Algemene economie en bedrijfsomgeving
Hoofdstuk 12 Inkomensverdeling
De inkomensverdeling gaat over de verdeling van het bruto-, besteedbaar en
gestandaardiseerd inkomen over de huishoudens. De oorzaken van de inkomensverschillen
zijn onder andere de verschillen in arbeidsproductiviteit en de herverdelende invloed van de
overheid.
De inrichting van het systeem van sociale zekerheid geeft antwoord op de vraag wie recht
heeft op een uitkering, waarom dat zo is en hoe hoog de uitkering is. De gevolgen van het
sociale systeem voor het economisch proces zijn groot. Dat komt door de hoogte van de wig
tussen bruto- en nettoloon.
§1 Inkomensverdeling: feiten en oorzaken
12.1.1 Huishoudensinkomens
In Nederland hebben in 2018 ongeveer 13,5 miljoen mensen een inkomen. Zij maken deel
uit van bijna 8 miljoen huishoudens. Huishoudens in de grootste groep, het mediane
inkomen, hadden in 2018 gemiddeld een besteedbaar inkomen van €34.900.
Gemiddeld zijn er in een meerpersoonshuishouden 1,7 inkomens. In veel huishoudens is er
dus meer dan 1 persoon met een inkomen.
Inkomensbegrippen
Je kunt op verschillende manieren onderscheid aanbrengen in de inkomens.
In de eerste plaats is er het verschil tussen actieve en inactieve inkomens. Mensen die
productiefactoren inzetten, ontvangen een beloning. De inkomens waaraan een prestatie ten
grondslag ligt, zijn actieve of primaire inkomens. Het inkomen is de tegenprestatie voor
arbeid, kapitaal of natuur. Tegenover arbeid staat loon en de inzet van kapitaal levert rente
en winst op. Het betreft ⅔ deel van alle inkomens. Alle primaire inkomens bij elkaar opgeteld
vormen het bbp.
In een samenleving is niet iedereen in staat productiefactoren ter beschikking te stellen om
daaruit een inkomen te verwerven. Mensen die een pensioenuitkering, AOW-, WIA- (WAO-)
of werkloosheidsuitkering ontvangen, leveren daarvoor geen directe tegenprestatie. Het zijn
inkomens van inactieven, ongeveer ⅓ deel van alle inkomens. Deze inkomens worden
voornamelijk gefinancierd uit belastingen en premies die de overheid heft.
In de tweede plaats maken we onderscheid tussen bruto- en besteedbare inkomens. Dit
onderscheid heeft te maken met het overheidsingrijpen in de inkomens door middel van
belasting- en premieheffing. De bruto-inkomens zijn de inkomens zonder belasting- en
premieheffing. Als de overheid belasting en premies van de bruto-inkomens heeft geheven,
blijven de besteedbare inkomens over.
De verdeling van de besteedbare inkomens heet de secundaire inkomensverdeling. Het is
de inkomensverdeling die resulteert na ingrijpen van de overheid in de primaire
inkomensverdeling. De secundaire inkomens zijn de besteedbare inkomens waaruit
gezinnen hun aankopen kunnen verrichten.
Er is naast de primaire en secundaire inkomensverdeling ook sprake van een tertiaire
inkomensverdeling. De overheid heeft via subsidies, btw en accijnzen invloed op de prijzen
van goederen en diensten.
, Bevolkingsgroepen die veel gebruikmaken van gesubsidieerde diensten ontvangen daardoor
als het ware een extra inkomen. De hoge inkomensgroepen maken veel gebruik van
scholing en cultuur. Zij kunnen met hetzelfde besteedbare inkomen dus meer afnemen dan
zonder subsidies mogelijk zou zijn. De lagere inkomensgroepen maken meer gebruik van
openbaar vervoer, gesubsidieerde gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening.
De lagere inkomens kunnen daarvan meer genieten dan zonder de subsidies mogelijk zou
zijn. De balans van de subsidiestromen naar hoge en lage inkomensgroepen is daardoor
vrijwel in evenwicht. De tertiaire inkomensverdeling verandert per saldo weinig aan de
inkomensongelijkheid. Zij heeft een licht nivellerende werking.
