voren gekomen.
De gehouden interviews zijn semi-gestructureerd en zijn, samen met de enquêtes, getranscribeerd,
gecodeerd en onderverdeeld in thema's. Op deze manier zijn de belangrijkste factoren en thema's
eruit gehaald en geanalyseerd.
De conclusie van dit onderzoek is in het kort, dat er polarisatie lijkt te zijn doordat twee problemen
wat betreft het vraagstuk tegenover elkaar staan, namelijk: ouders/verzorgers die wantrouwend zijn
naar-/zich zorgen maken over seksuele voorlichting en de leraren die dit geven, en de docenten die
veelal geen of weinig voorbereiding hebben gehad op het omgaan met de seksuele vorming van
kinderen en het ontbreken van richtlijnen binnen veel basisscholen. Omdat seksuele vorming op
jonge leeftijd grote belangen heeft op individueel en maatschappelijk niveau, is het belangrijk dat er
iets positief verandert in de beroepspraktijk waardoor er minder weerstand is tegen seksuele
voorlichting op de basisschool en het belang hiervan wordt ingezien. De aanbevelingen voor de
praktijk, en het beroepsproduct dat hieruit voortkwam, zijn in het laatste hoofdstuk weergegeven.
Alvast bedankt voor het lezen!
3
