Biologie hoofdstuk 12. Afweer
Paragraaf 1. Planten en afweer
Kosten en baten
Harde stekels en doornen van planten is bescherming in een vorm van mechanische afweer. Tegen
kleine herbivoren werken de stekels minder goed, ze kruipen er tussendoor. Maar kleine herbivoren
eten ook minder. Het is voor de braamstruik voordeliger om zich alleen tegen grote schade te
beschermen.
Andere planten hebben wel voorzieningen om alle belagers af te weren. In de holle stekels van een
aantal bomen wonen mieren die hun boom verdedigen tegen grote en kleine belagers. Ze bijten elk
dier dat de boom aanraakt. Als tegenprestatie levert de boom nectar en eiwitten aan de mieren.
Boom en mier hebben beide voordeel van elkaar mutualisme.
Chemische bescherming
Andere planten maken stoffen waarmee ze zich beschermen tegen herbivoren chemisch afweer.
De meeste stoffen zijn bitter, dat maakt de plant onaantrekkelijk om te eten. Een aantal planten
maakt bijtende, brandende of giftige stoffen. Een brandnetel bevat histamine, mierenzuur (bijt en
maakt wondjes) en acetylcholine (prikkelt zenuwen). De drie stoffen samen vormen een ideale
combinatie om een brandende pijn te veroorzaken. Reuzenberenklauw maakt furocoumarine, onder
zonlicht ontstaan hierdoor brandwonden.
Afweermaatregelen
Je moet ook schimmels en bacteriën weren. Plantencellen herkennen schadelijke schimmels en
bacteriën via receptoren op de celmembranen. Dat leidt tot maatregelen, bijvoorbeeld het sluiten
van de huidmondjes zodat bacteriën moeilijker binnen kunnen komen. Of H2O2, waardoor de
celwand verdikt en meer bescherming biedt. Is een cel beschadigd, dan kom er NO vrij. Dat is
dodelijk voor de ziekteverwekkers, maar ook voor de plantencel zelf. De plantencel maakt een stof
die het NO binnen de cel onschadelijk maakt.
Luchtalarm
Als er vraat plaats vindt, dan scheiden bijna alle planten stoffen af. Dit werkt als een soort signaal
voor de rest van de bladeren. De bladeren maken stoffen die bladetende dieren niet lekker vinden.
De waarschuwingssignalen die planten maken, zijn bedoeld als signaal voor korte afstanden. Planten
reageren ook op de eigen aangevreten bladeren.
Hulp inroepen
Ook kleine carnivoren kunnen de uitgescheiden stoffen waarnemen. Zij gaan naar de aangevreten
plant toe en zoeken daar eten. De aangevreten plant roept de hulp in van de natuurlijke predatoren
van zijn belager. Sommige planten maken ook in kliercellen buiten de bloemen speciale nectar voor
de vijanden van hun vijand. Dat doen ze pas als ze beschadigd zijn.
Paragraaf 1. Planten en afweer
Kosten en baten
Harde stekels en doornen van planten is bescherming in een vorm van mechanische afweer. Tegen
kleine herbivoren werken de stekels minder goed, ze kruipen er tussendoor. Maar kleine herbivoren
eten ook minder. Het is voor de braamstruik voordeliger om zich alleen tegen grote schade te
beschermen.
Andere planten hebben wel voorzieningen om alle belagers af te weren. In de holle stekels van een
aantal bomen wonen mieren die hun boom verdedigen tegen grote en kleine belagers. Ze bijten elk
dier dat de boom aanraakt. Als tegenprestatie levert de boom nectar en eiwitten aan de mieren.
Boom en mier hebben beide voordeel van elkaar mutualisme.
Chemische bescherming
Andere planten maken stoffen waarmee ze zich beschermen tegen herbivoren chemisch afweer.
De meeste stoffen zijn bitter, dat maakt de plant onaantrekkelijk om te eten. Een aantal planten
maakt bijtende, brandende of giftige stoffen. Een brandnetel bevat histamine, mierenzuur (bijt en
maakt wondjes) en acetylcholine (prikkelt zenuwen). De drie stoffen samen vormen een ideale
combinatie om een brandende pijn te veroorzaken. Reuzenberenklauw maakt furocoumarine, onder
zonlicht ontstaan hierdoor brandwonden.
Afweermaatregelen
Je moet ook schimmels en bacteriën weren. Plantencellen herkennen schadelijke schimmels en
bacteriën via receptoren op de celmembranen. Dat leidt tot maatregelen, bijvoorbeeld het sluiten
van de huidmondjes zodat bacteriën moeilijker binnen kunnen komen. Of H2O2, waardoor de
celwand verdikt en meer bescherming biedt. Is een cel beschadigd, dan kom er NO vrij. Dat is
dodelijk voor de ziekteverwekkers, maar ook voor de plantencel zelf. De plantencel maakt een stof
die het NO binnen de cel onschadelijk maakt.
Luchtalarm
Als er vraat plaats vindt, dan scheiden bijna alle planten stoffen af. Dit werkt als een soort signaal
voor de rest van de bladeren. De bladeren maken stoffen die bladetende dieren niet lekker vinden.
De waarschuwingssignalen die planten maken, zijn bedoeld als signaal voor korte afstanden. Planten
reageren ook op de eigen aangevreten bladeren.
Hulp inroepen
Ook kleine carnivoren kunnen de uitgescheiden stoffen waarnemen. Zij gaan naar de aangevreten
plant toe en zoeken daar eten. De aangevreten plant roept de hulp in van de natuurlijke predatoren
van zijn belager. Sommige planten maken ook in kliercellen buiten de bloemen speciale nectar voor
de vijanden van hun vijand. Dat doen ze pas als ze beschadigd zijn.