Frequentieverdeling
Er zijn grote verschillen tussen de inkomens. De inkomens naar hoogte gegroepeerd duid je
aan als de inkomensverdeling. In de figuur hieronder is de inkomensverdeling van
huishoudens weergegeven.
Op de horizontale as is de hoogte van het inkomen weergegeven, terwijl op de verticale as
het aantal inkomens per klassebreedte van €10.000 te zien is. Tussen de €20.000 en
€30.000 zijn er dus ongeveer 1,1 miljoen bruto-, 1,7 miljoen besteedbare en 2,5 miljoen
gestandaardiseerde huishoudensinkomens.
Zo zijn alle inkomens naar hoogte gerangschikt.
Huishoudens bestaan meestal uit meer dan 1 persoon. Vaak zijn er in een huishouden ook
meer personen met een inkomen. Soms zijn er 2 inkomens uit arbeid, maar het komt ook
voor dat er uitkeringsinkomens of inkomens uit vermogen samengaan met arbeidsinkomen.
Deze inkomensbestanddelen bij elkaar genomen vormen het brutohuishoudensinkomens.
Als de belastingen en premies zijn verrekend, resteert het besteedbare inkomen of netto-
inkomen. Dit netto-inkomen is dus het inkomen waarover een huishouden vrij kan
beschikken nadat alle verschuldigde belastingen en premies zijn betaald.
In de allerlaagste groepen tot zo’n €6.000 komen veel studerenden voor. De inkomens rond
de €15.000 bestaan voornamelijk uit de sociale minima van eenpersoonshuishoudens. De
inkomens rond de €25.000 zijn de uitkeringen van meerpersoonshuishoudens.
Langzamerhand neemt ook het aantal actieve inkomens toe. Eerst zijn er de huishoudens
die bestaan uit jongeren die aan het begin van hun carrière staan. Vervolgens komen dan
de lagere inkomens van mensen die ongeschoolde arbeid verrichten. Daarna zijn er de
huishoudens die op de top van hun inkomen zitten en hoge posities op de arbeidsmarkt
innemen. Ten slotte zijn er de topinkomens in de markt- en overheidssector.
Hoofdstuk 12 Inkomensverdeling
De inkomensverdeling gaat over de verdeling van het bruto-, besteedbaar en
gestandaardiseerd inkomen over de huishoudens. De oorzaken van de inkomensverschillen
zijn onder andere de verschillen in arbeidsproductiviteit en de herverdelende invloed van de
overheid.
De inrichting van het systeem van sociale zekerheid geeft antwoord op de vraag wie recht
heeft op een uitkering, waarom dat zo is en hoe hoog de uitkering is. De gevolgen van het
sociale systeem voor het economisch proces zijn groot. Dat komt door de hoogte van de wig
tussen bruto- en nettoloon.
§1 Inkomensverdeling: feiten en oorzaken
12.1.1 Huishoudensinkomens
In Nederland hebben in 2018 ongeveer 13,5 miljoen mensen een inkomen. Zij maken deel
uit van bijna 8 miljoen huishoudens. Huishoudens in de grootste groep, het mediane
inkomen, hadden in 2018 gemiddeld een besteedbaar inkomen van €34.900.
Gemiddeld zijn er in een meerpersoonshuishouden 1,7 inkomens. In veel huishoudens is er
dus meer dan 1 persoon met een inkomen.
Inkomensbegrippen
Je kunt op verschillende manieren onderscheid aanbrengen in de inkomens.
In de eerste plaats is er het verschil tussen actieve en inactieve inkomens. Mensen die
productiefactoren inzetten, ontvangen een beloning. De inkomens waaraan een prestatie ten
grondslag ligt, zijn actieve of primaire inkomens. Het inkomen is de tegenprestatie voor
arbeid, kapitaal of natuur. Tegenover arbeid staat loon en de inzet van kapitaal levert rente
en winst op. Het betreft ⅔ deel van alle inkomens. Alle primaire inkomens bij elkaar opgeteld
vormen het bbp.
