Verplichte stof IPR Week 7
Conflictenrecht overgang van vorderingen, vertegenwoordiging, vormvoorschriften en
goederenrecht
(Werkgroep 6)
Strikwerda (§156-162; 189-192; 193-197; 202-207)
Goederenrecht
Traditioneel wordt het goederenrechtelijke regime met betrekking tot zowel roerende als onroerende
zaken beheerst door de wet van het land waar de zaak zich bevindt (de lex rei sitae). Naar geldend recht
wordt echter alleen het goederenrechtelijke regime in strikte zin geacht bestreken te worden door de lex
rei sitae. Met betrekking tot roerende zaken geeft de lex rei sitae-regel wel aanleiding tot problemen.
Roerende zaken kunnen immers landgrenzen overschrijden, zodat steeds de vraag kan rijzen of door de
wijziging van het land waar de zaak zich bevindt ook het toepasselijke recht verandert, en zo ja, hoe en
wanneer.
Of rechten op een zaak gevestigd of verkregen, wordt ingevolge artikel 10:127 lid 1 jo lid 5 BW beheerst
door het recht van het land waar de zaak zich op het moment van de verkrijging bevond (zie ook Hoge
Raad 3 september 1999 (eigendomsoverdracht roerende zaak)). Wordt de zaak daarna naar een ander
land verplaatst, dan blijven de verkregen of gevestigde rechten daarop rusten (artikel 10:130, eerste zin,
BW).
Hoofdregel is derhalve dat zakelijke rechten onder de wet van de oude ligging worden erkend,
behoudens zakelijke rechten door een ander verkregen onder de wet van de nieuwe ligging. In een aantal
gevallen kan deze hoofdregel echter niet onverkort worden toegepast:
- Gestolen zaken: welk recht is van toepassing? Hoge Raad 8 mei 1998 (gestolen schilderij): de
wet van het land waar de zaak zich bevond voordat de diefstal plaatsvond is beslissend (artikel
10:132 lid 1 BW).
- Zekerheidsrechten op roerende zaken: welk recht is van toepassing? Uitgangspunt blijft dat de
lex rei sitae ten tijde van de verwerving beslist of een zekerheidsrecht geldig tot stand is
gekomen en wat de inhoud en omvang van dat recht is. Worden de roerende zaken waarop het
zekerheidsrecht rust vervolgens naar Nederland verplaatst, dan wordt het buitenlandse
zekerheidsrecht in beginsel erkend, maar er gelden wel bepaalde voorwaarden. Het vreemde
zekerheidsrecht moet, wanneer het in Nederland tot executie komt, ingepast worden in ons
executierecht, dat een gesloten stelsel van zekerheidsrechten kent en waarin een dwingende
rangorde geldt tussen de verschillende zekerheidsrechten en voorrechten. Is het vreemde
zekerheidsrecht in ons recht geheel onbekend dan vergt deze assimilatie de nodige
vindingrijkheid van de rechter. Voorbeeld: Hof Den Haag 28 april 1978 (buitenlandse
zakelijke zekerheidsrechten): een ‘security interest’ naar het recht van de Amerikaanse
deelstaat Georgia werd geassimileerd met een Nederlandse fiduciaire eigendom tot zekerheid.
Een elders verkregen zekerheidsrecht wordt dus in beginsel erkend, doch de uitoefening van het
buitenlandse zekerheidsrecht wordt wat de daaraan verbonden bevoegdheden en rangorde
betreft ingepast in en begrensd door het executierecht van het land waar de zaak zich tijdens de
uitoefening bevindt (artikel 10:130, tweede zin, BW).
Het uitgangspunt voor eigendomsvoorbehouden is hetzelfde, namelijk de lex rei sitae (artikel
10:128 lid 1, eerste zin BW). Partijen kunnen wel overeenkomen dat in afwijking van dit
uitgangspunt de goederenrechtelijke gevolgen van een eigendomsvoorbehoud van voor export
bestemde goederen worden beheerst door het recht van het land van bestemming (artikel 10:128
lid 2 BW).
