Uitwerking Algemene Rechtswetenschap: Strafprocesrecht
Hoofdstuk 15 Strafprocesrecht blz. 505 t/m 545
14.1 Enkele kenmerken van het strafprocesrecht blz. 506
Het strafprocesrecht bevat voorschriften over de strafrechtspleging. Het doel van het
strafprocesrecht is de verwezenlijking van het materiële strafrecht door het stellen van
regels over de wijze van opsporing van strafbare feiten en de vervolging en berechting van
verdachten. Het wetboek van Strafvordering waarborgt een juridisch juiste gang van zaken
bij het opsporen van strafbare feiten, het onderzoek ter terechtzitting en de
tenuitvoerlegging van de straf. Het strafprocesrecht beschermt enerzijds de maatschappij
tegen strafbaar gedrag van haar burgers en regelt anderzijds de positie van de verdachte
voor en tijdens zijn gang door het strafproces. In ons land heeft het OM een
vervolgingsmonopolie. Een burger kan aangifte doen van een strafbaar feit, als slachtoffer
schadevergoeding eisen in het strafproces en als belanghebbende zijn beklag doen over niet-
vervolging, maar een strafvervolging kan hij niet instellen.
Karakter van het strafproces
In het algemeen geldt dat een strafproces een accusatoir of een inquisitoir karakter kan
hebben. Zuiver accusatoir is een proces als een onafhankelijke derde (vaak de rechter) een
oordeel geeft omtrent hetgeen door twee in beginsel gelijkwaardige partijen is aangevoerd.
De rechter is dan lijdelijk (passief), hij neemt genoegen met wat de formele waarheid wordt
genoemd. Het burgerlijk recht heeft een groot aantal kenmerken van dit formele,
accusatoire karakter (zie Hoofdstuk 10). Inquisitoir is de procesvorm waarbij de
gelijkwaardigheid van partijen ontbreekt: de verdachte is dan voorwerp van onderzoek. In
een zuiver inquisitoir strafproces onderzoekt de rechter samen met de openbare aanklager
wat er in werkelijkheid is gebeurd. De rechter zoekt actief naar bewijzen en tracht de
zogenoemde materiële waarheid te weten te komen. Hoe men in dit verband het
Nederlandse strafproces wil karakteriseren, hangt af van de fase van de vervolging. Het
voorbereidend onderzoek wordt verricht onder leiding van de officier van justitie en
vertoont meer inquisitoire dan accusatoire trekken. Men noemt het wel ‘gematigd
inquisitoir’. Tijdens het voorbereidend onderzoek is in beginsel geen sprake van gelijkheid
van partijen, omdat tegen de verdachte een aantal dwangmiddelen kan worden gebruikt,
waartegen hij weinig of niets kan ondernemen. Verder staat tijdens het voorbereidend
onderzoek het vinden van de materiële waarheid voorop. Daarentegen pleegt men het
onderzoek ter terechtzitting ‘gematigd accusatoir’ te noemen. Daar bestaat een grotere
gelijkwaardigheid tussen de verdachte en het OM.
Dwangmiddelen
Gedurende het voorbereidend onderzoek is de verdachte voorwerp van onderzoek en kan
het OM over een aantal dwangmiddelen beschikken. De positie van de verdachte is daarbij
overigens met enige waarborgen omgeven. Onze wetgeving kent weliswaar geen voorschrift
dat de verdachte actief aan zijn eigen veroordeling dient mee te werken, maar tegenwerken
kan in zijn nadeel worden uitgelegd.
Hoofdstuk 15 Strafprocesrecht blz. 505 t/m 545
14.1 Enkele kenmerken van het strafprocesrecht blz. 506
Het strafprocesrecht bevat voorschriften over de strafrechtspleging. Het doel van het
strafprocesrecht is de verwezenlijking van het materiële strafrecht door het stellen van
regels over de wijze van opsporing van strafbare feiten en de vervolging en berechting van
verdachten. Het wetboek van Strafvordering waarborgt een juridisch juiste gang van zaken
bij het opsporen van strafbare feiten, het onderzoek ter terechtzitting en de
tenuitvoerlegging van de straf. Het strafprocesrecht beschermt enerzijds de maatschappij
tegen strafbaar gedrag van haar burgers en regelt anderzijds de positie van de verdachte
voor en tijdens zijn gang door het strafproces. In ons land heeft het OM een
vervolgingsmonopolie. Een burger kan aangifte doen van een strafbaar feit, als slachtoffer
schadevergoeding eisen in het strafproces en als belanghebbende zijn beklag doen over niet-
vervolging, maar een strafvervolging kan hij niet instellen.
Karakter van het strafproces
In het algemeen geldt dat een strafproces een accusatoir of een inquisitoir karakter kan
hebben. Zuiver accusatoir is een proces als een onafhankelijke derde (vaak de rechter) een
oordeel geeft omtrent hetgeen door twee in beginsel gelijkwaardige partijen is aangevoerd.
De rechter is dan lijdelijk (passief), hij neemt genoegen met wat de formele waarheid wordt
genoemd. Het burgerlijk recht heeft een groot aantal kenmerken van dit formele,
accusatoire karakter (zie Hoofdstuk 10). Inquisitoir is de procesvorm waarbij de
gelijkwaardigheid van partijen ontbreekt: de verdachte is dan voorwerp van onderzoek. In
een zuiver inquisitoir strafproces onderzoekt de rechter samen met de openbare aanklager
wat er in werkelijkheid is gebeurd. De rechter zoekt actief naar bewijzen en tracht de
zogenoemde materiële waarheid te weten te komen. Hoe men in dit verband het
Nederlandse strafproces wil karakteriseren, hangt af van de fase van de vervolging. Het
voorbereidend onderzoek wordt verricht onder leiding van de officier van justitie en
vertoont meer inquisitoire dan accusatoire trekken. Men noemt het wel ‘gematigd
inquisitoir’. Tijdens het voorbereidend onderzoek is in beginsel geen sprake van gelijkheid
van partijen, omdat tegen de verdachte een aantal dwangmiddelen kan worden gebruikt,
waartegen hij weinig of niets kan ondernemen. Verder staat tijdens het voorbereidend
onderzoek het vinden van de materiële waarheid voorop. Daarentegen pleegt men het
onderzoek ter terechtzitting ‘gematigd accusatoir’ te noemen. Daar bestaat een grotere
gelijkwaardigheid tussen de verdachte en het OM.
Dwangmiddelen
Gedurende het voorbereidend onderzoek is de verdachte voorwerp van onderzoek en kan
het OM over een aantal dwangmiddelen beschikken. De positie van de verdachte is daarbij
overigens met enige waarborgen omgeven. Onze wetgeving kent weliswaar geen voorschrift
dat de verdachte actief aan zijn eigen veroordeling dient mee te werken, maar tegenwerken
kan in zijn nadeel worden uitgelegd.