In een samenleving is niet iedereen in staat productiefactoren ter beschikking te stellen om
daaruit een inkomen te verwerven. Mensen die een pensioenuitkering, AOW-, WIA- (WAO-)
of werkloosheidsuitkering ontvangen, leveren daarvoor geen directe tegenprestatie. Het zijn
inkomens van inactieven, ongeveer ⅓ deel van alle inkomens. Deze inkomens worden
voornamelijk gefinancierd uit belastingen en premies die de overheid heft.
In de tweede plaats maken we onderscheid tussen bruto- en besteedbare inkomens. Dit
onderscheid heeft te maken met het overheidsingrijpen in de inkomens door middel van
belasting- en premieheffing. De bruto-inkomens zijn de inkomens zonder belasting- en
premieheffing. Als de overheid belasting en premies van de bruto-inkomens heeft geheven,
blijven de besteedbare inkomens over.
De verdeling van de besteedbare inkomens heet de secundaire inkomensverdeling. Het is
de inkomensverdeling die resulteert na ingrijpen van de overheid in de primaire
inkomensverdeling. De secundaire inkomens zijn de besteedbare inkomens waaruit
gezinnen hun aankopen kunnen verrichten.
Er is naast de primaire en secundaire inkomensverdeling ook sprake van een tertiaire
inkomensverdeling. De overheid heeft via subsidies, btw en accijnzen invloed op de prijzen
van goederen en diensten.
, Bevolkingsgroepen die veel gebruikmaken van gesubsidieerde diensten ontvangen daardoor
als het ware een extra inkomen. De hoge inkomensgroepen maken veel gebruik van
scholing en cultuur. Zij kunnen met hetzelfde besteedbare inkomen dus meer afnemen dan
zonder subsidies mogelijk zou zijn. De lagere inkomensgroepen maken meer gebruik van
openbaar vervoer, gesubsidieerde gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening.
De lagere inkomens kunnen daarvan meer genieten dan zonder de subsidies mogelijk zou
zijn. De balans van de subsidiestromen naar hoge en lage inkomensgroepen is daardoor
vrijwel in evenwicht. De tertiaire inkomensverdeling verandert per saldo weinig aan de
inkomensongelijkheid. Zij heeft een licht nivellerende werking.
Frequentieverdeling
Er zijn grote verschillen tussen de inkomens. De inkomens naar hoogte gegroepeerd duid je
aan als de inkomensverdeling. In de figuur hieronder is de inkomensverdeling van
huishoudens weergegeven.
Op de horizontale as is de hoogte van het inkomen weergegeven, terwijl op de verticale as
het aantal inkomens per klassebreedte van €10.000 te zien is. Tussen de €20.000 en
€30.000 zijn er dus ongeveer 1,1 miljoen bruto-, 1,7 miljoen besteedbare en 2,5 miljoen
gestandaardiseerde huishoudensinkomens.
Zo zijn alle inkomens naar hoogte gerangschikt.
Huishoudens bestaan meestal uit meer dan 1 persoon. Vaak zijn er in een huishouden ook
meer personen met een inkomen. Soms zijn er 2 inkomens uit arbeid, maar het komt ook
voor dat er uitkeringsinkomens of inkomens uit vermogen samengaan met arbeidsinkomen.
Deze inkomensbestanddelen bij elkaar genomen vormen het brutohuishoudensinkomens.
Als de belastingen en premies zijn verrekend, resteert het besteedbare inkomen of netto-
inkomen. Dit netto-inkomen is dus het inkomen waarover een huishouden vrij kan
beschikken nadat alle verschuldigde belastingen en premies zijn betaald.
In de allerlaagste groepen tot zo’n €6.000 komen veel studerenden voor. De inkomens rond
de €15.000 bestaan voornamelijk uit de sociale minima van eenpersoonshuishoudens. De
inkomens rond de €25.000 zijn de uitkeringen van meerpersoonshuishoudens.
Langzamerhand neemt ook het aantal actieve inkomens toe. Eerst zijn er de huishoudens
die bestaan uit jongeren die aan het begin van hun carrière staan. Vervolgens komen dan
de lagere inkomens van mensen die ongeschoolde arbeid verrichten. Daarna zijn er de
huishoudens die op de top van hun inkomen zitten en hoge posities op de arbeidsmarkt
innemen. Ten slotte zijn er de topinkomens in de markt- en overheidssector.