1
Conflictenrecht overgang van vorderingen, vertegenwoordiging, vormvoorschriften en
goederenrecht
(Werkgroep 6)
Strikwerda (§156-162; 189-192; 193-197; 202-207)
Goederenrecht
Traditioneel wordt het goederenrechtelijke regime met betrekking tot zowel roerende als onroerende
zaken beheerst door de wet van het land waar de zaak zich bevindt (de lex rei sitae). Naar geldend recht
wordt echter alleen het goederenrechtelijke regime in strikte zin geacht bestreken te worden door de lex
rei sitae. Met betrekking tot roerende zaken geeft de lex rei sitae-regel wel aanleiding tot problemen.
Roerende zaken kunnen immers landgrenzen overschrijden, zodat steeds de vraag kan rijzen of door de
wijziging van het land waar de zaak zich bevindt ook het toepasselijke recht verandert, en zo ja, hoe en
wanneer.
Of rechten op een zaak gevestigd of verkregen, wordt ingevolge artikel 10:127 lid 1 jo lid 5 BW beheerst
door het recht van het land waar de zaak zich op het moment van de verkrijging bevond (zie ook Hoge
Raad 3 september 1999 (eigendomsoverdracht roerende zaak)). Wordt de zaak daarna naar een ander
land verplaatst, dan blijven de verkregen of gevestigde rechten daarop rusten (artikel 10:130, eerste zin,
BW).
Hoofdregel is derhalve dat zakelijke rechten onder de wet van de oude ligging worden erkend,
behoudens zakelijke rechten door een ander verkregen onder de wet van de nieuwe ligging. In een aantal
gevallen kan deze hoofdregel echter niet onverkort worden toegepast:
- Gestolen zaken: welk recht is van toepassing? Hoge Raad 8 mei 1998 (gestolen schilderij): de
wet van het land waar de zaak zich bevond voordat de diefstal plaatsvond is beslissend (artikel
10:132 lid 1 BW).
- Zekerheidsrechten op roerende zaken: welk recht is van toepassing? Uitgangspunt blijft dat de
lex rei sitae ten tijde van de verwerving beslist of een zekerheidsrecht geldig tot stand is
gekomen en wat de inhoud en omvang van dat recht is. Worden de roerende zaken waarop het
zekerheidsrecht rust vervolgens naar Nederland verplaatst, dan wordt het buitenlandse
zekerheidsrecht in beginsel erkend, maar er gelden wel bepaalde voorwaarden. Het vreemde
zekerheidsrecht moet, wanneer het in Nederland tot executie komt, ingepast worden in ons
executierecht, dat een gesloten stelsel van zekerheidsrechten kent en waarin een dwingende
rangorde geldt tussen de verschillende zekerheidsrechten en voorrechten. Is het vreemde
zekerheidsrecht in ons recht geheel onbekend dan vergt deze assimilatie de nodige
vindingrijkheid van de rechter. Voorbeeld: Hof Den Haag 28 april 1978 (buitenlandse
zakelijke zekerheidsrechten): een ‘security interest’ naar het recht van de Amerikaanse
deelstaat Georgia werd geassimileerd met een Nederlandse fiduciaire eigendom tot zekerheid.
Een elders verkregen zekerheidsrecht wordt dus in beginsel erkend, doch de uitoefening van het
buitenlandse zekerheidsrecht wordt wat de daaraan verbonden bevoegdheden en rangorde
betreft ingepast in en begrensd door het executierecht van het land waar de zaak zich tijdens de
uitoefening bevindt (artikel 10:130, tweede zin, BW).
Het uitgangspunt voor eigendomsvoorbehouden is hetzelfde, namelijk de lex rei sitae (artikel
10:128 lid 1, eerste zin BW). Partijen kunnen wel overeenkomen dat in afwijking van dit
uitgangspunt de goederenrechtelijke gevolgen van een eigendomsvoorbehoud van voor export
bestemde goederen worden beheerst door het recht van het land van bestemming (artikel 10:128
lid 2 BW).
1
