Hoorcolleges Vroegmoderne Tijd

Hoorcolleges Vroegmoderne Tijd

Hoorcollege Vroegmoderne Tijd
Week 1


Vroeg moderne tijd was belangrijk want:
 Culturele bloei
 Moderne oorlogsvoering
 Religieuze pluriformiteit
 Ontwikkeling moderne staat
 Moderne wetenschap

Kernbegrippen:
 (Handels)kapitalisme
 Staatsvorming
 Reformatie

Begrip Vroegmoderne Tijd is nieuw
Eindigt in 18e eeuw, weinig discussie.

Wanneer begint de Vroegmoderne Tijd?
 1500?
 Of al vanaf halverwege 15e eeuw?

Periode 1000-1350 was voorspoedig
 Holland

Halverwege 14e eeuw kwam groei ten einde
 Epidemieën
 In de Lage Landen bleef het goed gaan

Europa in de Vroegmoderne Tijd
 Europa was een leeg en donker continent
o Lage bevolkingsomvang

Economie
 Agrarisch
o Veranderde gedurende deze periode
 Urbanisatie
 Steden veranderden de gehele economie in Europa
 Ontstonden grote onderlinge verschillen in welvaart
o Minder mensen hadden een eigen bedrijf
 Zorgde voor grote mobiliteit
o Europa werd kapitalistischer
 Veel mensen werkten in proto-industrie

, o Werkten zowel op het land als in de kleine
industrie(vooral in de winter)
 Handel
o Nauwelijks over lange afstanden, was te duur
 Expansie overzee
o Handelsmotieven

Staatsvorming
 Grootste deel begroting in 17e eeuw bestemt voor leger
o Karakter oorlog veranderde door nieuwe wapens
 Verdediging veranderde: van stenen naar aardewallen
o Men wilde staande legers
 Beroepslegers
 Legers groeiden snel in omvang
 Om dit te kunnen bekostigen werden belastingen geheven
 Overheden maakte grote schulden
o Nederland kampioen schulden maken
 Meest welvarend en verstedelijkt
 Economie was mobiel
 Kooplieden konden eenvoudig naar
andere steden trekken
 Daarom moesten steden onderhandelen
om kooplieden tevreden te houden
o Dit leverde minder belasting op
Reformatie
 Stellingen van Maarten Luther
o Zijn boodschap sloeg aan bij groepen die hun macht door centralisatie zagen
verdwijnen
 Door boekdrukkunst waren boeken goedkoper te produceren
o Boodschap van Maarten Luther kon zo meer mensen bereiken
o Bijbel kon in het Duits(door Luther vertaald) aan veel mensen worden
verkocht

Hoorcollege Vroegmoderne Tijd
Week 2

Omstreeks het jaar 1000 een herleving van de steden
 Vooral in Italië
o Steden hadden hier het best de tijd doorstaan
o Worden stadsstaten
 In het begin bestuurd door collectieve groepen burgers
 Samenstelling wisselde regelmatig
 Relatief grote groep mensen participeerde in het openbaar
bestuur
Humanisten:
 Geïnteresseerd in de vraag welke burgers deze functies het best op zich konden
nemen en wat ze hiervoor moesten kunnen

, o Gebruikten hiervoor kennis uit de Oudheid
o Probleem: uit niet-christelijke tijd
 Vonden humanisten niet erg
o Castigliano: schreef boek over hoe een hoveling zich moest gedragen
 Vonden het belangrijk dat burgers veel talen beheersten
 Vonden het belangrijk dat er opnieuw naar christelijke teksten werd gekeken
 Vonden het belangrijk dat burgers zich schriftelijk en mondeling goed moesten
kunnen uitten
 Bedachten de term ‘Middeleeuwen’
o Petrarca
o Eigen tijd was ‘wedergeboorte’, Renaissance
 Machiavelli:
o Machiavellist: politicus die naar macht streeft
o Il Principe(1513):
 Betekent ‘de vorst’
 Achtergrond:
 De Medici aan de macht
o Probeerde de republiek van Florence te veranderen in
een monarchie
 Boeren kwamen in opstand en verdreven De
Medici
o Machiavelli moest stad beschermen tegen vijanden van buitenaf
 Beroepssoldaten: te makkelijk omkoopbaar
 Daarom moet je burgersoldaten hebben
o Direct belang bij het behoud van het territorium
o Vechten echter alleen voor een goed bestuur
 Wat te doen met veroverde gebieden?
 Gewetenloze repressies
o Komt term ‘Machiavellist’ vandaan
o Vind dit overigens de minst effectieve strategie
 Polderen
o Of als vorst gaan wonen in het gebied
 Vertrouwensband met bevolking opbouwen
 Maar burgers uit eigen land vinden dit meestal
niet leuk
o Of nieuw veroverde gebieden zichzelf laten besturen

Renaissancekunst
 Italiaanse Renaissancekunst
o Streven naar een grote mate van realiteit
 In Middeleeuwen streefde men hier niet naar
o Probeerden ruimte in schilderijen aan te brengen
o Brunelleschi:
 Ontdekker lineair perspectief
o Ook doeken zonder christelijke symboliek
 Zelfs in het Vaticaan
o Michelangelo

,  Sixtijnse kapel
 Er horen onderwerpen uit de Oudheid in kunst
 Kritiek op Noordelijke Renaissancekunst
 Noordelijke Renaissancekunst
o Streven naar een grote mate van realiteit
o Van Eyck
 Schilderde voor hertog van Bourgondië
 Schilderde voor Italianen
o Er staan vaak steden op de achtergrond
 Volgens Italianen snappen de Noordelijke Renaissance kunstenaars niets van
perspectief
o Vooral volgens Michelangelo
 Echter, sommige Italianen gaven opdrachten aan kunstenaars uit Noordelijke landen
 Verschil tussen Italiaanse en Noordelijke Renaissance
o Italianen werken vanuit een totaalbeeld, Noordelijke Renaissance hebben
details onder de knie, maar hierdoor mist totaalbeeld

Samenvattend:
 Schilderijen ontstaan in stedelijk milieu, voor zowel vorstenhof én stedelijke klanten
 Humanisme is gebruiksaanwijzing voor stedelijk openbaar leven
 14e-16e eeuw = hoogtij van stadstaten(Italië) en verstedelijkte regio’s(Lage Landen) –
en van hun cultuur
o Daarom vooral hier sprake van Renaissance

Hoorcollege Vroegmoderne Tijd
Week 3


Melchior Hoffman
 Reformateur
 Verwierp het sacrament van het avondmaal
 Geloofde in het einde der tijden
 Alleen volwassenen dopen
o Hebben volle bewustzijn
 Werd verbannen uit Straatsburg
In Münster waren de wederdopers(anabaptisten) actief
 Bisschop vond dit ketterij
o Werden bestreden

Reformatie
 Achtergrond
o Geloof speelde belangrijke rol in dagelijks leven
o Katholieke kerk was een sterk instituut
 Succesvolle multinational
 Bezaten veel landgoederen
 Grootste werkgever
 Doordrongen in de politiek